Во време кога беспилотните летала, електронското војување и современите ракетни системи целосно го менуваат начинот на водење воени операции, Украина покажува дека и воената техника развиена пред повеќе од четири децении може да остане исклучително корисна. Американските теренски возила Humvee, кои со години беа симбол на американската воена моќ, добиваат нови функции на украинското бојно поле, благодарение на низа технички приспособувања. Станува збор за возилата HMMWV, познати под името Humvee, кои Украина ги доби во голем број преку американските пакети воена помош. Иако нивниот првичен дизајн потекнува од периодот на Студената војна, украинските сили ги користат за транспорт на војници, снабдување на борбените позиции, евакуација на ранети и поддршка на единиците што управуваат со беспилотни летала. Нивното присуство на фронтот станува сè позабележливо. Руското Министерство за одбрана редовно ги споменува овие возила во своите извештаи за напади врз украинската воена техника. Иако ваквите тврдења не можат автоматски да се сметаат за независно потврдени, зачестеното споменување на Humvee укажува на нивната значајна улога во воените операции. Она што го прави овој пример особено интересен е фактот што Украина не се потпира само на оригиналните можности на возилата. Воените инженери и домашните технолошки компании развиваат дополнителни системи за заштита, вооружување и далечинско управување, со што платформата добива функции за кои првично не била предвидена. Humvee е развиен од американската компанија AM General во осумдесеттите години на минатиот век. Целта била американската армија да добие универзално теренско возило што ќе може да замени повеќе постари модели, вклучително и дел од традиционалните воени џипови. Наместо за секоја задача да се користи различно возило, новата платформа требало да овозможи транспорт на луѓе, опрема и вооружување, како и извршување различни логистички и борбени задачи. Со текот на времето, Humvee стана едно од најпрепознатливите воени возила во светот. Масовно беше користен за време на операцијата „Пустинска бура“, а подоцна и во воените операции во Ирак и Авганистан. Сепак, искуствата од овие конфликти открија и сериозни недостатоци. Особено проблематична беше ограничената заштита од импровизирани експлозивни направи поставени покрај патиштата, што ја поттикна американската армија постепено да воведува понови и подобро оклопени возила. И покрај тоа, Humvee не беше целосно повлечен од употреба. Неговата релативно едноставна конструкција, разновидноста на верзиите и можноста за брзо приспособување продолжија да го прават корисен за бројни воени задачи. Токму овие карактеристики денес доаѓаат до израз во Украина. Според податоците наведени во анализата на Forbes, Соединетите Американски Држави во пакетите воена помош од 2022 до 2024 година предвиделе испорака на повеќе од 5.000 возила HMMWV за украинските вооружени сили. Големиот број возила создава можност за нивна употреба во различни единици, но и за развој на специјализирани модификации во зависност од потребите на фронтот. Една од најважните предности на Humvee е неговата подвижност. Возилото располага со погон на сите четири тркала, големо растојание од подлогата и моќен дизел-мотор, што му овозможува движење по калливи полиња, шумски патишта и нерамни терени. Овие карактеристики се особено значајни во Украина, каде што временските услови и состојбата на теренот често го отежнуваат движењето на воената техника. Во одредени периоди од годината, калта и оштетената патна инфраструктура можат сериозно да ја ограничат употребата на потешките возила. Humvee, од друга страна, нуди комбинација од теренска проодност и релативно брзо движење по асфалтирани патишта. Тоа им овозможува на воените единици да пренесуваат луѓе и опрема меѓу различни позиции без постојано да се потпираат на поголеми транспортни платформи. Возилото е корисно и при евакуација на повредени војници, особено кога е потребно брзо напуштање на опасна област. Иако не обезбедува заштита на нивото на тешките оклопни транспортери, одредени оклопени верзии можат да понудат заштита од оган од лесно пешадиско оружје и од дел од шрапнелите. Но современото бојно поле создава опасности што не биле земени предвид при неговиот првичен развој. Најголемата промена е масовната употреба на беспилотни летала, кои денес претставуваат сериозна закана и за лесните и за тешките оклопни возила. Особено опасни се FPV дроновите, кои операторите ги управуваат преку видеосигнал во реално време. Тие можат да се насочуваат кон одредени делови од воената техника, вклучително и кон места каде што оклопната заштита е послаба. Украинските сили затоа започнаа да поставуваат дополнителни заштитни конструкции на своите Humvee возила. Меѓу најзабележливите решенија се металните рамки, решетките и мрежестите структури што се монтираат околу каросеријата. Нивната задача е да создадат дополнителна пречка меѓу дронот и основните делови на возилото. Во одредени ситуации ваквите конструкции можат да го нарушат директниот удар или да го намалат ефектот на нападот, но не претставуваат целосна заштита од беспилотни летала. Дополнително, на некои возила се поставуваат системи за електронско војување. Тие се наменети за откривање на одредени беспилотни закани и попречување на комуникациските сигнали преку кои дроновите се управуваат или пренесуваат видео. Ваквите системи можат да ја зголемат веројатноста возилото да преживее напад од одредени типови беспилотни летала. Сепак, нивната ефикасност зависи од карактеристиките на дронот, начинот на управување и условите во кои се користи електронската заштита. Ниту дополнителниот оклоп ниту електронските системи не можат да обезбедат целосна безбедност. Humvee и понатаму останува ранлив на артилериски напади, посилни експлозивни средства и поголеми беспилотни летала. Интересно е што во дел од руските извештаи за погодени Humvee возила се споменуваат артилериски удари, наместо напади со мали FPV дронови. Ова би можело да биде показател дека одредени мерки за заштита имаат ефект, но само врз основа на таквите извештаи не може да се извлече сигурен заклучок за нивната вистинска ефикасност. Покрај заштитата, украинските сили ја прошируваат и борбената улога на Humvee. Возилата што првично биле наменети за транспорт сè почесто се користат како основа за различни системи на вооружување. Една од поинтересните модификации вклучува поставување ракети R-73, првично развиени во Советскиот Сојуз за употреба во воздушни борби. Со нивната интеграција на копнена платформа, Humvee може да се користи како дел од мобилен систем за противвоздушна одбрана со краток дострел. Ракетите R-73 користат инфрацрвено наведување, односно систем што овозможува следење на топлинскиот одраз на целта. За нивната употреба од копнено возило потребни се дополнителни технички решенија, вклучително и опрема за откривање и насочување кон воздушни цели. Со ваквата пренамена, украинските сили се обидуваат да ја зголемат флексибилноста на својата противвоздушна одбрана, користејќи постојни возила и вооружување во нови комбинации. Друга модификација е развиена од украинската Национална гарда, која поставила повеќецевен ракетен систем на шасија од Humvee. Според достапните информации, станува збор за платформа што може да користи ракети со калибар од 122 милиметри. Иако ваквите решенија засега не се широко распространети, тие покажуваат како една релативно стара воена платформа може да добие нови функции без целосно да се развива ново возило. Особено внимание привлекува уште една насока на модернизација – претворањето на Humvee во возило што може да се управува од далечина. Украинската компанија Drone Fight Group развила систем наречен Kaban, кој овозможува далечинско управување со HMMWV преку сателитски комуникации и камери поставени на возилото. Ова решение им овозможува на операторите да го контролираат движењето без физички да се наоѓаат во кабината. Во случај на прекин на комуникацијата, системот е предвиден автоматски да го запре возилото, со што се намалува ризикот од неконтролирано движење. Истовремено, се задржува можноста за класично управување од страна на возач. Тоа значи дека модифицираниот Humvee може да функционира и како традиционално воено возило и како беспилотна копнена платформа. Ваквите решенија се особено значајни за задачи што вклучуваат висок ризик за човечкиот живот. Доставувањето муниција, транспортот на опрема и евакуацијата на ранети од опасни области се меѓу активностите за кои украинските сили сè повеќе експериментираат со беспилотни копнени системи. Далечинското управување не ги отстранува сите опасности, бидејќи возилото и понатаму може да биде погодено или да ја изгуби комуникацијата. Но потенцијално може да ја намали потребата во одредени ризични операции да се испраќа екипаж. Значајна улога Humvee има и во поддршката на украинските единици што управуваат со дронови. Овие тимови често се составени од мал број војници и работат на различни локации во близина на фронтот. За нивните активности потребни се беспилотни летала, батерии, антени, контролни станици и друга електронска опрема. Humvee има доволно простор и носивост за транспорт на ваквата опрема, додека неговата подвижност овозможува користење во различни теренски услови. Во споредба со поголемите оклопни возила, неговите димензии можат да понудат и одредени предности при сместување на ограничени простори. Сепак, тоа не значи дека е лесно да се сокрие од современите системи за воздушно набљудување. Потребата од подвижни транспортни средства дополнително расте со зголемувањето на бројот на беспилотни системи што се користат во воените операции. Токму затоа, возила што можат да извршуваат повеќе задачи стануваат важен дел од логистичката поддршка. Но употребата на Humvee не е ограничена само на Украина. И други држави продолжуваат да ја набавуваат оваа платформа, иако на пазарот веќе постојат понови и подобро заштитени воени возила. Во јули 2025 година, Израел потпишал договор со AM General вреден околу 150 милиони долари за набавка на неколку стотици нови Humvee возила. Како важни предности биле истакнати подвижноста, можноста за различни конфигурации и релативно едноставното одржување. Возилата се наменети за транспорт на војници, логистички задачи, евакуација на ранети и огнена поддршка. Ваквата набавка покажува дека дури и современите армии продолжуваат да имаат потреба од полесни тактички платформи. Дополнителни нарачки биле направени и од Либан во септември 2025 година, додека Тајван во јули 2026 година нарачал 38 возила од овој тип. Истовремено, американската армија продолжува да користи и да набавува одредени верзии на HMMWV, и покрај постепеното преминување кон понови генерации тактички возила. Ова укажува дека воената модернизација не подразбира секогаш целосно напуштање на постарите платформи. Во многу случаи, постојните возила можат да останат корисни доколку нивните можности одговараат на конкретните задачи. Сепак, војната во Украина покажува и колку големи можат да бидат загубите на воена техника. Според податоците на независниот проект Oryx, кој документира визуелно потврдени загуби, од почетокот на војната биле евидентирани 760 Humvee возила што биле уништени, оштетени, напуштени или заробени. Оваа бројка не мора да ги опфаќа сите реални загуби, бидејќи проектот ги регистрира случаите за кои постои соодветен визуелен доказ. Истовремено, таа не покажува колку од преостанатите возила во даден момент се технички исправни и оперативно достапни. Сепак, имајќи го предвид големиот број возила предвидени во американската воена помош, Humvee останува значаен ресурс за украинските вооружени сили. Неговата употреба отвора и поширока дискусија за иднината на воените возила. Со децении, развојот на копнената воена техника беше насочен кон поголема оклопна заштита, посилно вооружување и подобра отпорност на експлозивни средства. Но современите беспилотни летала покажаа дека дури и најскапите и најтешко оклопени возила можат да бидат ранливи на релативно евтини системи за напад. Ова не значи дека тешкиот оклоп ја изгубил својата важност. Напротив, за одредени борбени задачи високото ниво на заштита останува неопходно. Но искуствата од Украина укажуваат дека за многу други задачи се потребни подвижни, достапни и полесно одржливи возила. Особено значајно е прашањето за трошоците. Современите тешко оклопени платформи можат да бидат скапи за производство, поправка и замена, додека поедноставните возила често овозможуваат побрзо враќање во употреба по одредени оштетувања. Во конфликт што се карактеризира со голема потрошувачка на воена опрема, можноста за одржување на поголем број функционални возила може да има значајна оперативна вредност. Humvee е пример за ваквата рамнотежа. Неговата заштита е ограничена, но подвижноста, разновидноста на конфигурациите и можноста за технички модификации му овозможуваат да продолжи да извршува задачи за кои бил создаден, но и да презема нови улоги. Украинското искуство покажува дека современото војување не се потпира исклучиво на најновите и најскапите технологии. Понекогаш, подеднакво важно е постојната опрема да се приспособи на новите услови и да се искористат нејзините предности. Од транспортно возило развиено во осумдесеттите години, Humvee во Украина се претвора во платформа за противвоздушна одбрана, логистичка поддршка, транспорт на дронови и експерименти со далечинско управување. Токму оваа способност за приспособување е причината поради која возилото, и покрај својата старост, останува присутно на современото бојно поле. Неговата иднина нема да зависи само од дебелината на оклопот или моќноста на моторот, туку и од тоа колку успешно ќе може да се интегрира со новите технологии и да одговори на променливите потреби на воените операции. Примерот на Украина испраќа поширока порака за развојот на воената техника: во услови на брзи технолошки промени, вредноста на едно возило не се определува само според годината на неговото производство, туку и според неговата практична употребливост, можноста за модернизација и способноста да остане функционално во сложени услови. Навигација на напис Anthropic купи компанија со само еден вработен – вештачката интелигенција отвора нова ера во развојот на лекови Nvidia ги потресе берзите, Microsoft го запре работењето на компании – колку е ранлив светот што зависи од неколку технолошки гиганти?