Успешните претприемачи најчесто се претставуваат преку милијардите што ги заработиле, компаниите што ги основале и производите со кои го промениле светот. Но зад големите деловни достигнувања неретко стојат сериозни финансиски загуби, погрешни проценки и одлуки што во одреден момент изгледале како крај на нивната кариера. Историјата на светскиот бизнис покажува дека дури и најпознатите основачи на компании не биле имуни на неуспех.

Некои изгубиле компании што самите ги изградиле, други вложиле огромни средства во производи што никогаш не станале успешни, а трети биле принудени да продадат деловни проекти чија вредност подоцна достигнала милијарди долари. Она што ги поврзува овие приказни не е само големината на направените грешки, туку и начинот на кој претприемачите реагирале кога нивните првични планови пропаднале.

Примерите на основачите на Walmart, Dyson, Hershey, Honda и Sony, како и деловните одлуки на Волт Дизни и Џорџ Лукас, покажуваат дека успехот ретко се развива по однапред предвиден пат. Во многу случаи, најважните деловни лекции биле научени токму во периодите кога компаниите се соочувале со најголеми проблеми.

Една од најинтересните приказни е поврзана со Сем Волтон, човекот што подоцна ќе го создаде Walmart, еден од најголемите малопродажни синџири во светот. Неговата претприемачка кариера започнала со продавница што работела во рамките на синџирот Ben Franklin. Волтон вложил многу труд во нејзиниот развој, успеал да привлече купувачи и постепено изградил профитабилен бизнис.

Но токму кога продавницата почнала да постигнува добри резултати, се соочил со проблем што не бил поврзан ниту со продажбата ниту со конкуренцијата. Договорот за закуп на деловниот простор не му обезбедувал доволна заштита. Сопственикот на објектот ја искористил можноста да го преземе просторот и да му го отстапи на член од своето семејство.

Волтон останал без продавницата што ја развивал со години. Иако бизнисот бил успешен, една недоволно внимателно разгледана договорна одредба била доволна за да го изгуби. Подоцна, во својата автобиографија, тој го издвоил ова искуство како важна лекција за значењето на правната сигурност и внимателното читање на деловните договори.

Наместо да се откаже од трговијата, Волтон започнал нов деловен потфат. Ја отворил продавницата Walton’s Five & Dime, а искуството стекнато во претходниот неуспех го искористил при градењето на новиот бизнис. Со текот на времето, неговиот пристап кон ниските цени, организацијата и продажбата станал основа за развојот на Walmart.

Неговата приказна покажува дека успешната продажба не е доволна гаранција за опстанок на една компанија. Договорите, сопственичките права и контролата врз клучните деловни ресурси можат да бидат подеднакво важни како и бројот на купувачи.

Сосема поинаков предизвик имал британскиот пронаоѓач Џејмс Дајсон. Кон крајот на седумдесеттите години тој започнал да развива нов тип правосмукалка, заснована врз технологија што се разликувала од тогашните производи на пазарот. Неговата идеја била да создаде уред што ќе ја задржува ефикасноста без потреба од класична кеса за собирање прашина.

Развојот на производот барал голем број обиди, технички промени и тестирања. Но дури и кога успеал да создаде функционално решение, Дајсон се соочил со нов проблем. Производителите не биле подготвени лесно да ја прифатат неговата технологија, а патот до масовното производство бил многу посложен отколку што очекувал.

Во текот на осумдесеттите години успеал да воспостави одредени лиценцни договори, меѓу кои и со компании што ја користеле неговата технологија за производство на правосмукалки. Еден од позначајните примери бил моделот G-Force, кој се продавал на јапонскиот пазар.

Сепак, лиценцирањето на технологијата не му овозможувало целосна контрола врз развојот на производите и нивното пазарно позиционирање. На почетокот на деведесеттите години Дајсон одлучил да основа сопствена компанија и да започне производство под свое име.

Токму задржувањето на правата врз изумот му овозможило да ја реализира оваа одлука. Неговото искуство покажува дека технолошката иновација сама по себе не гарантира комерцијален успех. За нов производ да стане профитабилен, потребни се соодветен деловен модел, пристап до пазарот и контрола врз интелектуалната сопственост.

Два сериозни деловни неуспеси имал и Милтон Херши, основачот на компанијата Hershey. Пред неговото име да стане препознатливо во светската кондиторска индустрија, тој се обидувал да изгради сопствен бизнис со слатки, но првите претприемачки потфати не ги дале очекуваните резултати.

Неговиот прв бизнис завршил со банкрот, а и следниот се соочил со сериозни финансиски проблеми. За Херши тоа значело изгубен капитал, години вложен труд и потреба повторно да ја гради својата деловна иднина.

Сепак, наместо целосно да ја напушти индустријата, тој продолжил да бара подобар начин за производство и продажба. Подоцна успеал да развие профитабилна компанија за производство на карамели, а заработените средства ги насочил кон нова деловна можност – производството на чоколада.

Од таа одлука се развила компанијата Hershey, која со текот на времето станала едно од најпознатите имиња во светската индустрија за слатки производи. Примерот на Херши покажува дека претходните неуспеси можат да бидат корисни само доколку претприемачот успее да ги препознае причините за нив и да го промени пристапот.

Интересна деловна пресвртница имал и Реј Крок, човекот што го претворил McDonald’s во меѓународен синџир ресторани. Пред да влезе во ресторанската индустрија, Крок работел како продавач на апарати за подготовка на млечни шејкови.

Во одреден период продажбата на овие уреди започнала значително да опаѓа, а иднината на компанијата за која работел станувала неизвесна. Наместо да се концентрира само на намалената побарувачка, Крок се заинтересирал за еден необичен податок. Двајца браќа, сопственици на ресторан, нарачувале повеќе апарати одеднаш.

Ова го поттикнало лично да го посети нивниот ресторан и да открие зошто им биле потребни толку многу машини. Таму се запознал со деловниот модел на браќата Мекдоналд, кои развиле ефикасен систем за брза подготовка и продажба на храна.

Крок препознал можност за проширување на концептот преку франшизи и се вклучил во неговиот развој. Со текот на времето ја презел водечката улога во компанијата и придонел McDonald’s да прерасне во глобален бренд.

Неговата приказна открива дека негативните деловни показатели понекогаш можат да содржат корисни информации. Додека падот на продажбата изгледал како закана за неговата кариера, необичната нарачка од еден клиент го насочила кон сосема нова индустрија.

Но не сите големи деловни одлуки имаат јасен одговор на прашањето дали биле грешка. Таков е случајот со Џорџ Лукас, творецот на Star Wars, кој во осумдесеттите години се соочил со финансиски притисоци и покрај огромниот успех на неговите филмови.

Лукас вложувал значителни средства во развој на нови технологии, а истовремено се соочувал со лични и финансиски предизвици. Во такви околности одлучил да се раздели од дел од своите технолошки активности, меѓу кои бил и проектот што подоцна ќе стане Pixar.

Во 1986 година Pixar бил издвоен од Lucasfilm со финансиска поддршка од Стив Џобс. Според еден од основачите, Алви Реј Смит, почетното финансирање изнесувало 10 милиони долари, од кои пет милиони биле исплатени на Lucasfilm за технолошките права.

Во тој момент никој не можел со сигурност да предвиди каков успех ќе постигне студиото. Неколку години подоцна, Pixar ќе стане едно од највлијателните имиња во компјутерската анимација, особено по премиерата на Toy Story во 1995 година.

Од денешна перспектива, продажбата може да изгледа како пропуштена можност за огромна заработка. Но ваквата оценка не ја зема предвид финансиската состојба во која се наоѓал Лукас, ризиците што ги носел проектот и неизвесноста околу идниот развој на компјутерската анимација.

Подоцна Лукас продолжил со успешни филмски проекти, а неговата компанија Lucasfilm била продадена на Disney. Затоа случајот со Pixar покажува дека не секоја одлука што подоцна изгледа неповолна нужно била погрешна во моментот кога е донесена.

Слична неизвесност го следела и Волт Дизни, чие име денес е поврзано со една од најмоќните забавни компании во светот. Неговиот филм Fantasia, кој денес се смета за значајно остварување во историјата на анимацијата, првично претставувал сериозен финансиски товар за студиото.

Дизни имал големи уметнички амбиции и сакал да создаде филм што ќе ги надмине тогашните стандарди на анимираната продукција. За реализацијата биле потребни значителни средства, а трошоците продолжувале да растат.

Кога филмот бил прикажан, комерцијалните резултати не ги оправдале вложувањата. Наместо очекуваниот финансиски успех, проектот создал дополнителен притисок врз компанијата и ја довел во тешка состојба.

Дури по повеќе повторни кино-прикажувања, Fantasia успеал да стане профитабилен, а според историските податоци наведени во анализата на Forbes, тоа се случило во 1969 година. Со текот на времето, филмот добил признание како едно од најамбициозните дела на студиото.

Овој пример ја покажува сложената врска меѓу креативната визија и финансиската одржливост. Производ што не успева веднаш на пазарот не мора да биде безвреден, но неговиот подоцнежен успех не го поништува ризикот што го создал во моментот на првичното вложување.

Еден од најпознатите неуспеси во автомобилската индустрија е поврзан со моделот Edsel на Ford. Автомобилот бил претставен во септември 1957 година како модел за следната година, во период кога со компанијата раководел Хенри Форд Втори.

Ford вложил значителни средства во развојот и промоцијата на новиот автомобил, очекувајќи дека ќе привлече голем број купувачи. Но пазарот не реагирал според очекувањата. Продажбата била разочарувачка, а проектот бил прекинат по само неколку години.

Причините за неуспехот на Edsel и денес се предмет на деловни анализи. Се разгледуваат позиционирањето на моделот, очекувањата на потрошувачите, маркетиншката стратегија и економските околности во кои бил претставен.

Она што останува неспорно е дека големите инвестиции и силниот бренд не се гаранција дека нов производ ќе биде прифатен. Дури и компаниите со огромно искуство можат погрешно да ја проценат побарувачката или да понудат производ што не одговара на очекувањата на купувачите.

Историјата на јапонската индустрија исто така содржи бројни примери за претприемачи што се соочувале со неуспеси пред да создадат светски познати компании.

Сакичи Тојода, чија работа во развојот на механичките разбои ги поставила индустриските темели на групацијата Toyota, изградил деловна култура заснована врз техничко усовршување и постојано подобрување. Неговиот син Киичиро Тојода подоцна ја основал автомобилската компанија Toyota Motor.

Развојот на Toyota покажува дека успешната индустриска организација не се создава само преку еден производ или една добра идеја. Потребни се долгорочно усовршување на процесите, внимателно користење на ресурсите и способност навремено да се препознаваат и исправуваат недостатоците.

Сличен пристап имал и Соичиро Хонда, основачот на Honda, кој неуспесите ги сметал за неизбежен дел од технолошкиот напредок. Во раните години на неговата работа, еден од тркачките автомобили што ги развивал бил уништен во пожар, токму во период кога компанијата се обидувала да ги покаже своите инженерски способности преку автомобилските натпревари.

За Хонда, ваквите искуства не претставувале причина за напуштање на развојот, туку поттик за подобрување на технологијата. Нему често му се припишува мислата дека успехот се состои од 99 проценти неуспех, со што се нагласува значењето на упорноста и учењето преку обиди.

Но суштината на неговиот пристап не била во бесконечно повторување на грешките. Напротив, важно било секој неуспех да донесе ново знаење, со цел следниот обид да биде подобар од претходниот.

Необична приказна стои и зад почетоците на Sony. Денес компанијата е препознатлива по телевизорите, аудиоопремата, гејминг-конзолите и бројните технолошки иновации. Но еден од нејзините рани производи бил електричен уред за готвење ориз.

Масару Ибука, еден од основачите на компанијата, верувал дека ваквиот производ може да одговори на реална потреба на јапонските домаќинства. Идејата изгледала практична, а потенцијалниот пазар бил голем.

Проблемот бил во тоа што уредот не функционирал доволно добро. Резултатите при готвењето биле незадоволителни, а производот не успеал да стане комерцијално одржлив.

Иако проектот пропаднал, Sony продолжил да експериментира со нови технологии и производи. Со текот на времето, компанијата успеала да развие иновации што ќе ја направат едно од највлијателните имиња во светската електронска индустрија.

Овој пример покажува дека добрата проценка на пазарната потреба не е доволна доколку производот не го исполнува ветеното. Потрошувачите не купуваат само идеја, туку решение што треба сигурно да функционира.

Кога ќе се споредат сите овие приказни, станува јасно дека деловните грешки немаат единствена причина. Сем Волтон потценил договорен ризик, Џејмс Дајсон се соочил со проблеми при комерцијализацијата, Милтон Херши двапати изгубил капитал, а Ford вложил големи средства во автомобил што пазарот не го прифатил.

Кај Џорџ Лукас, финансиските околности влијаеле врз продажбата на проект со голем иден потенцијал. Волт Дизни, пак, вложил во уметничка визија што барала многу повеќе време за да стане финансиски успешна. Основачите на Honda и Sony се соочиле со технички неуспеси што биле дел од процесот на развој.

Заедничко за овие случаи е дека грешките не биле бесплатни. Тие чинеле пари, време, изгубени можности и понекогаш сериозно ја загрозувале иднината на компаниите.

Сепак, би било погрешно да се заклучи дека секој неуспех неизбежно води кон голем успех. Историјата најчесто ги памети претприемачите што успеале да се опорават, додека многу други компании никогаш не добиле втора можност. Затоа овие примери не треба да се толкуваат како доказ дека ризикот секогаш се исплатува.

Вистинската вредност на ваквите приказни е во начинот на кој претприемачите ги анализирале сопствените одлуки. Некои научиле подобро да ги заштитуваат своите деловни интереси, други го промениле начинот на продажба, а трети разбрале дека пазарот не е подготвен за производот што го развиваат.

Во современиот бизнис, каде што конкуренцијата е силна, а технолошките и потрошувачките навики брзо се менуваат, способноста за навремено препознавање на грешките може да биде една од најважните менаџерски вештини.

Успешните компании не се оние што никогаш не донеле погрешна одлука, туку оние што успеале да ги ограничат последиците, да извлечат корисни заклучоци и да изградат подобар пристап за иднината.

Приказните на светските претприемачи потсетуваат дека зад секој препознатлив бренд постојат одлуки што не биле успешни, инвестиции што не се исплателе и идеи што морале да бидат напуштени. Разликата меѓу деловната грешка и трајниот неуспех често не е во самата погрешна одлука, туку во тоа што ќе се направи откако ќе станат јасни нејзините последици.

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *