Преминувањето од зимско на летно сметање на времето со години предизвикува дискусии за неговото влијание врз здравјето, сонот и секојдневното функционирање на луѓето. Но ново научно истражување открива уште една, помалку очекувана последица од поместувањето на часовникот. Дури и релативно мало нарушување на спиењето може да ја намали внимателноста на вработените и да ја зголеми веројатноста да станат жртви на интернет-измами.

Истражувачи од Универзитетот во Калифорнија анализирале како промената на времето влијае врз однесувањето на луѓето во дигиталното опкружување. Нивните наоди покажуваат дека деновите непосредно по преминувањето на летно сметање на времето можат да бидат период на зголемена ранливост на кибербезбедносни закани, особено кога станува збор за измамнички електронски пораки.

Резултатите, објавени во научното списание Proceedings of the National Academy of Sciences, отвораат нова перспектива за поврзаноста меѓу човечкиот биоритам и безбедноста на информациските системи. Додека компаниите вложуваат значителни средства во напредни технологии за заштита, истражувањето укажува дека еден од најважните ризици може да произлезе од нешто сосема секојдневно – недоволно одморен вработен.

Научниците анализирале податоци од повеќе од 11.000 вработени во голема американска институција, која редовно спроведува проверки на свесноста за кибербезбедноста. Како дел од овие активности, вработените добиваат симулирани измамнички електронски пораки, со цел да се утврди дали ќе препознаат потенцијална опасност или ќе кликнат на сомнителна интернет-врска.

Ваквите тестови се широко користени во корпоративната безбедност бидејќи овозможуваат да се процени колку вработените се подготвени да препознаат обиди за дигитална измама. Наместо вистински злонамерни пораки, организацијата испраќа контролирани симулации и го следи однесувањето на корисниците.

Истражувачите ги споредиле резултатите од два последователни понеделника, непосредно пред и по преминувањето на летно сметање на времето. Во овој период часовниците се поместуваат еден час нанапред, поради што многу луѓе имаат пократок сон или потешкотии да се приспособат на новиот распоред.

Разликата во однесувањето на вработените била забележлива. Пред поместувањето на часовникот, 15,56 проценти од испитаниците кликнале на сомнителната врска во симулираната електронска порака. По промената на времето, тој процент се зголемил на 17,76.

На прв поглед, разликата од 2,2 процентни поени можеби не изгледа особено голема. Но кога се анализира релативната промена, станува збор за зголемување од приближно 14 проценти во стапката на кликнување на потенцијално опасни врски.

Во големи организации со илјадници вработени, дури и вакво зголемување може да има значајни последици. Доволно е еден корисник да отвори злонамерна врска или да внесе доверливи информации на лажна интернет-страница за да се создаде можност за сериозен безбедносен инцидент.

Истражувачите сметаат дека нарушувањето на сонот може да биде важен фактор за ваквата промена. Кога човек е уморен, неговата способност за концентрација, проценување ризици и контролирање импулсивни реакции може да биде намалена. Во таква состојба, одлуките почесто се носат автоматски, без доволно внимание на деталите.

Токму ова претставува проблем при препознавањето интернет-измами. За да утврди дали една електронска порака е сомнителна, корисникот треба да обрне внимание на адресата на испраќачот, содржината на пораката, барањето за итна реакција и интернет-врската што му се нуди.

Кога вниманието е намалено, полесно може да се пропуштат предупредувачките знаци. Порака што во нормални околности би предизвикала сомнеж може да изгледа доволно уверливо за корисникот да кликне без дополнителна проверка.

Особено опасни се таканаречените phishing напади, односно обиди за измама преку електронски пораки, пораки на мобилни телефони или лажни интернет-страници. Напаѓачите најчесто се претставуваат како банки, компании, институции или познати деловни партнери, со цел да ги наведат корисниците да откријат лозинки, финансиски податоци или други доверливи информации.

Овие измами често се засноваат врз создавање чувство на итност. Корисникот може да добие известување дека неговата сметка ќе биде блокирана, дека мора веднаш да потврди одредена трансакција или дека треба да отвори документ поврзан со работните обврски.

Во такви ситуации, заморот може дополнително да ја намали способноста за критичко размислување. Наместо внимателно да ја провери пораката, вработениот може да реагира механички, особено ако истовремено има многу работни задачи или се соочува со временски притисок.

Наодите укажуваат дека кибербезбедноста не зависи исклучиво од квалитетот на софтверот, заштитните системи и техничката инфраструктура. Човечкиот фактор останува исклучително важен, а физичката и менталната состојба на вработените може да влијае врз нивната способност да ги препознаат опасностите.

Ова е особено значајно за компаниите што се потпираат на електронска комуникација и секојдневна размена на чувствителни информации. Финансиските институции, здравствените установи, технолошките компании и јавната администрација можат да бидат особено чувствителни на грешки што овозможуваат неовластен пристап до податоци.

Истражувањето отвора и пошироко прашање за влијанието на работните услови врз дигиталната безбедност. Ако недостигот од сон ја зголемува веројатноста за погрешна реакција, тогаш заморот предизвикан од прекувремена работа, ноќни смени или долготраен стрес исто така заслужува внимание при проценувањето на безбедносните ризици.

Сепак, важно е да се нагласи дека анализата покажува поврзаност меѓу промената на времето и зголемената стапка на кликнување на сомнителни врски. Таа не докажува дека секој поединечен погрешен клик бил директно предизвикан од недостиг на сон. Врз однесувањето можат да влијаат и други околности, вклучително работното оптоварување и индивидуалните навики.

И покрај тоа, резултатите претставуваат дополнителен аргумент во долгогодишната расправа за оправданоста на сезонското поместување на часовникот. Практиката што првично била поврзувана со поефикасно користење на дневната светлина денес сè почесто се разгледува и од аспект на здравјето, продуктивноста и квалитетот на животот.

Преминувањето на летно сметање на времето може привремено да го наруши природниот ритам на спиење и будење. Човечкиот организам функционира според внатрешен биолошки часовник, кој е поврзан со дневната светлина, хормоналните процеси и периодите на одмор.

Кога општествениот распоред ненадејно се поместува за еден час, на дел од луѓето им е потребно време за приспособување. Иако промената изгледа мала, нејзиното влијание може да се почувствува преку поспаност, намалена концентрација и потешкотии при извршувањето на секојдневните активности.

Научниците посочуваат дека трајното задржување на едно време би можело да ги елиминира сезонските нарушувања предизвикани од поместувањето на часовникот. Но тука се појавува друга дилема: дали подобро решение би било постојано летно или стандардно, односно зимско време?

Според истражувачите, стандардното време е подобро усогласено со природниот биолошки ритам на човекот. Тоа значи дека укинувањето на сезонското поместување не е единственото прашање, туку е важно и кое време би се задржало во текот на целата година.

Во меѓувреме, финансиските последици од киберкриминалот продолжуваат да растат. Според податоците на Центарот за пријавување интернет-криминал на американското Федерално истражно биро, пријавените загуби од вакви активности во САД во 2025 година надминале 20 милијарди долари.

Оваа бројка ја покажува сериозноста на дигиталните закани и потребата од постојано подобрување на заштитата. Иако не сите загуби се поврзани со phishing напади, измамничките пораки остануваат еден од начините преку кои криминалците се обидуваат да добијат пристап до финансиски средства и доверливи информации.

За компаниите, истражувањето носи практична порака. Безбедносните обуки не треба да се сведуваат само на препознавање сомнителни пораки, туку треба да го земат предвид и човечкото однесување во различни работни околности.

Во периодите кога вработените се поуморни или се соочуваат со промени во секојдневниот распоред, дополнителните потсетувања за дигитална безбедност можат да бидат корисни. Исто така, техничките механизми што спречуваат отворање опасни врски можат да го намалат ризикот од последиците на ненамерните грешки.

Особено важно е компаниите да создаваат работна средина во која вработените можат навремено да пријават сомнителна порака или погрешен клик, без страв дека автоматски ќе бидат обвинети. Брзата реакција може да биде пресудна за ограничување на потенцијалната штета.

Наодите од истражувањето покажуваат дека дигиталната безбедност и човечкото здравје се поврзани повеќе отколку што вообичаено се претпоставува. Додека технолошките компании развиваат сè понапредни системи за заштита, едноставните фактори како квалитетот на сонот и способноста за концентрација продолжуваат да играат значајна улога.

Промената на часовникот можеби трае само еден момент, но приспособувањето на организмот може да има последици и во следните денови. Во свет во кој една невнимателна реакција може да отвори простор за сериозна интернет-измама, дури и малото нарушување на сонот добива ново значење.

Истражувањето потсетува дека најслабата точка во дигиталната заштита не мора секогаш да биде застарен софтвер или недоволно заштитен компјутерски систем. Понекогаш тоа може да биде човек кој едноставно не спиел доволно и во погрешен момент донел погрешна одлука.

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *