Македонските домаќинства се соочуваат со значително поголем товар од енергетските трошоци во споредба со граѓаните во соседните држави. Иако номиналните цени на електричната енергија и природниот гас во Македонија не се меѓу највисоките во Европа, нивната тежина станува многу поизразена кога ќе се земе предвид куповната моќ на населението. Најновите европски статистички податоци покажуваат дека земјава има најскапа електрична енергија меѓу споредуваните држави од Западен Балкан, додека природниот гас е најскап во Европа според стандардот на куповната моќ.

Податоците за првата половина од 2026 година откриваат големи разлики во цените на енергенсите низ европските држави. Додека во дел од земјите сметките за струја и гас се намалуваат, во други енергетските трошоци остануваат сериозен притисок врз семејните буџети. Разликите се особено изразени кога цените се споредуваат со општото ниво на цените и реалната куповна моќ во секоја земја.

Според податоците на Евростат, просечните цени на електричната енергија и природниот гас за домаќинствата во Европската Унија се намалиле во првите шест месеци од 2026 година во однос на истиот период минатата година. Сепак, тоа не значи дека енергетскиот притисок врз граѓаните целосно се намалил, бидејќи движењата на големопродажните пазари и понатаму создаваат неизвесност.

Дополнителен ризик претставуваат геополитичките случувања на Блискиот Исток, особено војната во Иран, која придонесе за зголемување на големопродажните цени на природниот гас. Иако овие промени не се пренесуваат веднаш и во ист обем врз сметките на домаќинствата, нивното влијание може да стане поизразено во наредните месеци.

Европските анализи укажуваат дека во октомври цените на енергенсите веќе се зголемиле во повеќе главни градови, што отвора можност дел од домаќинствата да се соочат со повисоки трошоци на почетокот од 2027 година.

Во првата половина од 2026 година, цените на електричната енергија за домаќинствата во 38 европски земји се движеле во исклучително широк распон. Најниската номинална цена е регистрирана во Турција, каде што 100 киловат-часови чинеле 6,6 евра, додека највисоката е забележана во Ирска, со 38,7 евра за истата количина електрична енергија.

Разликата меѓу овие две држави покажува колку различни можат да бидат условите на европскиот енергетски пазар. Цената што ја плаќаат домаќинствата зависи од повеќе фактори, меѓу кои се начинот на производство на електрична енергија, увозната зависност, мрежните трошоци, даноците и националните политики за регулирање на цените.

Во рамките на Европската Унија, најниска цена имала Унгарија, со 11,4 евра за 100 киловат-часови, додека европскиот просек изнесувал 28,3 евра. Ирска била најскапа, а веднаш зад неа се нашле Германија со 36,2 евра, Белгија со 35,8 евра и Австрија со 32,6 евра.

Меѓу државите со повисоки цени биле и Италија, каде што 100 киловат-часови чинеле 31,4 евра, како и Шведска со 30,6 евра. За разлика од нив, Шпанија и Франција имале цени под просекот на Европската Унија, односно 25,1 и 24,9 евра.

Но ваквата споредба не ја прикажува целосната слика за тоа колку струјата навистина ги оптоварува домаќинствата. Иста номинална цена може да има сосема различно значење за граѓаните во две земји со различни нивоа на приходи и животни трошоци.

Поради тоа, Евростат користи и стандард на куповната моќ, познат како PPS. Овој показател ги зема предвид разликите во општото ниво на цените меѓу државите и овозможува посоодветна споредба на реалната економска тежина на енергенсите.

Токму според овој критериум, Македонија се издвојува во регионалната споредба. Цената на електричната енергија за македонските домаќинства изнесува 22,4 PPS за 100 киловат-часови, што е повеќе отколку во Србија, Албанија, Црна Гора и Босна и Херцеговина.

Во Србија цената изнесува 19,1 PPS, во Албанија 18,1, во Црна Гора 17,9, а во Босна и Херцеговина 17,8 PPS за 100 киловат-часови. Овие податоци покажуваат дека електричната енергија во Македонија е релативно поскапа отколку во останатите наведени земји од Западен Балкан.

Разликата е особено забележлива во споредба со Босна и Херцеговина, каде што цената според куповната моќ е приближно една петтина пониска. Иако номиналните износи на сметките можат да изгледаат различно, споредбата преку PPS покажува дека македонските домаќинства се соочуваат со поголем релативен ценовен товар.

Сепак, Македонија не е најскапата земја во цела Европа кога станува збор за електричната енергија според куповната моќ. Највисока вредност е регистрирана во Романија, каде што цената достигнува 46,9 PPS за 100 киловат-часови, што е повеќе од двојно над македонското ниво.

Веднаш зад Романија се Полска со 41,1 PPS и Чешка со 34,3 PPS. Ирска и Италија имаат по 32,8 PPS, додека Германија достигнува 32,4 PPS.

На спротивниот крај се Исланд, со 12,6 PPS, Турција со 13,5 PPS и Малта со 13,8 PPS. Меѓу земјите со најниски цени според куповната моќ се и Унгарија со 14,7 PPS и Норвешка со 15 PPS.

Овие разлики покажуваат дека високата цена изразена во евра не мора секогаш да значи и најголем релативен товар за домаќинствата. Во земјите со повисоко општо ниво на цените, номиналните сметки можат да бидат значително поголеми, но споредбата преку куповната моќ може да даде поинаков редослед.

За македонските граѓани, оваа разлика е особено важна бидејќи електричната енергија претставува неопходен трошок во секое домаќинство. Таа се користи за осветлување, подготовка на храна, работа на домашните апарати, а кај голем број семејства и за греење и ладење.

Кога цената на енергијата е релативно висока во однос на куповната моќ, домаќинствата имаат помал простор за други потреби. Последиците најсилно можат да ги почувствуваат семејствата со пониски приходи, особено во периодите кога потрошувачката на електрична енергија се зголемува.

На европско ниво, движењата на цените во првата половина од 2026 година биле различни. Во споредба со втората половина од 2025 година, просечната цена на струјата во Европската Унија се намалила за 2,2 проценти.

Најголемо поскапување во тој период имало во Финска, каде што цената пораснала за 19,5 проценти. Значителен раст бил забележан и во Турција, Полска, Литванија и Шведска.

Од друга страна, Данска регистрирала намалување од 28,2 проценти, а Луксембург од 24,1 процент. Пад на цените бил забележан и во Германија, Шпанија и Франција, додека Италија имала зголемување од 5,9 проценти.

Во споредба со првата половина од 2025 година, просечната цена на електричната енергија во ЕУ се намалила за 1,6 проценти. Најголемо годишно поскапување имало во Романија, со раст од 51,9 проценти, по што следуваат Турција, Ирска и Финска.

Истовремено, сите четири најголеми економии во Европската Унија забележале годишно намалување на цените. Во Франција падот изнесувал седум проценти, во Германија 5,7 проценти, во Италија 4,5 проценти, а во Шпанија 3,9 проценти.

Овие податоци покажуваат дека европскиот енергетски пазар не се движи во една насока. Додека дел од државите успеваат да ги намалат цените за домаќинствата, други се соочуваат со значителни поскапувања што дополнително ја зголемуваат разликата во трошоците за живот.

Уште понеповолна е позицијата на Македонија кога се анализира цената на природниот гас според куповната моќ. Според достапните податоци за 29 европски земји, македонските домаќинства плаќаат највисока релативна цена меѓу земјите опфатени со споредбата.

Цената на природниот гас во Македонија достигнува 20,8 PPS за 100 киловат-часови. Тоа е повисоко од сите останати земји за кои се наведени податоци, вклучително и од држави што имаат значително повисоки номинални цени.

На второто место се наоѓа Шведска со 17,7 PPS, по што следуваат Португалија со 15 PPS и Холандија со 13,8 PPS. Разликата покажува дека природниот гас во Македонија има особено висока релативна цена кога ќе се земат предвид разликите во куповната моќ.

Ова е значаен показател бидејќи природниот гас има важна улога во енергетските системи, особено за греење, производство на топлинска енергија и одредени индустриски процеси. Високата релативна цена може да претставува пречка за пошироко користење на овој енергент од страна на домаќинствата.

Во номинални износи, европската слика е поинаква. Најскап природен гас во првата половина од 2026 година имала Шведска, каде што 100 киловат-часови чинеле 22 евра.

Најниска цена меѓу опфатените земји имала Грузија, со 1,6 евра за 100 киловат-часови. Во Европската Унија најевтин гас имала Унгарија, со 3,3 евра, додека просекот на Унијата изнесувал 11 евра.

Меѓу земјите со највисоки номинални цени се Холандија со 16,2 евра, Франција со 13,5 евра, Португалија со 12,6 евра и Австрија со 12,4 евра.

Германија имала цена од 11,6 евра, а Италија од 11,4 евра за 100 киловат-часови, што е малку над европскиот просек. Во Шпанија цената била значително пониска и изнесувала 7,9 евра.

Кога овие цени ќе се приспособат според куповната моќ, редоследот се менува. Македонија се искачува на првото место, што покажува дека номиналната цена не е единствениот фактор што треба да се разгледува при оценувањето на достапноста на енергенсите.

Најниски цени на природниот гас според куповната моќ, меѓу земјите за кои се наведени податоци, имаат Унгарија, Турција, Луксембург и Хрватска. Во Турција вредноста изнесува пет PPS, во Луксембург 6,6 PPS, а во Хрватска 6,8 PPS.

Разликите меѓу државите произлегуваат од повеќе фактори. На цената на природниот гас влијаат условите за набавка, транспортната инфраструктура, големината на пазарот, даночната политика и начинот на кој се регулираат трошоците за крајните потрошувачи.

Во земјите со помал пазар и ограничена инфраструктура, фиксните трошоци за транспорт и дистрибуција можат да имаат поголемо влијание врз конечната цена. Истовремено, зависноста од увоз ја зголемува изложеноста на промените на меѓународните енергетски пазари.

За Македонија, резултатите отвораат важно прашање за долгорочната достапност на енергијата. Иако природниот гас често се разгледува како енергент што може да придонесе за диверзификација на снабдувањето, неговата економска привлечност за домаќинствата зависи од цената што тие реално можат да ја платат.

Високите вредности според куповната моќ не значат дека секое македонско семејство плаќа поголема сметка од домаќинствата во другите европски земји. Вкупниот износ зависи и од потрошената количина, начинот на греење, големината на живеалиштето и енергетската ефикасност.

Сепак, споредбата покажува дека за иста количина енергија, ценовниот товар во Македонија е релативно поголем отколку во голем дел од земјите опфатени со анализата. Тоа е особено важно за граѓаните што располагаат со ограничен семеен буџет.

Енергетската ефикасност во вакви услови добива дополнително значење. Подобрата изолација на домовите, поефикасните системи за греење и користењето апарати со помала потрошувачка можат да помогнат во намалувањето на сметките, иако не ја менуваат самата цена на енергијата.

Од друга страна, за домаќинствата со пониски приходи, вложувањето во енергетски поефикасни решенија често претставува дополнителен финансиски предизвик. Затоа достапноста на енергијата не зависи само од пазарните цени, туку и од можностите на граѓаните да ја намалат сопствената потрошувачка без да го нарушат квалитетот на живеењето.

Европските податоци покажуваат дека во првата половина од 2026 година во просек дошло до одредено олеснување на цените за домаќинствата во Европската Унија. Но неизвесноста на меѓународните пазари останува, особено поради геополитичките случувања што влијаат врз снабдувањето со природен гас.

Доколку повисоките големопродажни цени се задржат подолг период, дел од европските домаќинства би можеле да почувствуваат нов притисок врз сметките во 2027 година. Размерот на евентуалните поскапувања ќе зависи од националните регулаторни механизми, договорите за снабдување и движењата на енергетските пазари.

За Македонија, споредбата со останатите европски земји покажува дека енергетската достапност останува сериозен економски предизвик. Со 22,4 PPS за електрична енергија и 20,8 PPS за природен гас, земјата се наоѓа во неповолна позиција во регионалната споредба за струјата и на врвот на европската споредба за гасот според куповната моќ.

Овие показатели не зборуваат само за цената на еден киловат-час, туку и за поширокиот однос меѓу животниот стандард и основните трошоци на домаќинствата. За граѓаните, најважно не е единствено колку чини енергијата во евра или денари, туку колкав дел од нивните финансиски можности е потребен за да ги покријат секојдневните потреби.

Токму затоа, податоците за 2026 година ја нагласуваат потребата енергетските цени да се анализираат заедно со куповната моќ, а не само преку номиналните износи на сметките. Во таква споредба станува јасно дека поевтината струја или гас на хартија не мора да значат и подостапна енергија за граѓаните.

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *