Човечкото тело станува сè поладно: Научниците откриваат дека нормалната температура е пониска отколку пред 150 години

Со генерации, температурата од 37 Целзиусови степени се смета за стандардна вредност на нормалната телесна температура кај човекот. Оваа бројка е присутна во медицинските учебници, во лекарските ординации и во секојдневните навики на луѓето кои посегнуваат по топломер кога се сомневаат дека се болни. Меѓутоа, современите научни истражувања покажуваат дека просечната телесна температура на човекот денес е нешто пониска отколку пред еден и пол век, што отвора интересно прашање за промените низ кои поминува човечкиот организам.

Според анализите на историски и современи медицински податоци, просечната температура кај возрасните денес е поблиску до 36,4 степени, наместо до традиционално прифатените 37 степени. Иако разликата на прв поглед изгледа мала, таа е значајна кога се набљудува на ниво на цела популација и во период од повеќе генерации. Научниците сè уште немаат единствен одговор дали станува збор за вистинска биолошка промена, за влијание на современиот начин на живот или за комбинација од повеќе фактори.

За да се разбере потеклото на бројката од 37 степени, потребно е да се навратиме во 19 век, кога германскиот лекар Карл Вундерлих започнал едно од најобемните истражувања на телесната температура во тогашната медицина. Во време кога употребата на топломери не била вообичаена практика, тој се обидел да утврди каква е врската меѓу температурата на човечкото тело и различните заболувања. Неговата работа поставила основа за современото разбирање на покачената температура како важен показател за здравствената состојба.

Во шеесеттите години на 19 век, Вундерлих се занимавал со прашањето дали треската претставува самостојна болест или е симптом на друг здравствен проблем. За да дојде до одговор, започнал систематско мерење на телесната температура кај пациенти од различни возрасни групи. Истражувањето се одвивало во болница во Лајпциг, каде што тој работел како директор, а најголем дел од испитаниците потекнувале од работничката класа.

Во текот на приближно 15 години биле собрани податоци од околу 25.000 пациенти, при што биле направени повеќе од еден милион поединечни мерења. За тогашните медицински услови, ова претставувало исклучително голем истражувачки потфат. Температурата била мерена под пазувите, а добиените резултати овозможиле да се направи една од првите систематски анализи на нормалните температурни вредности кај луѓето.

Врз основа на собраните податоци, Вундерлих заклучил дека просечната телесна температура кај здравите возрасни лица изнесува приближно 37 Целзиусови степени. Оваа вредност постепено била прифатена како медицински стандард, додека температурата над 38 степени почнала да се користи како еден од показателите за треска. Поради обемноста на истражувањето, неговите заклучоци добиле голем авторитет и останале влијателни во медицинската практика повеќе од еден век.

Сепак, германскиот лекар уште тогаш забележал дека телесната температура не е постојана вредност што е идентична кај сите луѓе. Неговите податоци покажале дека постојат разлики меѓу мажите и жените, дека температурата се менува со возраста и дека нејзината вредност зависи од времето во денот. Со други зборови, дури и првичното истражување укажувало дека нормалната температура треба да се разбира како опсег, а не како една непроменлива бројка.

Вундерлих забележал дека жените во просек имаат нешто повисока телесна температура од мажите, додека кај постарите лица вредностите најчесто се пониски. Истовремено, утврдил дека температурата се менува во текот на денот, што е поврзано со природните биолошки ритми на организмот. Овие сознанија остануваат важни и денес, бидејќи покажуваат дека мерењето на температурата секогаш треба да се толкува во поширок контекст.

Повеќе од 150 години подоцна, научниците повторно ги анализираат вредностите што долго време се сметале за универзален медицински стандард. Современите истражувања укажуваат дека просечната телесна температура на луѓето постепено се намалувала низ генерациите. Оваа појава е особено интересна бидејќи се забележува во податоци собрани во различни историски периоди, а не само во споредба со мерењата на Вундерлих.

Едно од значајните истражувања опфатило три големи збирки медицински податоци од Соединетите Американски Држави. Во нив биле вклучени повеќекратни мерења на телесната температура кај речиси 190.000 луѓе, собрани во периодот од 1862 до 2017 година. Ваквиот временски распон им овозможил на истражувачите да ги споредат температурните вредности на луѓето од различни генерации и да утврдат дали постои долгорочен тренд.

Резултатите покажале дека просечната телесна температура се намалувала со текот на времето. Кај мажите во САД, на пример, денешната просечна вредност е за приближно 0,59 Целзиусови степени пониска во споредба со вредностите забележани во 19 век. Оваа разлика е доволно голема за да го привлече вниманието на научната заедница и да поттикне дополнителни истражувања за можните причини.

Според современите анализи, просечната нормална телесна температура кај возрасните би можела да биде поблиску до 36,39 степени. Тоа не значи дека вредноста од 37 степени автоматски треба да се смета за покачена температура или дека сите луѓе треба да имаат идентични резултати при мерењето. Напротив, научниците нагласуваат дека нормалната температура се разликува од човек до човек и зависи од повеќе физиолошки и надворешни фактори.

Особено интересно е што намалувањето на просечната телесна температура не е забележано исклучиво во развиените индустриски земји. Слични промени се регистрирани и кај заедници што живеат во значително поинакви услови, далеку од големите градови и современите урбани средини. Ова укажува дека причините можеби се посложени отколку што првично се претпоставувало.

Еден од најинтересните примери доаѓа од Амазонија, каде што истражувачите ја следеле телесната температура на припадниците на домородната заедница Цимане. Ова население живее во амазонската прашума и има начин на живот што во многу аспекти се разликува од оној во современите индустриски општества. Поради тоа, нивните здравствени и физиолошки податоци се особено интересни за научниците што ги проучуваат промените во човечката биологија.

На почетокот на 2000-тите години, просечната телесна температура кај припадниците на оваа заедница изнесувала околу 37 степени. Меѓутоа, до 2018 година просекот се намалил на приближно 36,5 степени. Станува збор за значителна промена во релативно краток период, што покажува дека намалувањето на телесната температура не мора да биде процес што се одвива исклучиво низ многу генерации.

Овие податоци дополнително го усложнуваат обидот да се објасни појавата. Доколку намалувањето беше забележано само кај луѓето во богатите и високоурбанизирани општества, би било полесно да се поврзе со современиот начин на живот. Но сличниот тренд кај заедница од амазонската прашума покажува дека е потребно да се разгледаат и други можни влијанија.

Едно од објаснувањата што се разгледуваат во научните дискусии е промената во зачестеноста и интензитетот на воспалителните процеси во организмот. Во минатото, луѓето биле изложени на поголем број заразни болести, а многу инфекции траеле подолго поради ограничените можности за лекување. Бидејќи воспалението и активирањето на имунолошкиот систем можат да влијаат врз телесната температура, можно е подобрувањето на здравствените услови да придонело за намалување на просечните вредности.

Развојот на антибиотиците, вакцинацијата, подобрата хигиена и поголемата достапност на медицинска нега значително го промениле начинот на кој човечкиот организам се соочува со инфекции. Во современите општества многу заболувања можат да се откријат и лекуваат порано отколку во минатото. Според оваа хипотеза, намалената изложеност на долготрајни воспалителни состојби би можела да биде еден од факторите што влијаат врз просечната телесна температура.

Сепак, ова објаснување не е доволно за целосно да се разберат сите забележани промени. Особено е тешко со една причина да се објасни релативно брзото намалување на температурата кај различни популации. Затоа истражувачите разгледуваат повеќе можни фактори што би можеле заеднички да влијаат врз начинот на кој организмот произведува и ја регулира топлината.

Меѓу можните влијанија се и промените во условите за живеење. Современите домови и работни простории овозможуваат многу постабилна температура во текот на годината благодарение на системите за греење и ладење. Во минатото, луѓето биле изложени на поголеми температурни разлики, што можело да влијае врз енергијата што организмот ја троши за одржување на сопствената телесна температура.

Човечкото тело постојано произведува топлина преку метаболичките процеси, односно преку претворањето на хранливите материи во енергија. Дел од оваа енергија се користи за одржување на телесните функции и за регулирање на температурата. Промените во секојдневната физичка активност, исхраната и условите на живот потенцијално можат да влијаат врз овие процеси, иако нивната точна улога во долгорочниот температурен тренд сè уште не е утврдена.

Друга важна можност е дека дел од историските разлики произлегуваат од самите методи на мерење. Топломерите што се користеле во 19 век значително се разликувале од современите дигитални уреди, а начинот на мерење исто така можел да влијае врз резултатите. Температурата измерена под пазувите не мора да биде идентична со онаа измерена во устата, увото или на други делови од телото.

Токму затоа научниците внимателно ги анализираат историските медицински податоци и се обидуваат да утврдат колкав дел од разликата може да се објасни со техничките услови. Долгорочните истражувања што опфаќаат различни периоди се особено важни, бидејќи можат да помогнат да се разликуваат вистинските физиолошки промени од разликите предизвикани од инструментите и процедурите. Сепак, ниту една поединечна анализа не може целосно да ги отстрани сите ограничувања на историските мерења.

За медицината, овие сознанија имаат практично значење. Телесната температура е еден од најчесто користените показатели при проценката на здравствената состојба, а нејзиното толкување може да влијае врз препознавањето на инфекции и други заболувања. Ако нормалната температура кај одредени луѓе е пониска од традиционално прифатената вредност, тогаш и релативно помало зголемување може да претставува значајна промена во однос на нивната вообичаена состојба.

Ова е особено важно кај постарите лица, кај кои телесната температура често е пониска отколку кај помладите возрасни. Во одредени ситуации, сериозна инфекција може да биде присутна и без температура што ја надминува класичната граница за треска. Затоа лекарите не се потпираат исклучиво на една измерена вредност, туку ги земаат предвид и другите симптоми, општата здравствена состојба и индивидуалните карактеристики на пациентот.

Истовремено, современите сознанија не значат дека секое мерење под 37 степени е доказ за подобро здравје. Нормалната телесна температура природно варира, а нејзината вредност може да се менува во зависност од времето во денот, физичката активност, возраста и начинот на мерење. Поради тоа не постои една идеална бројка што подеднакво важи за сите луѓе.

Прашањето дали човештвото навистина станува „поладно“ има и пошироко научно значење. Ако долгорочниот пад на просечната телесна температура претставува вистинска физиолошка промена, тоа би можело да укаже дека човечкиот организам реагира на промените во животната средина, здравствените услови и секојдневните навики. Ваквите процеси покажуваат дека дури и основните биолошки показатели не мора да останат непроменети низ историските периоди.

Сепак, научниците сè уште немаат конечен одговор за причините што стојат зад овој тренд. Можно е подобрувањето на здравствената заштита, промените во метаболизмот, условите за живеење и разликите во мерењето да имаат заедничко влијание. Потребни се дополнителни истражувања за попрецизно да се утврди релативното значење на секој од овие фактори.

Она што станува сè појасно е дека бројката од 37 степени не треба да се разбира како непроменлив закон на човечката биологија. Таа претставува историски утврден просек што одиграл важна улога во развојот на медицината, но современите податоци покажуваат дека нормалната телесна температура може да биде пониска и дека постојат значајни индивидуални разлики. Истражувањата во последните години придонесуваат за попрецизно разбирање на овие варијации.

Повеќе од еден и пол век по истражувањето на Карл Вундерлих, човечката телесна температура повторно станува предмет на научна љубопитност. Податоците од САД и од амазонската заедница Цимане укажуваат на тренд што не може лесно да се објасни со една единствена причина. Додека науката продолжува да го истражува овој феномен, едно е сигурно: вредноста што со генерации ја сметавме за универзален стандард е многу посложена отколку што изгледа на екранот на обичниот топломер.