Зошто Microsoft, Nvidia и JPMorgan се против токенизацијата на своите акции: Нова битка за контрола врз финансиските пазари

Технологијата што ветува револуција во тргувањето со акции наиде на неочекуван отпор од некои од најголемите светски компании. Додека финансиските институции и криптоплатформите најавуваат нова ера во која акциите ќе можат да се купуваат и продаваат во секое време, десетици американски корпорации одлучија да не дозволат нивните хартии од вредност да станат дел од новиот систем. Меѓу нив се Microsoft, Nvidia, Alphabet, JPMorgan, Goldman Sachs и Oracle.

Во основата на спорот се наоѓа токенизацијата, технологија што овозможува традиционалните финансиски инструменти да добијат дигитална форма преку blockchain мрежи. Нејзините поддржувачи сметаат дека ова е следниот голем чекор во модернизацијата на финансиските пазари, додека противниците предупредуваат дека новиот модел може да создаде сериозни ризици за инвеститорите, стабилноста на цените и контролата врз сопственоста.

Интересно е што отпорот доаѓа во период кога BlackRock, најголемиот светски управувач со средства, активно го поддржува развојот на токенизираните финансиски производи. Така, на финансиските пазари се создава необична ситуација во која големите институции истовремено ја поддржуваат технологијата, но се спротивставуваат на одредени начини на нејзина примена.

За да се разбере причината за новиот конфликт, најпрво треба да се објасни како функционира токенизацијата. Станува збор за процес во кој одредено средство, како акција, обврзница, недвижност или друг финансиски инструмент, се претставува преку дигитален токен запишан на blockchain мрежа. Во традиционалниот систем, инвеститорите купуваат акции преку брокерски компании и регулирани берзи, а трансакциите се обработуваат преку финансиски институции. Кај токенизацијата, дигиталните инструменти можат да се пренесуваат преку blockchain инфраструктура, што потенцијално овозможува побрзо порамнување, пониски трошоци и тргување надвор од вообичаеното работно време на берзите.

Најголемата предност што ја истакнуваат поддржувачите е можноста финансиските пазари да функционираат 24 часа дневно, седум дена во неделата. Тоа би значело дека инвеститор од Европа или Азија би можел да тргува со дигитален инструмент поврзан со акциите на Nvidia или Microsoft и во период кога американските берзи се затворени. Сепак, постои важна разлика меѓу вистинска акција и токен што ја следи нејзината цена. Во зависност од моделот, купувачот на токен не мора да стане директен акционер во компанијата, ниту автоматски да ги добие правата што произлегуваат од сопственоста на традиционални акции.

Според информациите објавени од Forbes, новата регулаторна рамка во САД предизвикала сериозни несогласувања меѓу компаниите и криптоиндустријата. Американската Комисија за хартии од вредност и берзи (SEC) во септември вовела петгодишно регулаторно изземање за иновации, со кое на одредени платформи им се овозможува да експериментираат со токенизирани акции без да поминат низ сите традиционални процедури за регистрација на берза. Меѓутоа, предвиден е и механизам преку кој компаниите можат да се спротивстават на вклучувањето на нивните акции во вакви системи. Доколку издавачот поднесе приговор во рок од 30 дена од известувањето, платформата не може да ја реализира планираната понуда според тој механизам.

Една од првите платформи што се обидува да ја искористи новата можност е OKXICE, заеднички проект на криптоберзата OKX и ICE, компанијата што стои зад Њујоршката берза. Платформата најавила намера да понуди токенизирани акции од 63 американски компании, но реакцијата на корпоративниот сектор била значително понегативна од очекуваното. До крајот на октомври, дури 50 компании се спротивставиле на планот. Меѓу нив се некои од највлијателните имиња во светската економија, вклучувајќи ги Microsoft, Nvidia, Alphabet, Goldman Sachs, JPMorgan и Oracle.

Ваквата реакција отвора прашање дали големите корпорации навистина ја одбиваат новата технологија или едноставно не сакаат нивните акции да се користат во финансиски производи врз кои немаат доволна контрола. Една од ретките компании што јавно ги објаснила причините за противењето е Applied Optoelectronics, американска технолошка компанија со пазарна вредност од приближно шест милијарди долари. Нејзините претставници посочиле дека регулаторниот систем е премногу нов, а последиците врз цената на акциите, ликвидноста и нестабилноста на пазарот сè уште не се доволно истражени.

Дополнителна загриженост претставува можноста инвеститорите погрешно да заклучат дека самата компанија учествува во издавањето на токените или официјално ги поддржува. Доколку некоја криптоплатформа понуди дигитален инструмент поврзан со акциите на позната компанија, инвеститорите би можеле да претпостават дека производот има директна поддршка од корпоративното раководство, иако тоа воопшто не мора да биде случај. Таквата забуна може да ја наруши довербата во компанијата и да предизвика дополнителни проблеми доколку платформата се соочи со финансиски или технички тешкотии.

Постои и ризик од разлики во цените. Додека традиционалните берзи работат во точно определени часови, токенизираните производи можат да се тргуваат непрекинато. Во случај на големи потреси на криптопазарите за време на викенд или празник, цената на дигиталниот инструмент би можела значително да се оддалечи од последната официјална берзанска цена на акцијата. Таквите движења би можеле да создадат дополнителен притисок кога традиционалните берзи повторно ќе се отворат, особено ако инвеститорите реагираат панично на промените што се случиле надвор од редовното работно време.

И покрај противењето на големите компании, дел од финансиската индустрија верува дека токенизацијата претставува неизбежна еволуција на глобалните пазари. Еден од најгласните поддржувачи е Лари Финк, извршен директор на BlackRock, компанија што управува со средства вредни приближно 15 билиони долари. Неговата визија е дека blockchain технологијата со текот на времето би можела значително да го промени начинот на кој се издаваат, чуваат и пренесуваат финансиските инструменти.

BlackRock ја поддржува и компанијата Securitize, која работи на развој на инфраструктура за токенизирани хартии од вредност. Нејзиниот основач Карлос Доминго смета дека дел од корпоративниот отпор произлегува од фактот што многу компании сè уште се обидуваат да разберат како функционира технологијата и какви последици би можела да има. Според податоците наведени во извештајот на Dune Analytics, вкупната вредност на токенизираните средства кон крајот на август достигнала околу 34 милијарди долари. Од оваа сума, токенизираните акции учествувале со приближно 2,8 милијарди долари, односно околу осум проценти.

Иако станува збор за релативно мал пазар во споредба со традиционалните берзи, неговиот развој привлекува сè поголемо внимание. Особено е значајно што најголемиот дел од побарувачката за токенизирани акции доаѓа од инвеститори надвор од САД. За американските инвеститори, кои веќе имаат пристап до развиен брокерски систем и релативно ниски провизии, придобивките од токенизираните акции можеби не се толку големи. Но ситуацијата е поинаква во земјите каде што пристапот до американските финансиски пазари е ограничен, скап или административно комплициран.

Токму таму криптоплатформите гледаат простор за проширување. Компании како Robinhood, Ondo Finance и Backed Finance развиваат производи што им овозможуваат на корисниците да добијат финансиска изложеност на движењето на цените на американските акции преку дигитални токени. Во одредени модели, издавачот купува вистински акции и ги чува преку посебни правни структури или финансиски институции. Потоа создава дигитални инструменти чија вредност е поврзана со тие акции, без купувачите задолжително да добијат директни акционерски права.

Тоа значи дека инвеститор кој купува токен поврзан со Nvidia не мора да стане акционер во Nvidia. Тој може да има право на економска вредност поврзана со движењето на цената, но не и право на глас на собранието на акционери или други права што ги имаат директните сопственици на акции. Robinhood, според наведените податоци, нуди околу 200 токенизирани акции на корисници во повеќе од 120 земји. Ondo Finance, пак, располага со понуда од над 450 токенизирани акции и берзански фондови, вклучувајќи инструменти поврзани со Apple, Tesla, Nvidia и други големи американски компании.

Еден од најинтересните аспекти на новиот конфликт е однесувањето на традиционалните финансиски институции. Некои од нив се противат на конкретни платформи за токенизација, но истовремено инвестираат во развој на сопствени blockchain решенија. Таков пример е JPMorgan, која се наоѓа меѓу компаниите што се спротивставиле на иницијативата на OKXICE, но истовремено учествува во пошироки институционални проекти поврзани со дигитализација на финансиските инструменти.

Американската институција за порамнување и намирување на трансакции DTCC, според информациите од Forbes, започнала сопствена иницијатива за токенизација на акции на компании чија вкупна пазарна капитализација достигнува приближно 30 билиони долари. Во проектот учествуваат големи финансиски институции, меѓу кои JPMorgan, Citi, Bank of America, Morgan Stanley и Citadel Securities. Предвидено е користење blockchain инфраструктура со механизми за контрола, приватност и институционален надзор.

Ова покажува дека конфликтот не мора да биде меѓу традиционалните финансии и новата технологија. Сè повеќе изгледа како натпревар околу тоа кој ќе ги поставува правилата, кој ќе ја контролира инфраструктурата и кој ќе ги добива приходите од идното дигитално тргување. Во такви околности, големите банки и берзи имаат силен мотив да развиваат сопствени системи, наместо да им го препуштат новиот пазар на криптокомпании што функционираат надвор од традиционалните финансиски структури.

Покрај побрзото тргување, токенизираните финансиски инструменти отвораат можност за нивно користење во децентрализирани финансиски апликации, познати како DeFi. Во таквите системи, одредени токени можат да се користат како обезбедување за позајмување средства, да учествуваат во механизми за обезбедување ликвидност или да бидат дел од посложени инвестициски стратегии. Сепак, ваквата флексибилност носи и дополнителни ризици, бидејќи користењето висока финансиска полуга, зависноста од паметни договори и можните технички пропусти можат да доведат до значителни загуби.

Дополнителен проблем е фактот што различни платформи можат да користат различни правни и финансиски модели. Поради тоа, два токена што ја следат цената на истата акција не мора да им обезбедуваат исти права и исто ниво на заштита на нивните сопственици. За регулаторите, ова претставува сериозен предизвик, бидејќи е потребно да се најде рамнотежа меѓу поттикнувањето финансиски иновации и спречувањето нови форми на пазарна манипулација, измама и системски ризик.

И покрај отпорот на големите корпорации, целосното запирање на токенизацијата би било исклучително тешко. Дигиталните финансиски производи веќе се нудат на меѓународните пазари, а инвеститорската побарувачка продолжува да создава простор за нови платформи. Поранешниот гувернер на Њујорк, Ендрју Куомо, кој денес има раководна улога во OKXICE, оценува дека противењето на компаниите е разбирливо, бидејќи станува збор за суштински поинаков начин на тргување. Сепак, тој верува дека процесот веќе започнал и дека финансиската индустрија допрва ќе мора да се приспособува.

Во меѓувреме, големите компании се соочуваат со сложена одлука. Доколку прифатат токенизација преку нови платформи, ризикуваат да изгубат дел од контролата врз начинот на кој нивните акции се претставуваат пред инвеститорите. Доколку ја одбијат, постои можност пазарот да продолжи да се развива преку други финансиски посредници и во други држави. Токму затоа, прашањето повеќе не е само дали акциите ќе добијат дигитална форма, туку под кои правила ќе се случува тоа и кој ќе има најголема корист од промената.

За Microsoft, Nvidia, JPMorgan и останатите корпорации, денешното противење може да претставува обид за заштита од неизвесноста што ја носи новата технологија. За криптоиндустријата, пак, ова е можност да навлезе во еден од најголемите и најпрофитабилните сегменти на глобалниот финансиски систем. Следните години ќе покажат дали токенизацијата ќе стане составен дел од традиционалните берзи или ќе продолжи да се развива паралелно со нив. Во секој случај, борбата за контрола врз иднината на тргувањето со акции веќе започна, а во неа се вклучени некои од најмоќните компании и финансиски институции во светот.