Кој го наследува станот кога нема наследници? Имотот може да заврши во сопственост на државата

Стан во центарот на Скопје, семејна куќа во помал град или земјоделско земјиште што со децении било во сопственост на едно семејство. Што се случува со ваквиот имот кога неговиот сопственик ќе почине, а зад себе нема никого што законски би можел да го наследи? Иако вообичаено наследството се поврзува со пренесување на имотот од една генерација на друга, постојат и ситуации во кои последниот сопственик нема законски или тестаментални наследници. Тогаш, по спроведување на соодветната постапка, имотот може да премине во сопственост на државата.

Ова прашање добива дополнително значење во Македонија, каде што стареењето на населението и промените во структурата на домаќинствата создаваат нови општествени и економски околности. Сè повеќе луѓе ја поминуваат староста сами, додека иселувањето и намалувањето на бројот на жители дополнително влијаат врз семејните врски и управувањето со имотот.

Според податоците на Државниот завод за статистика, во 2025 година лицата на возраст од 65 или повеќе години сочинувале 18,8 проценти од населението. Последниот попис, пак, евидентирал повеќе од 103.000 лица што живеат сами, што покажува дека едночлените домаќинства претставуваат значаен дел од македонското општество.

Сепак, животот во едночлено домаќинство не значи дека лицето нема наследници. Некој може да живее сам, а да има деца, браќа, сестри, внуци или други роднини што според законот имаат право на наследување. Но демографските промени го отвораат прашањето што се случува во случаите кога такви наследници навистина не постојат.

Во Македонија наследувањето е уредено со законски правила што определуваат кој има право да го преземе имотот на починатото лице. Наследството може да се пренесе врз основа на закон или тестамент, при што постојат утврдени правила за наследните редови и заштитата на правата на одредени блиски членови на семејството.

Кога лицето нема оставено тестамент, наследувањето се утврдува според законските наследни редови. Во првиот наследен ред најчесто се наоѓаат децата и брачниот другар, додека во следните редови, зависно од конкретните околности, можат да дојдат предвид родители и други роднини.

Тоа значи дека државата не станува сопственик на станот само затоа што починатото лице немало деца. Пред воопшто да се разгледува можноста имотот да премине во државна сопственост, потребно е да се утврди дали постојат други лица што имаат законско право да наследуваат.

Важна улога има и тестаментот, преку кој сопственикот може однапред да ја изрази својата волја за распределбата на имотот по смртта. Сепак, таквата распределба мора да биде во согласност со законските одредби, вклучувајќи ги правилата за нужниот наследен дел кога тие се применливи.

Во случаите кога не постои лице што може да наследи врз основа на закон или важечки тестамент, се отвора можноста оставината да ѝ припадне на државата. Но тоа не се случува преку едноставно преземање на станот или куќата веднаш по смртта на сопственикот.

За да се утврди кому му припаѓа имотот, потребно е да се спроведе оставинска постапка. Во неа се утврдува составот на оставината, се разгледуваат наследните права и се проверува дали постојат лица што можат да бидат прогласени за наследници.

Постапката е важна и поради тоа што имотот на починатото лице не мора да се состои само од недвижности. Во оставината можат да влезат парични средства, возила, удели во компании, побарувања и други имотни права, но истовремено можат да постојат и финансиски обврски.

Токму затоа наследството не треба да се гледа исклучиво како стекнување вреден имот. Во одредени случаи зад починатото лице можат да останат неплатени кредити, комунални долгови, даночни обврски или други финансиски товари што мора да се земат предвид.

На пример, стан што на пазарот вреди значителна сума не мора да претставува исто толкава нето-вредност на наследството. Доколку недвижноста е оптоварена со хипотека или постојат други побарувања, тие можат суштински да влијаат врз економската вредност на имотот.

Кај наследниците постојат законски правила што ја уредуваат одговорноста за долговите на оставителот. Затоа, пред прифаќањето или откажувањето од наследството, важно е да се има целосна слика за имотот и обврските што се поврзани со него.

Кога оставинската постапка ќе покаже дека нема наследници и ќе бидат исполнети законските услови, имотот може да премине во државна сопственост. Со тоа државата добива имотно право што понатаму може да се користи и управува во согласност со прописите што важат за државниот имот.

Но стекнувањето сопственост не значи дека станот веднаш ќе биде ставен на продажба. Државата може да има различни можности за располагање со таквиот имот, во зависност од неговата состојба, намена, локација и важечките законски процедури.

Една од можностите е недвижноста да се продаде преку соодветна постапка. На тој начин имотот што претходно бил во приватна сопственост може да се претвори во парични средства, а приходот да се насочи во согласност со правилата за управување со јавниот имот.

Продажбата, сепак, не е единствениот можен исход. Во определени случаи државниот имот може да биде задржан и даден на користење за потребите на јавни институции или за други законски дозволени намени.

Тоа отвора и пошироко прашање за економската оправданост на различните одлуки. Дали е поисплатливо одреден стан да се продаде, да се користи за јавна потреба или да се задржи како дел од државниот имот, зависи од повеќе фактори што треба да се проценат за секој конкретен случај.

Локацијата е еден од најважните елементи што влијаат врз вредноста на недвижноста. Стан во атрактивен дел од Скопје може да има значително поголема пазарна вредност од стан со слична квадратура во место каде што побарувачката за недвижности е ограничена.

Дополнително, важни се состојбата на објектот, неговата старост, правниот статус и евентуалните финансиски товари. Недвижност што со години не била одржувана може да бара значителни вложувања пред да стане погодна за користење или продажба.

Во такви случаи, државата не добива само имот што има определена пазарна вредност, туку и одговорност за неговото управување. Одржувањето, административните постапки и решавањето на евентуалните правни проблеми можат да создадат дополнителни трошоци.

Особено сложени можат да бидат ситуациите во кои имотната документација не е целосно усогласена со фактичката состојба. Доколку постојат нерешени сопственички прашања или други правни пречки, процесот на располагање со недвижноста може да биде подолг и посложен.

Поради тоа, не може секој наследен стан автоматски да се смета за лесно остварлив приход. Вредноста што е запишана или проценета за определена недвижност не е нужно еднаква на сумата што реално би се добила со нејзина продажба.

Истовремено, државното управување со ваков имот отвора прашања за транспарентноста и ефикасноста. Кога недвижноста преминува од приватна во јавна сопственост, важно е понатамошното располагање со неа да биде јасно уредено и во согласност со законските правила.

Тоа подразбира соодветна евиденција, процена на вредноста и спроведување на предвидените процедури. Само на тој начин може да се обезбеди имотот да не остане неискористен или да биде предмет на неправилности при неговото управување.

Од поширока економска перспектива, ваквите случаи се поврзани и со демографските промени во земјата. Стареењето на населението, иселувањето и намалувањето на бројот на жители во одредени средини можат да влијаат врз идната распределба и користење на недвижностите.

Во помалите градови и руралните населени места веќе постојат куќи што подолг период не се користат, но тоа само по себе не значи дека се без сопственик или без наследници. Дел од нив припаѓаат на лица што живеат во странство, додека други се предмет на нерешени имотноправни односи меѓу повеќе наследници.

Токму затоа треба да се прави јасна разлика меѓу напуштен имот и имот без наследници. Куќа што со години стои празна не станува државна сопственост само затоа што никој не живее во неа или не се грижи за нејзиното одржување.

За државата да стекне право на наследување, мора да постои соодветна правна основа и да се спроведе законски предвидената постапка. Физичката запуштеност на објектот или отсуството на неговите сопственици не се доволни причини за промена на сопственоста.

Ова прашање е особено важно во земја со значителна дијаспора. Многу македонски семејства имаат недвижности што ги користат повремено, додека наследниците живеат и работат во други држави.

Во такви околности, наследувањето може да биде административно посложено, но правото на наследување не исчезнува само поради живеење во странство. Потребно е да се утврдат наследните права и да се исполнат соодветните законски услови.

Од друга страна, постојат и лица што немаат блиски роднини или сакаат однапред да одлучат што ќе се случи со нивниот имот. За нив, навременото уредување на имотните прашања може да биде значајно за да се избегнат идни неизвесности.

Тестаментот е еден од начините преку кои сопственикот може да ја изрази својата волја за распределбата на имотот. Во зависност од законските услови, можно е имотот да биде оставен на одредени лица или организации, но таквите одлуки треба да бидат правно правилно оформени.

Важно е да се има предвид дека не секој документ или усна изјава има правна сила на тестамент. За да произведе правно дејство, тестаментот мора да ги исполнува условите предвидени со законот.

Дополнително, наследувањето не е единствениот начин на кој сопственикот може да располага со својот имот. Во правниот систем постојат и други инструменти за уредување на имотните односи, но нивната примена зависи од конкретната ситуација и од правните последици што ги создаваат.

Затоа граѓаните што сакаат однапред да го уредат прашањето на наследството треба да се информираат за можностите и ограничувањата што ги предвидува законот. Особено е важно да се избегнат нејасни договори или неформални ветувања што подоцна можат да предизвикаат спорови.

Наследните спорови понекогаш траат со години, особено кога постојат повеќе лица што полагаат право на ист имот. Во такви случаи, недвижноста може долго време да остане неискористена или да не може слободно да се продаде.

Тоа покажува дека економската вредност на имотот не зависи само од неговата пазарна цена, туку и од правната сигурност. Стан што има јасно утврдена сопственост и уредена документација е многу полесно да се користи или продаде отколку недвижност оптоварена со нерешени наследни прашања.

За државата, имотот без наследници може да претставува дополнителен ресурс, но не и сигурен извор на приход што однапред може едноставно да се пресмета. Бројот на вакви случаи, нивната вредност и трошоците за управување можат значително да се разликуваат.

Без целосни и јавно достапни податоци за конкретните оставински постапки, не може прецизно да се утврди колкава вредност на недвижности годишно преминува во државна сопственост поради отсуство на наследници. Исто така, не може да се пресмета колкав приход државата остварува исклучиво од продажба на ваков имот.

Сепак, самото постоење на вакви случаи покажува дека наследувањето има и јавна економска димензија. Имотот што не може да премине на приватен наследник не останува надвор од правниот систем, туку неговиот статус се решава преку законски утврдена постапка.

Во услови кога цените на недвижностите претставуваат значајна тема за македонските граѓани, прашањето за управување со имотот добива дополнителна тежина. Секој стан, куќа или земјиште има определена економска вредност, но и можност да биде искористен за различни потреби.

Одлуката дали таквиот имот ќе се продаде или ќе се задржи за јавна намена треба да биде заснована на законските можности и на процена на неговата реална корисност. Притоа, важни се и трошоците за одржување, состојбата на недвижноста и долгорочните потреби на институциите.

На крајот, прашањето кому му припаѓа станот кога нема наследници има јасна правна основа, но неговото практично решавање може да биде сложено. Државата може да стане сопственик на оставината кога се исполнети законските услови, но пред тоа мора да се утврди дека не постојат лица што имаат право да наследуваат.

Она што на прв поглед изгледа како едноставно преземање на празен стан, во реалноста претставува постапка во која се испреплетуваат наследното право, имотните односи, финансиските обврски и управувањето со јавните ресурси. А во земја што старее и во која сè повеќе граѓани живеат сами, овие прашања веројатно ќе добиваат сè поголемо општествено значење.

Затоа наследството не е само семејно прашање што се отвора по смртта на сопственикот. Тоа е и економска тема што покажува колку е важно имотните односи да бидат навремено уредени, а недвижностите што законски преминуваат во државна сопственост да се управуваат транспарентно и одговорно.