Кина станува нов извор на евтини кредити: Може ли Македонија да заштеди милиони преку „панда“ обврзници?

Додека задолжувањето на меѓународните финансиски пазари станува сè поскапо за голем број држави, Кина постепено се наметнува како алтернативен извор на капитал. Странските влади и компании покажуваат зголемен интерес за издавање обврзници во кинеската валута, привлечени од можноста да обезбедат финансиски средства под поповолни каматни услови. Овој тренд отвора интересно прашање и за Македонија, која редовно се задолжува за финансирање на буџетските потреби и за отплата на претходно преземените обврски.

На светските пазари на капитал, инвеститорите внимателно ги проценуваат ризиците поврзани со растечките јавни долгови. За државите што имаат потреба од нови средства, тоа често значи повисоки камати и поголеми трошоци за сервисирање на долгот. Во такви околности, секоја можност за поевтино финансирање станува особено важна за државните буџети.

Кина се обидува да ја искористи оваа ситуација преку развојот на својот пазар на обврзници, овозможувајќи им на странски издавачи да привлечат капитал од кинеските инвеститори. Особено внимание привлекуваат таканаречените „панда“ обврзници, финансиски инструменти што ги издаваат странски субјекти на домашниот кинески пазар, во јуани.

Паралелно со нив, расте интересот и за „дим сум“ обврзниците, кои исто така се деноминирани во кинеската валута, но се издаваат надвор од континентална Кина, најчесто на меѓународните финансиски пазари во Хонгконг. Иако двата инструмента имаат различни правила и пазарни карактеристики, заедничко им е тоа што им овозможуваат на странските должници да прибираат средства во јуани.

Главната причина за интересот е разликата во каматните стапки меѓу Кина и дел од западните финансиски пазари. Додека задолжувањето во долари и евра може да биде релативно скапо, кинеските финансиски услови во одредени случаи овозможуваат пониски номинални трошоци за позајмување.

Токму оваа разлика ги привлекува компаниите и државите што бараат начини да ги намалат своите финансиски расходи. Според Bloomberg, кинескиот пазар станува сè поважен извор на капитал за странските должници, особено во период кога традиционалните извори на финансирање се соочуваат со повисоки трошоци.

Сепак, ниската камата сама по себе не значи дека одредено задолжување е навистина поевтино. За да се утврди вистинската цена на една обврзница, неопходно е да се земат предвид валутниот ризик, трошоците за издавање, рокот на отплата и можноста за заштита од неповолни промени на девизниот курс.

Ова прашање е особено важно за Македонија, чиј финансиски систем и надворешни обврски се силно поврзани со еврото. Доколку државата издаде обврзница во кинески јуани, таа би презела обврска идните камати и главнината да ги отплаќа во таа валута, освен ако претходно не договори соодветна финансиска заштита.

Во практика, тоа значи дека дури и обврзница со значително пониска каматна стапка може да стане поскапа доколку јуанот зајакне во однос на еврото. Бидејќи македонскиот денар одржува стабилен курс во однос на еврото, промените во вредноста на кинеската валута би можеле да влијаат врз реалниот трошок за отплата на долгот.

За да се избегне ваков ризик, државата би можела да користи финансиски инструменти со кои обврските во јуани би се претвориле во обврски во евра. Но таквата заштита има своја цена, која може значително да ја намали или целосно да ја елиминира првичната каматна предност.

Затоа вистинската споредба не треба да биде меѓу номиналната камата на кинеска и европска обврзница. Многу поважно е колку би чинело задолжувањето во јуани откако ќе се пресметаат сите дополнителни трошоци и ризици.

За Македонија, потенцијалната корист од пристапот до кинескиот пазар би била и можноста за проширување на кругот на инвеститори. Државата традиционално се потпира на домашниот пазар на државни хартии од вредност, меѓународните финансиски институции и издавањето еврообврзници. Вклучувањето нова група инвеститори би можело да ја намали зависноста од еден извор на финансирање.

Разновидноста на изворите на задолжување е важна особено во периоди на нестабилност. Доколку каматните стапки на европските пазари нагло пораснат или интересот на инвеститорите се намали, можноста за пристап до друг финансиски пазар би можела да обезбеди дополнителна флексибилност.

Сепак, влезот на кинескиот пазар не е едноставна административна постапка. Издавањето „панда“ обврзници подразбира исполнување на регулаторни барања, подготовка на документација, соработка со финансиски посредници и обезбедување интерес кај инвеститорите. За земја што досега не е редовен учесник на овој пазар, процесот би барал внимателна подготовка.

Покрај тоа, инвеститорите во Кина би ја проценувале кредитната способност на Македонија, состојбата на јавните финансии и изгледите за економски раст. Како и на секој друг пазар, конечната каматна стапка не зависи само од општите монетарни услови, туку и од ризикот што инвеститорите го поврзуваат со конкретниот должник.

Тоа значи дека Македонија не би можела автоматски да ги добие истите услови што им се достапни на големите меѓународни компании или на државите со повисок кредитен рејтинг. Дури и во услови на ниски камати во Кина, инвеститорите би можеле да побараат дополнителен принос за преземањето ризик поврзан со македонскиот јавен долг.

Потенцијалните придобивки, затоа, треба да се разгледуваат во контекст на пошироката стратегија за управување со државниот долг. Целта на задолжувањето не треба да биде само обезбедување средства со најниска моментална камата, туку постигнување одржлива структура на обврските што нема да создава прекумерен ризик во иднина.

Посебно значење има и прашањето за роковите на отплата. Доколку една држава постојано зема нови заеми за да ги отплати старите, таа станува почувствителна на промените на финансиските пазари. Затоа подолгите рокови и рамномерната распределба на достасаните обврски понекогаш се поважни од мала разлика во каматната стапка.

Македонија се соочува со потреба од континуирано финансирање на буџетскиот дефицит и управување со постојните долгови. Во такви околности, секое намалување на трошоците за камати би можело да ослободи средства за други буџетски потреби, како инфраструктура, здравство, образование и јавни услуги.

Но можната заштеда треба да се пресмета внимателно. На пример, доколку државата се задолжи за противвредност од 500 милиони евра со камата пониска за еден процентен поен, номиналната годишна разлика во каматниот трошок би изнесувала пет милиони евра. Тоа е само илустративна пресметка, а не проценка на условите што Македонија би можела реално да ги добие во Кина.

Вистинската заштеда би зависела од валутниот курс, трошоците за финансиска заштита, провизиите и условите за отплата. Ако тие дополнителни расходи ја надминат каматната предност, задолжувањето во јуани не би донело финансиска корист.

Постои и поширока геоекономска димензија на растечкиот интерес за кинеските обврзници. Пекинг со години настојува да ја зголеми меѓународната употреба на јуанот, а развојот на пазарите на должнички хартии од вредност претставува еден од инструментите за постигнување на таа цел.

Колку повеќе странски компании и држави позајмуваат средства во кинеската валута, толку поголемо станува нејзиното присуство во меѓународните финансиски текови. За Кина, тоа претставува можност за постепено зајакнување на финансиското влијание, додека за странските должници се отвора дополнителен канал за пристап до капитал.

Сепак, користењето кинески финансиски инструменти не мора автоматски да значи политичко приближување кон Пекинг. Државите и компаниите можат да ги избираат пазарите врз основа на економски критериуми, особено кога постојат јасни правила и конкурентни услови.

За Македонија, евентуалното задолжување преку „панда“ обврзници би требало да се оценува првенствено според неговата финансиска исплатливост и усогласеноста со стратегијата за управување со јавниот долг. Важно би било и да се процени дали новиот инструмент создава дополнителни ризици што не се присутни кај традиционалните извори на финансирање.

Воедно, не треба да се занемари улогата на меѓународните финансиски институции, кои во одредени случаи обезбедуваат средства со поволни услови, подолги рокови или техничка поддршка. Затоа кинеските обврзници би биле потенцијално дополнување на постојните извори, а не нужно нивна замена.

Светскиот интерес за задолжување во јуани покажува дека глобалниот финансиски пазар постепено станува поразновиден. Доминантната улога на доларот и еврото засега останува силна, но растечката употреба на алтернативни валути создава нови можности за државите и компаниите што бараат капитал.

За Македонија, најважното прашање не е дали кинескиот пазар нуди пониски номинални каматни стапки, туку дали државата би можела да обезбеди средства со пониска вкупна цена и прифатливо ниво на ризик. Одговорот би барал конкретни понуди, детални финансиски пресметки и споредба со условите на европските и другите меѓународни пазари.

Затоа „панда“ обврзниците заслужуваат внимание како потенцијален инструмент за проширување на можностите за финансирање, но не и како однапред загарантирано решение за поевтино задолжување. Во време кога секој милион евра од државниот буџет има значење, внимателниот избор на извори на капитал може да биде исто толку важен колку и одлуката за самото задолжување.