Пет милијарди долари за еден воен брод: Колку чини обновувањето на американски нуклеарен носач на авиони?

Одржувањето на американската воена моќ на светските мориња има огромна цена, а најновиот договор на американската морнарица покажува колку е скапо продолжувањето на работниот век на еден нуклеарен носач на авиони. За замена на нуклеарното гориво и целосна модернизација на USS Harry S. Truman, еден од најголемите воени бродови во американската флота, ќе бидат издвоени 5,1 милијарда долари.

Станува збор за носач на авиони од класата Nimitz, кој е во служба од 1998 година. По речиси три децении оперативна употреба, бродот влегува во сложен процес на обновување што треба да му овозможи да остане во составот на американската морнарица уште околу 25 години.

Американската морнарица го додели договорот на компанијата Huntington Ingalls Industries, односно на нејзиното бродоградилиште Newport News Shipbuilding. Проектот опфаќа многу повеќе од редовно одржување, бидејќи предвидува замена на нуклеарното гориво, обновување на клучните системи и модернизација на голем дел од инфраструктурата на бродот.

За разлика од конвенционалните воени бродови, кои користат дизел или други видови гориво, носачите на авиони од класата Nimitz се придвижуваат со нуклеарна енергија. Нивните два реактора овозможуваат долготрајно функционирање без потреба од редовно полнење со класично погонско гориво, но по повеќе децении употреба мора да поминат низ сложена постапка на замена на нуклеарното гориво.

Овој процес е познат како Refueling and Complex Overhaul, односно RCOH, и претставува една од најобемните операции за одржување во американската воена бродоградба. За да се пристапи до реакторите и другите важни компоненти, делови од бродот мора привремено да се демонтираат, а по завршувањето на работите повторно да се состават.

Размерите на зафатот се огромни. Според американската морнарица, во рамките на ваквиот ремонт се извршуваат приближно 35 проценти од сите работи за одржување и модернизација што еден носач на авиони ги добива во текот на својот работен век.

Покрај замената на горивото во двата нуклеарни реактора, ќе бидат обновени погонските системи, електричната и електронската опрема, системите за борбена поддршка и инфраструктурата што ја користи екипажот. Работите ќе опфатат илјадници компоненти, резервоари и технички инсталации, со цел бродот да ги исполнува современите оперативни барања.

Предвидено е и темелно обновување на надворешните делови на носачот. Бродоградилиштето ќе изврши чистење и бојадисување на трупот, како и поправки на пропелерите, погонските осовини, кормилата и отворите преку кои морската вода влегува во системите на бродот.

Дополнително, ќе бидат санирани оштетувањата што USS Harry S. Truman ги претрпе во февруари 2025 година, кога во близина на Суецкиот Канал се судри со трговскиот брод Beşiktaş-M, кој пловел под знамето на Панама.

Во судирот бил оштетен дел од десната страна на носачот, во близина на еден од лифтовите што се користат за преместување авиони. Биле оштетени и надворешните прегради на две складишни простории и еден простор наменет за одржување. Поправките биле одложени поради оптовареноста на бродоградилиштето со други проекти, па сега ќе бидат вклучени во големиот ремонт.

Иако ваквите операции вообичаено траат три до четири години, искуствата од претходните носачи покажуваат дека роковите лесно можат да се продолжат. Токму затоа американската морнарица посветува особено внимание на планирањето, снабдувањето со материјали и организацијата на работната сила.

Подготовките за обновувањето на USS Harry S. Truman започнале уште во ноември 2025 година, преку програмата RCOH Smart Start. Нејзината цел е бродот, екипажот и бродоградилиштето навреме да се подготват за повеќегодишните активности.

Од Newport News Shipbuilding соопштиле дека однапред биле нарачани материјали со долги рокови на испорака и биле спроведени илјадници инспекции и подготвителни активности. Со тоа компанијата настојува да ги намали ризиците од застои што би можеле да ја зголемат цената на проектот.

Особено важна е структурата на договорот вреден 5,1 милијарда долари. Тој предвидува горна граница на цената и финансиски поттикнувања поврзани со исполнувањето на договорените цели, со што дел од ризикот се распределува меѓу американската морнарица и изведувачот.

Таквиот модел треба да го мотивира бродоградилиштето да ги почитува роковите и да ги контролира трошоците. За американската морнарица, секое продолжување на ремонтот значи не само дополнителни финансиски издатоци, туку и подолг период во кој еден од нејзините најважни воени бродови не може да учествува во оперативни мисии.

USS Harry S. Truman ќе биде осмиот носач на авиони од класата Nimitz што ќе помине низ ваков сеопфатен ремонт. Воедно, тоа ќе биде првиот проект од овој тип што ќе се спроведува под надзор на новата организација Portfolio Acquisition Executive Maritime, позната како PAE Maritime.

Организацијата е формирана во март 2026 година како дел од реформите во американскиот систем за одбранбени набавки. Нејзината задача е да го подобри управувањето со животниот циклус на воените бродови, да ја намали бирократијата и да овозможи поефикасно користење на ресурсите.

Вистинскиот тест за новиот пристап ќе биде дали американската морнарица ќе успее да ги избегне проблемите што се појавија при обновувањето на претходните носачи. Особено предупредувачко е искуството со USS George Washington, чиј ремонт траеше значително подолго од планираното.

Замената на нуклеарното гориво и модернизацијата на USS George Washington започнаа на 4 август 2017 година. Наместо да заврши во предвидениот период, проектот траеше 2.117 дена, односно приближно пет години и девет месеци.

Тоа беше околу две години подолго од првичните очекувања и речиси еднакво на времето потребно за изградба на целосно нов носач на авиони. Продолжувањето на ремонтот покажа колку се чувствителни ваквите проекти на нарушувања во снабдувањето и недостиг од квалификувана работна сила.

Дел од проблемите беа предизвикани од пандемијата на ковид-19, кога одредени активности мораа привремено да бидат прекинати. Потоа следуваа тешкотии во синџирите на снабдување и конкуренција меѓу повеќе бродоградбени проекти за ограничените индустриски капацитети.

Но последиците од долгото задржување во бродоградилиштето не беа само финансиски. За голем дел од екипажот, повеќегодишниот ремонт претставуваше исклучително тежок период поради условите за живеење и секојдневните работни обврски.

Дел од морнарите престојувале на самиот носач додека на него се изведувале интензивни градежни и технички работи. Други биле сместени на пловечки објекти и секојдневно патувале до бродот, при што превозот во двата правци понекогаш одземал и по два часа.

Постојаната бучава, недоволната вентилација и ограничените услови за одмор дополнително го зголемувале притисокот врз екипажот. За време на ремонтот биле регистрирани девет самоубиства меѓу морнарите, вклучувајќи три во текот на една недела во април 2022 година.

Овие трагични случаи ја поттикнале американската морнарица да ги преиспита условите во кои персоналот престојува за време на долготрајните ремонти. Биле изготвени препораки за подобрување на сместувањето, транспортот, пристапот до паркинг и услугите за ментално здравје.

Искуствата од USS George Washington сега треба да послужат како основа за поинаква организација на работите на USS Harry S. Truman. Морнарицата планира поголем дел од техничките активности да им ги довери на надворешни изведувачи, со што дел од екипажот ќе добие можност да се посвети на дополнителна обука и професионално усовршување.

Предвидено е морнарите да можат да посетуваат напредни технички програми, да се вклучуваат во академско образование или привремено да извршуваат други задачи што ќе придонесат за нивниот професионален развој. Сепак, значителен дел од персоналот ќе остане поврзан со бродот и ќе учествува во процесот на модернизација.

Таквиот пристап има и практична предност. Морнарите што ќе работат заедно со инженерите и техничарите ќе можат непосредно да се запознаат со обновените системи, нивната конструкција и начинот на функционирање, што ќе биде важно кога носачот повторно ќе се врати во оперативна употреба.

Според сегашните планови, сеопфатниот ремонт на USS Harry S. Truman треба да заврши во ноември 2031 година. Доколку проектот биде реализиран во предвидениот рок, бродот ќе се врати во американската флота со значително обновени технички и борбени способности.

Американската морнарица очекува по завршувањето на работите USS Harry S. Truman да стане технолошки најнапредниот носач на авиони од класата Nimitz. Модернизацијата треба да му овозможи да продолжи да извршува сложени воени мисии во наредните децении, без потреба од изградба на целосно нов брод како негова непосредна замена.

Проектот вреден 5,1 милијарда долари покажува колку е скапо одржувањето на нуклеарната воена флота, но и зошто американската морнарица вложува толку многу во продолжување на работниот век на постојните носачи. Изградбата на нови бродови од оваа категорија бара огромни средства и години работа, поради што модернизацијата на постојните капацитети останува важен дел од долгорочното воено планирање.

Најголемиот предизвик, сепак, нема да биде само техничката сложеност на замената на нуклеарното гориво. За американската морнарица и бродоградилиштето, вистинскиот успех ќе биде проектот да заврши навреме, во рамките на предвидениот буџет и без повторување на проблемите што ги одбележаа претходните ремонти.

Со цена од повеќе од пет милијарди долари, обновувањето на USS Harry S. Truman е уште еден пример дека одржувањето на воената надмоќ не зависи само од изградбата на ново оружје. Понекогаш, речиси подеднакво сложена и скапа задача е постојната воена технологија да се одржи во функција уште една четвртина век.