Роботите на иднината можеби нема да личат на луѓе: Зошто нозете и човечкиот изглед не се секогаш предност?

Кога размислуваме за иднината на роботиката, најчесто замислуваме машини што личат на луѓе, одат на две нозе, имаат раце и можат да разговараат со нас. Токму таквите роботи најмногу го привлекуваат вниманието на јавноста, особено кога на интернет се појавуваат снимки од машини што трчаат, танцуваат или изведуваат акробации. Но експертите од роботската индустрија предупредуваат дека човечкиот изглед не мора да биде најдоброто решение за роботите што ќе ги користиме во секојдневниот живот.

Додека големите технолошки компании вложуваат огромни средства во развој на хуманоидни роботи, дел од производителите избираат сосема поинаков пристап. Наместо да создаваат машини што го имитираат човечкото тело, тие развиваат роботи на тркала, со една механичка рака, со необични пропорции или со конструкција целосно приспособена на задачата што треба да ја извршуваат.

Ова беше една од главните теми на конференцијата The Next Endeavor, одржана во Маунтин Вју, Калифорнија, каде што претставници на роботската индустрија разговараа за тоа како ќе изгледаат машините што во наредните години ќе станат дел од нашите домови, болници и работни места.

Еден од најважните заклучоци беше дека иднината на роботиката нема да биде ограничена на еден универзален модел. Напротив, се очекува појава на многу различни видови роботи, чиј изглед ќе зависи од нивната намена, безбедноста и економската исплатливост.

Бред Портер од компанијата Collaborative Robotics објасни дека односот меѓу луѓето и роботите ќе се развива постепено. Првата фаза веќе е присутна во индустријата, каде што роботите работат во посебно организирани простори и извршуваат задачи што не бараат постојана непосредна соработка со луѓето.

Таков пример се автоматизираните системи во логистичките центри на Amazon, како и роботските машини за чистење што се користат на аеродромите. Тие можат самостојно да се движат низ одредени простори и да извршуваат повторливи задачи, без потреба да имаат човечко лице или две нозе.

Слични решенија веќе се применуваат и во здравствените установи. Во клиниката Mayo Clinic, на пример, роботите се користат за транспорт на колички, при што медицинскиот персонал ја предава опремата, а машината ја презема и ја пренесува до определената локација.

Следната фаза ќе биде многу посложена, бидејќи ќе подразбира вистинска соработка меѓу луѓето и машините. Роботите повеќе нема само да извршуваат однапред определени задачи, туку ќе треба да ги разбираат постапките на луѓето, да реагираат на нивното однесување и да се приспособуваат на променливи околности.

Портер како можен пример ја посочи соработката меѓу роботски систем и хирург во операциона сала. За ваквите технологии да бидат прифатени, луѓето мора да имаат јасна претстава што роботот може да направи, како ќе се однесува и кои се неговите ограничувања.

Токму затоа дизајнот не е само прашање на изглед, туку и на доверба. Кај некои роботи, производителите намерно ги оставаат тркалата видливи, за луѓето полесно да проценат во која насока машината може да се придвижи. Доколку механизмот за движење е целосно скриен, однесувањето на роботот може да стане потешко предвидливо.

Безбедноста е уште поважна кога роботите треба да влезат во приватните домови. Арон Едсингер од компанијата Hello Robot нагласи дека развојот на домашни роботи бара многу повеќе од напредна вештачка интелигенција. Машината мора да биде безбедна за користење во простории со мебел, деца, домашни миленици и луѓе со различни физички способности.

Според него, најголемиот предизвик не е само роботот да може да изврши одредена задача, туку тоа да го прави без да создава ризик за луѓето околу себе. Поради тоа, безбедноста мора да биде вградена во конструкцијата уште од почетокот на развојот, а не да се третира како дополнителна функција.

Интересно е што компаниите претставени на конференцијата во голема мера избегнуваат класичен хуманоиден дизајн. Нивните инженери сметаат дека човечката форма често ја зголемува сложеноста на машината, без притоа да обезбеди соодветна практична предност.

Едсингер го опиша роботот на Hello Robot како голема роботска правосмукалка со механичка рака. Неговата конструкција вклучува подвижна основа, висок и тенок столб и механизам што овозможува манипулирање со предмети.

Компанијата го нарекува овој пристап „роботски кубизам“, бидејќи наместо буквално да го копира човечкото тело, ги издвојува неговите функционални способности и ги комбинира во поедноставна конструкција. Резултатот е машина што може да извршува корисни задачи, без да има две нозе, торзо и глава како човек.

Ваквите роботи често се поевтини за производство и полесни за одржување. Дополнително, конструкцијата на тркала може да обезбеди поголема стабилност и помала потрошувачка на енергија во простори со рамни подови.

Портер откри дека инженерски тим во Amazon ја анализирал можноста за користење роботи со нозе за повеќе десетици различни задачи. Заклучокот бил дека нозете не носат значајна предност во ниту една од разгледуваните примени, додека истовремено ја зголемуваат потрошувачката на енергија и механичката сложеност.

Ова не значи дека роботите со нозе немаат иднина. Тие можат да бидат корисни во средини со скали, нерамни површини или пречки што не можат лесно да се совладаат со тркала. Но во магацини, болници и многу домашни простории, поедноставните системи можат да бидат поефикасно решение.

Посебно внимание на конференцијата привлече и прашањето како роботите треба да комуницираат со луѓето преку својот изглед. Collaborative Robotics, на пример, намерно ги поставува очите на своите роботи на пониска висина, за да не создава впечаток дека машината има човечко ниво на интелигенција.

Според Портер, робот со очи поставени на висина на човечко лице би можел несвесно да создаде преголеми очекувања кај корисниците. Луѓето би можеле да претпостават дека машината разбира сложени ситуации, може да разговара за сè или самостојно да донесува одлуки, иако нејзините способности се многу поограничени.

Затоа дизајнот треба да испраќа реална порака за можностите на роботот. Портер ја спореди посакуваната перцепција со интелигенцијата на куче водич, кое може сигурно да извршува определени задачи, но од кое никој не очекува човечко размислување.

Ова отвора интересно прашање за иднината на роботиката. Дали роботите навистина треба да изгледаат како луѓе за да бидат прифатени, или токму нивниот поинаков изглед ќе помогне полесно да ги разбереме нивните способности и ограничувања?

Алисон Сандер од компанијата Alt Wheels смета дека индустријата веќе поминува низ период на огромна разновидност. Таа го спореди развојот со камбриската експлозија, период од историјата на Земјата кога се појавиле голем број различни животински форми.

Во современата роботика веќе постојат роботски пчели, роботски риби, автономни возила и машини развиени за најразлични индустриски задачи. Според Сандер, јавноста постојано очекува роботите допрва да пристигнат, иако тие веќе се присутни во многу делови од секојдневието.

Автономните возила на Waymo се еден од најочигледните примери. Тие користат сложени роботски системи, сензори и вештачка интелигенција за да се движат низ сообраќајот, но воопшто не личат на традиционалната претстава за робот.

Развојот оди и во сосема спротивна насока од големите хуманоидни машини. Мајкл Шпрангер, поранешен претседател на Sony AI, посочи дека во иднина роботите би можеле да бидат толку мали што ќе се движат низ човечкото тело и крвните садови.

Таквите микроскопски системи би можеле да отворат нови можности во медицината, иако нивната практична примена бара дополнителен научен и технолошки напредок. Нивната форма би била целосно приспособена на медицинската задача, што дополнително покажува дека човечкиот изглед не е универзално решение.

Паралелно со развојот на нови конструкции, големи промени се очекуваат и во интелигенцијата на роботите. Современите мултимодални модели веќе можат да обработуваат текст, слики и други видови информации, но нивното поврзување со физички машини останува сложен инженерски предизвик.

Една од технологиите што би можела да го забрза напредокот е учењето преку симулации. Наместо роботите да се обучуваат исклучиво во реални услови, тие можат да вежбаат илјадници или милиони движења во виртуелна средина, а потоа научените способности да се пренесат на вистинските машини.

Шпрангер посочи дека токму овој пристап стои зад дел од кинеските роботи што изведуваат сложени акробатски движења. Комбинацијата од симулации и учење преку награди им овозможува на машините да совладуваат динамички задачи што претходно биле исклучително тешки за автоматизација.

Сепак, технолошкиот напредок е само еден дел од глобалната конкуренција. Производството на роботи станува и важно геополитичко прашање, особено во односите меѓу САД и Кина.

Американските компании се соочуваат со значителни предизвици кога станува збор за производствените трошоци. Според Портер, тешко е директно да се конкурира со кинеските производители само преку цената, бидејќи Кина располага со развиени производствени капацитети и синџири на снабдување.

Едсингер предупреди дека одредени компоненти што им се потребни на американските производители воопшто не се произведуваат во САД. Ова создава дополнителна зависност од странските добавувачи и го отежнува развојот на целосно домашна индустрија за роботика.

Сепак, експертите сметаат дека конкуренцијата нема да се решава исклучиво преку ниски производствени трошоци. Значајна улога ќе имаат квалитетот на софтверот, сигурноста, практичната примена и способноста роботите да создаваат економска вредност за компаниите што ги користат.

Една од најголемите промени во наредните години би можела да се случи во домовите. Едсингер очекува роботите најпрво да станат пошироко прифатени кај луѓето на кои им е најпотребна физичка помош, особено кај постарите лица и лицата со ограничена подвижност.

Ваквите машини би можеле да помагаат при секојдневни активности, пренесување предмети и други практични задачи. Нивната вредност нема да зависи од тоа колку личат на луѓе, туку од тоа дали навистина можат безбедно и сигурно да им го олеснат животот на корисниците.

Во индустријата, пак, се очекува уште поголемо проширување на автоматизацијата. Шпрангер изнесе проценка дека во следните десет години роботите би можеле да преземат значителен дел од работните задачи што денес ги извршуваат луѓето, при што како можен размер спомена дури половина од работната сила.

Станува збор за негово предвидување, а не за потврден исход. Сепак, тоа укажува на очекувањата дека демографските промени, недостигот од работници и економскиот притисок ќе ги поттикнат компаниите да воведуваат автоматизација и во области каде што таа досега не била исплатлива.

Промени се очекуваат и во степенот на човечка контрола врз машините. Денес многу автоматизирани системи функционираат со непосредно човечко учество, додека поновите технологии постепено овозможуваат човекот да има само надзорна улога или во определени ситуации воопшто да не учествува во непосредното управување.

Како пример беше посочен развојот на автономните возила на Waymo, кои веќе имаат поминато стотици милиони километри. Слични промени би можеле да се случат и кај беспилотните летала, доставувањето производи и различните индустриски системи.

Сепак, поголемата автономија отвора и прашања за одговорноста, безбедноста и контролата. Колку повеќе одлуки им се препуштаат на машините, толку поважно станува да се утврди кога е неопходна човечка интервенција и кој ја носи одговорноста во случај на грешка.

Она што станува сè појасно е дека иднината на роботиката нема да изгледа како во научнофантастичните филмови. Наместо свет исполнет исклучиво со хуманоидни машини, поверојатно е да добиеме огромен број специјализирани роботи што ќе се разликуваат по големина, форма и способности.

Некои ќе имаат нозе, други ќе се движат на тркала, трети ќе летаат, а одредени системи ќе бидат толку мали што нема да можеме да ги забележиме со голо око. Заедничко за сите нив ќе биде настојувањето да извршуваат задачи што се корисни за луѓето, без разлика дали нивниот изглед потсетува на човечко тело.

Затоа, прашањето дали роботот на иднината ќе има нозе можеби и не е најважното. Многу позначајно ќе биде дали може безбедно да работи, колку е економски исплатлив и дали навистина решава проблем за кој луѓето имаат потреба од помош.

Роботската револуција веројатно нема да започне со драматично појавување на машини што изгледаат како луѓе. Таа веќе се одвива постепено, преку автоматизирани магацини, болнички колички, автономни автомобили и машини што незабележливо преземаат сè повеќе задачи од нашето секојдневие.