Од земја што ја исмејуваше Борат до нова технолошка сила: Nvidia гледа огромен потенцијал во Казахстан

Казахстан, земјата што светската јавност долго време ја поврзуваше со филмскиот лик Борат, денес има многу посериозни амбиции. Богата со нафта, гас и минерални суровини, оваа централноазиска држава сака да стане еден од најважните регионални центри за вештачка интелигенција. Во остварувањето на таа цел би можеле да ѝ помогнат милијарди долари странски инвестиции и интересот на глобалните технолошки гиганти, меѓу кои се издвојува Nvidia.

Дополнително внимание привлече првата посета на извршниот директор на Nvidia, Џенсен Хуанг, на Казахстан. За време на престојот во Астана, тој оцени дека земјата располага со значителен потенцијал да стане важен центар за инфраструктура за вештачка интелигенција, вклучително и за потребите на европскиот пазар. Неговата проценка се темели на достапните енергетски ресурси, плановите за изградба на центри за податоци и амбицијата на државата да привлече големи меѓународни компании.

На средбата со заменик-претседателот на владата и министер за вештачка интелигенција и дигитален развој, Жаслан Мадиев, Хуанг ја нагласи важноста од развивање сопствени национални капацитети за вештачка интелигенција. Според него, државите не треба целосно да зависат од странски технолошки платформи, туку треба да располагаат со инфраструктура што ќе им овозможи да развиваат услуги приспособени на домашните јазици, култури и потреби.

Казахстан веќе презема конкретни чекори во оваа насока. Владата ја прогласи 2026 година за Година на дигитализацијата и вештачката интелигенција, со намера технолошкиот сектор постепено да стане еден од двигателите на економскиот развој. Оваа стратегија претставува обид за диверзификација на економијата, која традиционално во голема мера се потпира на природните ресурси.

Еден од најголемите најавени проекти е инвестицијата од 10 милијарди долари во соработка со американската компанија Firebird. Планот, претставен во јуни, предвидува изградба на огромен компјутерски кластер со 100.000 напредни графички процесори, меѓу кои и чипови произведени од Nvidia.

Станува збор за инфраструктура што би можела да овозможи развој и работа на сложени модели за вештачка интелигенција. Ваквите системи бараат огромна компјутерска моќ, стабилно снабдување со електрична енергија и значителни вложувања, поради што нивната изградба сè повеќе се претвора во стратешко економско прашање.

Nvidia, исто така, планира да инвестира во Firebird, која развива инфраструктура за вештачка интелигенција со вкупна планирана моќност од околу два гигавата. Проектите на компанијата се распоредени во Казахстан, Ерменија и други држави, што покажува дека новите технолошки инвестиции постепено се прошируваат и надвор од традиционалните центри во САД, Западна Европа и Источна Азија.

Особено значаен дел од казахстанската стратегија е проектот Data Center Valley во градот Екибастуз. Станува збор за планирана голема зона за центри за податоци, која треба да привлече компании што имаат потреба од големи количини електрична енергија и современа компјутерска инфраструктура.

Локацијата веќе располага со 300 мегавати достапна електрична моќност, а долгорочната цел е капацитетот да се зголеми на еден гигават. Ова би создало услови за изградба на големи компјутерски системи, неопходни за развојот на вештачката интелигенција.

Токму електричната енергија станува една од најважните предности во глобалната трка за привлекување технолошки инвестиции. Центрите за податоци трошат огромни количества струја, не само за работа на процесорите, туку и за ладење и одржување на опремата. Затоа државите што можат да обезбедат стабилно и релативно поволно снабдување со енергија стануваат сè поинтересни за инвеститорите.

Казахстан настојува да ја искористи оваа предност преку комбинација од енергетски ресурси, големи земјишни површини и државни стимулации. Претседателот Касим-Жомарт Токаев неодамна соопшти дека во земјата веќе се активирани два суперкомпјутерски кластера изградени со технологија на Nvidia.

Интересот за казахстанскиот технолошки сектор не е ограничен само на американските компании. Сингапурската GK Hyperscale потпиша договор за изградба на два големи центри за податоци, со проценета инвестиција од 1,5 милијарди долари. Дополнителни 1,2 милијарди долари се планирани за развој на енергетската инфраструктура што треба да ги поддржува овие објекти.

Според најавите, првата фаза од проектот треба да започне со работа во 2027 година. Доколку инвестициите се реализираат според планот, Казахстан би можел значително да ги зголеми своите капацитети за обработка на податоци и да привлече дополнителни компании од областа на вештачката интелигенција.

Сепак, изградбата на големи центри за податоци не е доволна за една држава да стане вистинска технолошка сила. Подеднакво важни се образованието, развојот на домашни компании и создавањето услови за задржување на инженерите и програмерите.

Еден од примерите што покажуваат дека Казахстан веќе располага со значителен технолошки потенцијал е Higgsfield, стартап со седиште во Сан Франциско, специјализиран за генерирање видеосодржини со помош на вештачка интелигенција. Компанијата има повеќе од 300 вработени во своите инженерски и креативни тимови во Казахстан.

Коосновачот на Higgsfield, Јерзат Дулат, изјави дека одлуката да се изгради значаен дел од тимот во Казахстан првично изгледала невообичаено за многумина. Меѓутоа, подоцнежниот развој на компанијата покажал дека квалитетен технолошки кадар може да се најде и надвор од најпознатите светски технолошки центри.

Higgsfield во август обезбеди 400 милиони долари инвестиции, при што вредноста на компанијата беше проценета на 5,4 милијарди долари. Дополнително, Nvidia и инвестициската компанија TCV учествувале во проширувањето на инвестициската рунда од серијата B, иако точниот износ на нивното дополнително вложување не беше објавен.

Џенсен Хуанг ја истакна важноста на луѓето што стојат зад ваквите компании, нагласувајќи дека инвеститорите пред сè вложуваат во способностите и визијата на основачите. Неговата поддршка за Higgsfield покажува дека интересот на Nvidia за Казахстан не се ограничува само на изградба на инфраструктура, туку опфаќа и компании што развиваат конкретни производи засновани на вештачка интелигенција.

Паралелно со технолошките инвестиции, Централна Азија привлекува внимание и од други индустрии. Германскиот автомобилски производител Volkswagen годинава најави проширување на присуството во Казахстан и Узбекистан, користејќи ги своите производствени капацитети во Кина за снабдување на овие пазари.

Овој пристап покажува дека меѓународните компании сè почесто го разгледуваат регионот како простор за нови деловни можности. Казахстан, со својата географска положба меѓу Европа и Азија, настојува да ја искористи растечката економска поврзаност и да привлече инвестиции во повеќе сектори.

Амбициите на земјата добиваат внимание и во рамките на Шангајската организација за соработка. Нејзините членки го истакнаа потенцијалот на казахстанскиот центар за иновации во вештачката интелигенција, додека Астана овој месец беше домаќин на собир посветен на националните стратегии, регулативата и меѓународната технолошка соработка.

Сепак, патот до создавање конкурентна индустрија за вештачка интелигенција носи сериозни предизвици. Големите инвестиции бараат стабилна енергетска мрежа, соодветна инфраструктура, квалификувана работна сила и предвидлива деловна средина. Казахстан ќе мора да покаже дека може долгорочно да ги исполнува овие услови, особено ако сака да привлече компании што планираат вложувања во период од повеќе децении.

Дополнително, важен предизвик ќе биде новите инвестиции да создадат пошироки економски придобивки за домашното население. Изградбата на центри за податоци може да донесе капитал и нови работни места, но вистинскиот развоен ефект ќе зависи од тоа дали земјата ќе успее да создаде домашни технолошки компании, истражувачки капацитети и високообразован кадар.

Посетата на Џенсен Хуанг затоа има пошироко значење од обична деловна средба. Таа покажува дека глобалната индустрија за вештачка интелигенција почнува да бара нови локации што можат да обезбедат енергија, простор и човечки потенцијал за нејзиниот понатамошен развој.

Казахстан се обидува да ја искористи оваа историска можност за да го промени својот економски идентитет. Земјата што многумина во светот ја запознаа преку комичниот лик Борат сега сака да биде препознатлива по суперкомпјутери, напредни процесори и милијарди долари инвестиции во вештачка интелигенција.

Дали овие амбиции ќе се остварат ќе зависи од реализацијата на најавените проекти и од способноста на Казахстан да изгради одржлива технолошка индустрија. Но интересот на Nvidia и другите меѓународни компании веќе покажува дека земјата има можност да стане многу повеќе од традиционален извозник на енергија и суровини, позиционирајќи се како нов учесник во глобалната дигитална економија.