Крај на една ера во американската авијација: Boeing го запира производството на Super Hornet

По повеќе од две децении служба во американската морнарица, борбениот авион F/A-18E/F Super Hornet се приближува кон крајот на својата производствена историја. Американското Министерство за одбрана ѝ додели на компанијата Boeing договор вреден 16,7 милиони долари за подготовка на затворањето на производните линии, со што започнува постепеното завршување на еден од најзначајните програми во современата американска воена авијација.

Одлуката доаѓа во период кога Пентагон веќе се подготвува за нова генерација борбени авиони, кои треба да донесат поголема технолошка надмоќ и способности за дејствување во сè посложени воени услови. Иако производството на Super Hornet ќе заврши, овие авиони нема веднаш да исчезнат од американските носачи на авиони. Напротив, се очекува да останат во оперативна употреба уште најмалку две децении.

Последните примероци од F/A-18E/F Super Hornet моментално се склопуваат во производствените капацитети на Boeing во Сент Луис, во американската сојузна држава Мисури. Според сегашните планови, нивната испорака треба да заврши до пролетта 2027 година, по што компанијата ќе започне со постепено затворање на производствената инфраструктура.

Една од причините за ваквиот развој е отсуството на нови извозни нарачки. Без дополнителни купувачи и без планови американската морнарица да набавува нови авиони од овој модел, продолжувањето на производството повеќе нема економска оправданост. Boeing истовремено се подготвува да насочи поголем дел од своите ресурси кон развојот на борбени авиони од шестата генерација.

Во септември компанијата беше избрана за развој на новиот морнарички борбен авион во рамките на програмата F/A-XX, победувајќи го конкурентот Northrop Grumman. Станува збор за проект што треба да ја обликува иднината на американската поморска авијација, со акцент на напредни технологии за намалена радарска забележливост, поголеми оперативни способности и интеграција со современи борбени системи.

Boeing претходно беше избран и за развој на F-47, борбен авион од шестата генерација наменет за американското воено воздухопловство. Овој проект е дел од пошироката програма за воздушна доминација на следната генерација, со која САД настојуваат да ја задржат технолошката предност во услови на засилена меѓународна воена конкуренција.

Со добивањето на овие програми, Boeing влегува во нова фаза на развој на своето воено воздухопловно производство. Наместо да продолжува со изградба на постојните модели, компанијата постепено ќе ги пренасочува производствените и инженерските капацитети кон авионите што треба да станат основа на американската воена авијација во наредните децении.

Сепак, затворањето на производството на Super Hornet е многу посложен процес отколку едноставно запирање на фабричките линии. Договорот од 16.667.607 долари, доделен од американската морнарица, предвидува детална анализа на производствената опрема, техничката документација и алатите што се користеле за изработка на авионите F/A-18E/F Super Hornet и EA-18G Growler.

Целта е да се утврди кои делови од производствената инфраструктура треба да бидат зачувани, кои можат да се складираат и која опрема повеќе нема да биде потребна. Особено внимание ќе биде посветено на средствата што се во сопственост на американската држава, бидејќи нивното отстранување или уништување би можело да создаде дополнителни трошоци во иднина.

Најголемиот дел од активностите ќе се реализираат во Сент Луис, каде што со години се произведуваа овие авиони. Дел од работите ќе се изведуваат и во Ел Сегундо, Калифорнија, како и во Бетпејџ, Њујорк. Според договорот, процесот на планирање и управување со затворањето на производните линии треба да биде завршен до 2030 година.

Super Hornet влезе во оперативна употреба во 2001 година, по речиси една деценија развој и шест години по својот прв лет. Авионот беше создаден како поголема и понапредна верзија на претходниот F/A-18 Hornet, со подобрени можности за извршување различни борбени задачи од носачи на авиони.

Во текот на изминатите 25 години, Super Hornet стана еден од главните борбени авиони на американската морнарица. Неговата способност да извршува повеќе видови мисии, од воздушни борби до напади врз цели на земја, го направи важен дел од американските поморски операции.

Покрај основната борбена верзија, значајно место има и EA-18G Growler, специјализиран авион за електронско војување, развиен врз основа на платформата Super Hornet. Неговата задача е да обезбедува електронска поддршка и да ги попречува противничките радарски и комуникациски системи, што го прави важен елемент во современите воздушни операции.

Иако производството завршува, американската морнарица планира да ги користи постојните авиони Super Hornet до крајот на четириесеттите години, а можно е дел од нив да останат во употреба и во педесеттите години на овој век. Тоа значи дека последните произведени примероци би можеле да летаат повеќе од две децении по затворањето на фабричките линии.

Овој временски период покажува зошто американската морнарица вложува средства во внимателно зачувување на дел од производствената инфраструктура. Борбените авиони бараат редовно одржување, замена на компоненти и структурни поправки, а со стареењето на флотата овие потреби стануваат сè поголеми.

Во декември минатата година Boeing доби договор вреден 930 милиони долари за модернизација на постојните авиони од стандардот Block II во понапредната конфигурација Block III. Програмата вклучува и продолжување на предвидениот работен век на конструкцијата од 6.000 на 10.000 часови летање, со што се овозможува авионите подолго да останат оперативни.

Покрај модернизацијата, компанијата би можела да добие и дополнителни договори за техничка, инженерска и логистичка поддршка. Американската морнарица располага со повеќе од 700 авиони од семејството Super Hornet и Growler, а нивното одржување ќе бара значителни ресурси во наредните децении.

Токму тука се појавува една од најважните дилеми при затворањето на производствените линии. Доколку целата опрема биде отстранета, идните поправки и модернизации би можеле да станат многу поскапи. Од друга страна, зачувувањето на целосната фабричка инфраструктура бара простор, одржување и постојани финансиски средства.

Затоа Boeing и американската морнарица мора да пронајдат рамнотежа меѓу намалувањето на трошоците и зачувувањето на техничките можности. Одредени алати и производствени системи можат да бидат неопходни за поправка на конструктивни делови што не можат лесно да се заменат со нови компоненти.

Проблемот не е непознат за американската воена авијација. Во минатото, поради недостиг од резервни делови, воените служби биле принудени да отстрануваат компоненти од одредени авиони за да можат други да останат во употреба. Таквата практика станува особено проблематична кога авионите се користат долго по завршувањето на нивното производство.

Постои и дополнителна причина за внимателно затворање на фабричките капацитети. Повторното активирање на една производствена линија може да биде исклучително сложено, особено ако во меѓувреме исчезнат специјализираните добавувачи, инженерските тимови и производственото знаење.

Американската воздухопловна индустрија веќе има искуство со продолжување и обновување на производството на постари платформи. Еден од примерите е семејството борбени авиони F-15, чиј развој продолжи преку поновите верзии F-15E Strike Eagle и F-15EX.

Boeing ја користи производствената инфраструктура во Сент Луис за изработка на современиот F-15EX, надоврзувајќи се на капацитетите и искуството стекнати со претходните модели. Овој пример покажува дека постојната индустриска основа може да има голема вредност дури и кога првичниот авион повеќе не се произведува во истата форма.

Завршувањето на производството на Super Hornet истовремено го означува постепеното преминување на американската морнарица кон нова технолошка генерација. Идните борбени авиони треба да бидат приспособени на воена средина во која сè поголема улога имаат напредните радари, електронското војување, вештачката интелигенција и соработката меѓу пилотирани и беспилотни летала.

Сепак, развојот на нови борбени авиони е долг и скап процес, поради што постојните платформи мора да останат оперативни додека нивните наследници не бидат подготвени за редовна употреба. Токму затоа Super Hornet ќе продолжи да има значајна улога во американската морнарица и по завршувањето на неговото производство.

Затворањето на производствените линии во Сент Луис затоа не значи непосредно повлекување на авионот од служба, туку почеток на неговата последна голема фаза во американската воена авијација. Во наредните години Boeing ќе се насочува кон новите програми F-47 и F/A-XX, додека постојната флота Super Hornet ќе продолжи да се модернизира и одржува.

По четврт век оперативна употреба, F/A-18E/F Super Hornet постепено го отстапува местото на новата генерација борбени авиони. Но неговото вистинско заминување во историјата ќе се случи многу подоцна, кога последните примероци ќе ги напуштат палубите на американските носачи на авиони.