Евтините авионски билети заминуваат во минатото? Авиокомпаниите најавуваат големи поскапувања

Европските граѓани кои планираат патувања со авион во 2027 година би можеле да се соочат со значително повисоки цени на билетите. Воздухопловната индустрија предупредува на можен ценовен бран каков што досега не е забележан, а главната причина е драматичното зголемување на трошоците за авионско гориво поради војната на Блискиот Исток. Според проценките на раководството на Ryanair, цените на авионските билети во Европа следната година би можеле да пораснат и до 20 проценти.

Предупредувањето доаѓа од извршниот директор на Ryanair, Мајкл О’Лири, кој смета дека европските авиопревозници влегуваат во исклучително тежок период. На прес-конференција во Брисел тој посочил дека зголемените трошоци за гориво ќе ги принудат компаниите да наплатуваат повеќе од патниците, иако дури и таквото поскапување можеби нема да биде доволно за да ги заштити нивните профити.

Според неговата проценка, во следните дванаесет месеци Европа би можела да го доживее најголемиот раст на цените на авионските билети во својата историја. Сепак, станува збор за предупредување засновано врз сегашните пазарни услови, а не за веќе донесена одлука сите авиокомпании да ги зголемат цените за ист процент.

Најголемиот проблем за авиопревозниците е цената на горивото, кое претставува еден од најзначајните трошоци во нивното работење. Војната со Иран, која започна кон крајот на февруари, предизвика сериозни нарушувања на енергетските пазари и дополнително ја зголеми неизвесноста околу снабдувањето со нафта и авионско гориво.

За разлика од многу други индустрии, авиокомпаниите имаат ограничен простор брзо да ја намалат потрошувачката на гориво. Авионите мора да ги извршуваат планираните летови, а количината гориво потребна за одредена релација во голема мера зависи од типот на авионот, растојанието и оперативните услови. Затоа, кога горивото нагло поскапува, финансискиот удар врз компаниите може да биде особено силен.

Дел од авиопревозниците вообичаено се заштитуваат од вакви ризици преку однапред договорени цени за набавка на гориво. Оваа финансиска практика, позната како хеџирање, им овозможува да обезбедат поголема предвидливост на трошоците, дури и кога пазарните цени значително се менуваат.

Меѓутоа, според О’Лири, Ryanair влегува во 2027 година со значително помала заштита од растот на цените. Дури 85 проценти од потребите за гориво на компанијата за следната година не се покриени со вакви договори, што значи дека најголемиот дел од нејзините набавки ќе биде изложен на идните пазарни движења.

Слична состојба, според неговите оценки, постои и кај голем број други европски авиокомпании. Тоа ја зголемува веројатноста дека поскапувањето нема да биде ограничено само на еден превозник, туку би можело да се почувствува на поширокиот европски пазар.

Особено чувствително е прашањето за нискобуџетните авиокомпании, чиј деловен модел во голема мера се потпира на привлечни цени и голем број патници. Компаниите како Ryanair и easyJet со години ја зголемуваа својата популарност нудејќи евтини летови меѓу европските градови, овозможувајќи авионските патувања да станат достапни за многу поширок круг граѓани.

Но ако трошоците за гориво продолжат да растат, одржувањето на ниските цени ќе станува сè потешко. Авиокомпаниите ќе мора да избираат меѓу намалување на профитните маржи и пренесување на дел од дополнителните трошоци врз патниците. Во практика, можно е да се случат и двете работи истовремено.

За патниците, поскапување од 20 проценти би претставувало значителна разлика, особено при семејни патувања. На пример, повратен билет што денес чини 100 евра, при такво зголемување би достигнал 120 евра, додека билет од 250 евра би поскапел на 300 евра. За четиричлено семејство, разликата може да изнесува десетици или стотици евра, зависно од дестинацијата и времето на резервација.

Сепак, цените на авионските билети не се определуваат само според трошоците за гориво. На нив влијаат и побарувачката, сезоната, бројот на расположливи места, конкуренцијата на одредена линија и моментот кога патникот ја прави резервацијата. Затоа, евентуалното зголемување нема нужно да биде подеднакво на сите европски релации.

Дополнителен фактор што може да ги зголеми цените е намалувањето на капацитетите на европскиот воздухопловен пазар. Дел од компаниите се соочуваат со финансиски тешкотии и се принудени да го преиспитуваат обемот на своето работење. Кога бројот на расположливи летови се намалува, а побарувачката останува висока, се создава дополнителен простор за поскапување.

Ваквите проблеми веќе се забележуваат кај одредени европски авиопревозници. Air Baltic и шпанската Volotea се меѓу компаниите што минуваат низ процеси на реструктурирање, додека пошироката индустрија се соочува со зголемени оперативни трошоци и притисок врз профитабилноста.

Истовремено, на европскиот воздухопловен пазар продолжуваат процесите на преземања и окрупнување. Lufthansa ја доби конкуренцијата со Air France-KLM за стекнување удел во португалската авиокомпанија TAP, додека американската инвестициска компанија Apollo Global Management презема чекори поврзани со можно преземање на easyJet.

Ваквите случувања укажуваат дека европската авиоиндустрија се наоѓа во период на значајни промени. Послабите компании се соочуваат со сè поголеми предизвици, додека финансиски посилните превозници и инвеститори бараат можности за проширување на своето присуство на пазарот.

Покрај горивото, дополнителен притисок врз авиокомпаниите создаваат и даноците и различните регулаторни трошоци. О’Лири особено ги критикувал условите на одредени европски пазари, меѓу кои Франција и Белгија, каде што Ryanair планира да го намали своето присуство како одговор на повисоките давачки.

Намалувањето на бројот на летови на одредени аеродроми може дополнително да ја ограничи конкуренцијата. За патниците тоа би можело да значи помал избор на директни линии, помалку поволни термини и повисоки цени, особено на релациите каде што нема доволно алтернативни превозници.

Финансиските пазари веќе реагираат на влошените изгледи за секторот. Акциите на Ryanair забележале пад до 2,1 процент, со што нивното намалување од почетокот на годината достигнало околу 25 проценти. Доколку таквиот тренд продолжи, компанијата би можела да ја заврши годината со најслаб берзански резултат од 2018 година.

Проблемите со горивото веќе се одразиле и врз финансиските резултати на авиокомпанијата. Во извештаите објавени во јули, Ryanair посочил дека конфликтот на Блискиот Исток негативно влијаел врз добивката, додека загриженоста околу снабдувањето со авионско гориво придонела дел од патниците да ги одложуваат резервациите.

И покрај неизвесноста, компанијата продолжува да планира обновување и проширување на својата флота. О’Лири најавил дека очекува првиот авион Boeing 737 MAX 10 да биде испорачан во јануари, а до април да пристигнат уште околу 16 авиони. Ваквите инвестиции се важни за долгорочната ефикасност на превозникот, но сами по себе не можат веднаш да го неутрализираат влијанието на високите цени на горивото.

За граѓаните на Македонија, можниот раст на цените во Европа е особено значаен поради големата улога на нискобуџетните авиолинии во меѓународните патувања. Многу патници ги користат овие превозници за туристички посети, семејни патувања и средби со роднини што живеат и работат во странство.

Доколку европските авиокомпании ги зголемат цените, последиците би можеле да се почувствуваат и кај билетите за летовите од и кон македонските аеродроми. Сепак, засега нема основа да се тврди дека сите линии од Македонија ќе поскапат за 20 проценти, бидејќи конечните цени ќе зависат од конкретните превозници, побарувачката и конкуренцијата.

Потенцијалното поскапување би можело да влијае и врз туристичките планови на граѓаните. За патниците што располагаат со ограничен буџет, повисоките цени на авионските билети може да значат избор на поблиска дестинација, пократок престој или одложување на патувањето.

Од друга страна, европските авиокомпании се соочуваат со ризик дека преголемото поскапување ќе ја намали побарувачката. Ако билетите станат значително поскапи, дел од патниците би можеле да се откажат од летовите, што дополнително би ги оптоварило приходите на превозниците. Токму затоа раководствата на компаниите ќе мора внимателно да ја одредуваат рамнотежата меѓу цените и бројот на патници.

Клучното прашање за 2027 година останува дали цените на нафтата и авионското гориво ќе се стабилизираат или ќе продолжат да растат. Доколку енергетските пазари останат под притисок, авиокомпаниите ќе имаат сè помал простор да ги апсорбираат дополнителните трошоци без да ги зголемат цените на билетите.

Предупредувањето од Ryanair затоа претставува сериозен сигнал за европскиот воздухопловен пазар, но не и гаранција дека секој билет ќе поскапи за една петтина. Сепак, доколку се остварат неповолните проценки, 2027 година би можела да донесе значително поскапи авионски патувања, со последици не само за туристите, туку и за милионите граѓани кои редовно патуваат низ Европа.