Повеќе од 15.000 европски хотели бараат милијарди евра од Booking.com: Голема судска битка поради спорните провизии

Една од најпознатите светски платформи за резервирање туристичко сместување, Booking.com, се соочува со сериозен правен предизвик што би можел да има големи финансиски последици. Повеќе од 15.000 хотели од над 30 европски земји се приклучија кон колективна постапка против компанијата, тврдејќи дека со години биле изложени на договорни ограничувања што ја нарушувале пазарната конкуренција и им предизвикале значителни финансиски загуби.

Во центарот на спорот се правилата со кои хотелите биле ограничувани самостојно да ги определуваат цените на своите услуги. Според тужителите, ваквите услови ѝ овозможувале на платформата да ја задржи својата силна пазарна позиција и да наплатува провизии што би можеле да бидат пониски доколку постоела послободна конкуренција. Вкупната вредност на побарувањата се проценува на неколку милијарди евра, што го прави случајот еден од позначајните судски спорови во европската туристичка индустрија.

Постапката се води пред суд во Амстердам, градот во кој се наоѓа европското седиште на Booking.com. Колективната акција започнала на крајот од јануари 2026 година, кога првично биле опфатени приближно 3.000 хотели. Во следните месеци бројот на учесници значително се зголемил, а во јули биле додадени уште 7.696 хотелски објекти.

Организацијата Stichting Hotel Claims Alliance, која ја координира постапката, соопшти дека вкупно повеќе од 15.000 хотели се приклучиле кон иницијативата. Регистрацијата за учество е затворена, а правните застапници очекуваат сложена судска постапка што би можела да трае неколку години. Според нивните процени, разрешувањето на спорот би можело да потрае до пет години, зависно од текот на судските процедури.

Главната причина за незадоволството на хотелиерите се таканаречените клаузули за ценовен паритет, кои Booking.com ги применувал во различни форми во периодот од 2004 до 2024 година. Со овие договорни одредби се ограничувала можноста хотелите да понудат поповолни цени преку сопствените интернет-страници или други продажни канали.

Во практика, тоа значело дека хотел кој сакал директно да му понуди пониска цена на гостин можел да се соочи со договорни ограничувања поврзани со условите на платформата. Хотелиерите сметаат дека ваквиот систем ја намалувал нивната деловна независност и ги принудувал да се потпираат на посредник кој истовремено наплатувал провизија за реализираните резервации.

Според аргументите на тужителите, ограничувањето на ценовната конкуренција придонело провизиите да останат повисоки отколку што би биле на пазар со послободно формирање на цените. Тие тврдат дека во текот на две децении изгубиле значителен дел од потенцијалните приходи, поради што сега бараат финансиски надомест.

Организаторите на колективната постапка проценуваат дека побарувањата на одделни хотели би можеле да достигнат 30 проценти или повеќе од вкупните провизии што ги платиле на Booking.com во спорниот период, дополнително зголемени за камата. Сепак, овие процени не претставуваат утврден износ на штета, бидејќи конечната пресметка ќе зависи од економските анализи и судските одлуки.

Во јавноста се споменуваат побарувања што би можеле да се приближат до пет милијарди евра, но засега не постои конечна судска одлука со која на компанијата ѝ е наложено да исплати таква сума. Судот ќе треба да утврди дали спорните договорни услови навистина предизвикале финансиски загуби, колкави биле тие и на кој начин треба да се пресметуваат за различните хотелски објекти.

Правната позиција на хотелите доби дополнителна тежина по одлуката на Судот на правдата на Европската Унија од септември 2024 година. Судот утврди дека клаузулите за ценовен паритет не можат автоматски да се сметаат за неопходни ограничувања во работењето на платформата, со што се отвори простор за нивно оспорување според европските правила за конкуренција.

Дополнително, во март 2026 година, во одделна постапка во Амстердам, била донесена одлука што ја зајакнала позицијата на хотелиерите во однос на спорните договорни одредби и прашањето за застареноста на нивните побарувања. Паралелно се водат и други постапки, меѓу кои и случај во Германија во кој учествуваат приближно 1.700 хотели.

Особено важен дел од судскиот процес е обезбедувањето финансиска документација со која би можело да се утврди вистинската висина на евентуалната штета. За дел од хотелите, особено за постарите периоди, недостасуваат целосни податоци за фактурите и платените провизии. Поради тоа, правните застапници презеле чекори за обезбедување релевантни сметководствени информации од Booking.com.

Ваквите документи би можеле да бидат пресудни за економските експерти, кои треба да направат споредба меѓу реално наплатените провизии и хипотетичките услови што би постоеле без спорните ограничувања. Токму докажувањето на таа разлика ќе биде еден од најсложените делови од постапката.

Во меѓувреме, европското законодавство веќе воведе значителни промени во начинот на кој функционираат големите дигитални платформи. Со примената на Законот за дигитални пазари, познат како Digital Markets Act, Booking.com доби статус на голема дигитална платформа со посебни регулаторни обврски. Новите правила ограничуваат одредени практики со кои платформите можат да ги спречуваат деловните корисници да нудат поповолни услови преку други канали.

Во септември 2026 година компанијата најави и дополнителни измени во своите комерцијални програми, по разговорите со европските регулаторни институции. Промените се однесуваат на поголема транспарентност во програмите Genius, Preferred и Preferred Plus, како и на начинот на кој се оценуваат условите за учество во одредени промотивни активности.

Сепак, измените на правилата не го решаваат спорот за минатото работење на платформата. Хотелиерите бараат надомест за периодот во кој, според нивните тврдења, биле финансиски оштетени, без оглед на тоа што дел од спорните практики во меѓувреме биле изменети или забранети.

Поширокото значење на случајот произлегува и од големата концентрација на европскиот пазар за онлајн резервации. Според истражување на европското здружение за угостителство HOTREC, Booking Holdings и Expedia Group заедно имаат приближно 85 проценти од европскиот пазар на онлајн туристички посредници. Ваквата пазарна структура им дава значително влијание врз условите под кои хотелите ги продаваат своите услуги.

За многу мали и средни хотели, присуството на големите платформи е речиси неопходно за привлекување странски гости. Тие овозможуваат пристап до милиони потенцијални клиенти, меѓународна видливост и поедноставен процес на резервирање. Истовремено, зависноста од ваквите посредници може да ја намали преговарачката моќ на поединечните хотелски објекти.

Токму во оваа зависност се крие суштината на конфликтот. Хотелите имаат потреба од дигиталните платформи за да останат конкурентни, но истовремено сакаат поголема слобода во определувањето на цените и во развивањето директни односи со гостите. Од друга страна, платформите инвестираат во технологија, маркетинг и инфраструктура преку кои обезбедуваат резервации за голем број сместувачки капацитети.

Исходот од постапката би можел да има последици што ќе го надминат туристичкиот сектор. Доколку судот утврди основа за значителни обесштетувања, тоа би можело да влијае врз идните договорни односи меѓу големите дигитални посредници и компаниите што ги користат нивните услуги.

За Booking.com, потенцијалниот финансиски ризик се мери во милијарди евра, но конечниот износ и самата одговорност допрва треба да бидат утврдени. За хотелите, пак, спорот претставува обид да се преиспитаат правилата според кои функционирал значителен дел од европскиот пазар на туристички резервации во изминатите дваесет години.

Судската битка во Амстердам затоа не е само прашање на провизии и финансиски надоместоци. Таа отвора многу поширока дилема за тоа колкава економска моќ треба да имаат дигиталните платформи и каде се наоѓа границата меѓу легитимниот деловен модел и ограничувањето на слободната конкуренција. Одговорот на ова прашање би можел да го обликува начинот на кој европските хотели и големите онлајн посредници ќе соработуваат во годините што следуваат.