Наместо да ладат, фрижидерите загревале на 50 степени: Хакерски напад ја потресе Франција

Стотици супермаркети во Франција се соочуваат со огромни финансиски загуби по необичен кибернапад во кој хакери успеале далечински да ја променат температурата на разладните уреди, доведувајќи ја на повеќе од 49 Целзиусови степени. Наместо да ги одржуваат производите на потребната ниска температура, фрижидерите почнале да се загреваат, поради што големи количества храна станале неупотребливи.

Инцидентот, кој француските истражители го опишуваат како напад без преседан, покажува колку современата трговија станала зависна од дигиталните системи. Во овој случај, напаѓачите не морале физички да влезат во продавниците или да ја оштетат опремата. Доволно било да добијат пристап до технологијата што управува со ладењето, по што последиците директно се одразиле врз храната и работењето на трговските објекти.

Нападот се случил во неделата и погодил најмалку 350 супермаркети низ Франција, според информациите објавени од Ројтерс. Меѓу засегнатите се продавници на некои од најголемите француски трговски синџири, вклучувајќи ги „Карфур“, „Монопри“, „Интермарше“ и „Кооператив У“.

Иако погодените објекти претставуваат релативно мал дел од вкупната малопродажна мрежа во земјата, финансиските последици би можеле да бидат исклучително големи. Причината е што во супермаркетите се чуваат огромни количества месо, млечни производи, замрзната храна и други производи што мора постојано да се одржуваат на определена температура.

Кога системот за ладење ќе престане правилно да функционира, не е доволно само повторно да се намали температурата. Производите што биле изложени на несоодветни услови можат да станат небезбедни за употреба и мора да бидат повлечени од продажба. Тоа значи директна загуба на залихи, дополнителни трошоци за отстранување на расипаната храна и нарушување на редовното снабдување.

Размерите на штетата сè уште се утврдуваат, но првичните проценки укажуваат на милионски износи. Тиери Котијар, извршен директор на „Интермарше“, за француската телевизија БФМ изјавил дека загубите на национално ниво би можеле да достигнат десетици милиони евра за само еден ден.

Компанијата „Ле Мускетер“, која управува со синџирот „Интермарше“, навела дека нејзините загуби би можеле да изнесуваат неколку милиони евра. Според достапните информации, нападот погодил околу 180 продавници на оваа групација.

Значителни последици пријавил и синџирот „Кооператив У“, каде што биле засегнати околу 80 продажни објекти. Неговиот извршен директор Доминик Шелшер посочил дека во помалите супермаркети штетата може да достигне десетици илјади евра, додека во поголемите објекти загубите би можеле да надминат 200.000 евра по продавница.

Француската национална агенција за кибербезбедност веќе го истражува случајот, а истрага започнало и одделението за киберкриминал при Јавното обвинителство во Париз. Засега не е познато кој стои зад нападот, ниту пак некоја хакерска група јавно ја презела одговорноста.

Токму отсуството на јасен мотив и на познат извршител дополнително го усложнува случајот. За разлика од нападите во кои хакерите бараат откуп за враќање на пристапот до компјутерските системи, во овој инцидент засега нема потврдени информации дека била поставена таква финансиска уцена.

Поранешниот директор на британскиот Национален центар за кибербезбедност, Киаран Мартин, го оценил настанот како еден од најнеобичните киберинциденти со кои се сретнал. Причината е што дигиталниот напад предизвикал непосредна физичка штета, без да биде потребно класично уништување на компјутерски податоци или блокирање на деловни системи.

Во центарот на вниманието се најде и технологијата што ги контролира разладните уреди. Според објавените информации, дел од погодената опрема користела софтвер на данската компанија „Данфос“.

Компанијата соопштила дека многу од засегнатите уреди го достигнале крајот на својот работен век и повеќе не добиваат редовни софтверски и безбедносни ажурирања. Ова е особено значајно бидејќи застарената опрема може да продолжи да функционира со години, но постепено да станува сè поранлива на нови начини на дигитални напади.

Во август, истражувачи од компанијата за кибербезбедност „Клароти“ предупредиле на повеќе безбедносни слабости во технологијата на „Данфос“. Според нивните наоди, компанијата ги отстранила идентификуваните пропусти преку софтверско ажурирање. Сепак, тоа не значи дека сите корисници навремено ги инсталирале достапните надградби.

Експертите предупредуваат дека токму ваквите пропусти можат да создадат сериозни проблеми во индустриските и трговските системи. Опремата што управува со температура, притисок, вентилација или други физички процеси често е поврзана со компјутерски мрежи, а недоволната заштита може да им овозможи на напаѓачите да влијаат врз нејзината работа.

Кен Манро, експерт од британската компанија „Пен тест партнерс“, оценил дека случајот укажува на недостатоци во основните практики за дигитална безбедност. Според него, неправилното одржување и недоволната заштита на ваквите системи можат практично да им го олеснат пристапот на хакерите.

Инцидентот отвора и пошироко прашање за безбедноста на храната. Европскиот комесар за земјоделство и храна, Кристоф Хансен, јавно го осудил нападот и предупредил дека заштитата на прехранбениот сектор мора да добие поголемо внимание.

Неговата реакција укажува дека кибербезбедноста повеќе не е прашање што се однесува исклучиво на банките, технолошките компании или државните институции. Дигиталните системи денес управуваат и со складирањето, транспортот и чувањето храна, па нивното нарушување може да создаде сериозни економски и безбедносни последици.

Особено загрижувачко е што ваквите напади можат да погодат голем број објекти истовремено. Ако повеќе продавници користат слична опрема или заеднички софтверски решенија, еден безбедносен пропуст потенцијално може да биде искористен за напад врз поширока мрежа.

Во меѓувреме, се поставува и прашањето дали вештачката интелигенција можела да одигра улога во нападот. Засега нема потврдени докази дека конкретниот инцидент бил изведен со нејзина помош, но експертите предупредуваат дека новите технологии можат значително да ги зголемат можностите на киберкриминалците.

Со користење алатки засновани на вештачка интелигенција, напаѓачите можат побрзо да обработуваат информации, да автоматизираат дел од своите активности и да испитуваат поголем број потенцијални цели. Тоа не значи дека секој напад станува автоматски успешен, но може да го намали времето и напорот потребни за подготовка на сложени операции.

Бјорн Р. Ватне, глобален директор за информациска безбедност во Интерпол, неодамна предупредил дека вештачката интелигенција ја зголемува брзината и обемот на кибернападите. Според него, напаѓачите добиваат можност истовремено да насочуваат активности кон поголем број жртви.

На слични ризици предупредил и коосновачот на „Мајкрософт“, Бил Гејтс, кој смета дека во наредниот период може да се зголеми бројот на напади во кои се злоупотребуваат алатки со вештачка интелигенција. Тој особено укажал на опасноста од користење напредни системи без соодветни безбедносни ограничувања.

Случајот во Франција покажува дека последиците од кибернападите веќе не мора да останат ограничени на украдени податоци, блокирани веб-страници или прекинати електронски услуги. Напад врз дигитална инфраструктура може директно да уништи физички производи, да го наруши работењето на компаниите и да предизвика милионски загуби за исклучително кратко време.

За трговските синџири, ова претставува предупредување дека заштитата на компјутерските системи мора да биде подеднакво важна како и физичкото обезбедување на продавниците и магацините. Редовното ажурирање на софтверот, проверката на поврзаната опрема и ограничувањето на неовластениот пристап стануваат неопходен дел од секојдневното работење.

Истовремено, производителите на индустриска и разладна опрема се соочуваат со потребата да обезбедуваат подолгорочна софтверска поддршка и јасни информации за ризиците што произлегуваат од користењето застарени системи.

Додека француските истражители се обидуваат да утврдат кој го организирал нападот и како успеал да пристапи до разладните уреди, трговските компании ја пресметуваат штетата. Конечниот финансиски биланс допрва треба да биде утврден, но веќе е јасно дека последиците се значителни.

Она што го прави овој случај особено вознемирувачки е едноставноста на неговиот ефект. Наместо да украдат пари од банкарски сметки или да заклучат компјутери, напаѓачите ја промениле температурата во фрижидерите. Со тоа покажале дека во дигитално поврзаниот свет дури и обичен разладен уред може да стане цел на напад со огромни финансиски последици.