Не е секогаш мрзеливост: Научниците открија што ги тера луѓето да вложуваат повеќе труд

Зошто некои луѓе работат со голема посветеност, додека други настојуваат да вложат што е можно помалку напор? Одговорот на ова прашање најчесто се бара во платата, наградите, дисциплината или личната амбиција. Меѓутоа, ново научно истражување покажува дека зад човечката мотивација може да стои нешто многу поедноставно – потребата да почувствуваме дека она што го правиме навистина има вредност.

Истражувањето објавено во научното списание Psychological Science укажува дека луѓето се поподготвени да работат кога знаат дека резултатот од нивниот труд ќе биде зачуван, искористен или барем нема веднаш да исчезне. Интересно е што ваквото однесување не се забележува само кај возрасните, туку и кај деца на возраст од четири години.

Откритието отвора поинаква перспектива за начинот на кој ја разбираме мрзеливоста, работната дисциплина и желбата за постигнување резултати. Она што на прв поглед изгледа како недостаток на мотивација, понекогаш може да биде последица на чувството дека вложениот напор нема никакво значење.

Во секојдневниот живот често се претпоставува дека луѓето што не покажуваат доволно иницијатива треба дополнително да се поттикнат. Работодавците нудат финансиски бонуси, родителите ветуваат награди, а образовните институции користат оценки и признанија за да го зголемат ангажманот.

Иако ваквите пристапи можат да имаат ефект, истражувачите сметаат дека тие не ја објаснуваат целосно човечката мотивација. Понекогаш не е пресудно што ќе добиеме како награда, туку дали воопшто гледаме причина да го завршиме она што сме го започнале.

Психолозите го поврзуваат ова чувство со поимот „mattering“, кој се однесува на доживувањето дека нашите постапки, придонес и труд се важни. Тоа е потребата да знаеме дека она што го создаваме има одредена вредност и дека нашата активност не е целосно бесмислена.

Вообичаено, ова чувство се разгледува во контекст на животните цели, професионалното исполнување и желбата човекот да остави нешто зад себе. Но, научниците сакале да утврдат дали истата потреба влијае и врз многу едноставни активности, кои немаат никаква врска со кариерата, парите или општествениот успех.

Истражувањето го спровеле Јилин Лиу од Универзитетот во Тексас во Далас и Фан Јанг од Универзитетот во Чикаго. Преку четири експерименти тие испитувале како луѓето реагираат кога однапред знаат што ќе се случи со резултатот од нивната работа.

Особено внимание посветиле на прашањето дали луѓето ќе вложат повеќе труд доколку нивниот производ биде зачуван, дури и кога нема да добијат дополнителна награда. За таа цел биле организирани едноставни задачи во кои учествувале и деца и возрасни.

Во првиот експеримент, учесниците добиле задача од делови на сложувалка да составуваат форми во облик на срце. Активноста била доволно едноставна за да можат да ја извршуваат деца на возраст од четири до девет години, но во истражувањето учествувале и возрасни лица.

На учесниците им биле претставени две верзии на истата игра. Во едната, составените срца требало веднаш да бидат уништени, додека во другата требало внимателно да се стават во кутија и да се зачуваат.

Самата задача била идентична, а единствената разлика се однесувала на судбината на готовиот производ. Токму оваа мала промена се покажала како исклучително важна за одлуките на учесниците.

И децата и возрасните покажале поголем интерес за активноста во која нивните изработки останувале зачувани. Кога друга група учесници добила можност да избере меѓу двете верзии, дури 90 проценти од возрасните се определиле за онаа во која нивниот труд нема да биде уништен.

Слична реакција била забележана и кај децата, од кои до 80 проценти ја претпочитале играта со зачувување на изработките. Ова е особено интересно бидејќи толку малите деца сè уште немаат развиени претстави за професионален успех или долгорочно наследство.

Резултатите покажале дека желбата она што сме го создале да продолжи да постои може да се појави многу рано во животот. Но, научниците сакале дополнително да проверат дали учесниците едноставно не сакале да гледаат како предметите се уништуваат или навистина им било важно што ќе се случи со нивниот сопствен труд.

За да ја испитаат оваа разлика, организирале втор експеримент во кој дел од учесниците самостојно создавале облици од сложувалки. Другите, пак, само набљудувале како деловите се поместуваат на екран, без лично да учествуваат во изработката.

Потоа сите добиле можност да изберат меѓу две активности. Едната била бесплатна, но предметите требало да бидат растурени, додека другата барала да се откажат од налепница за создадените облици да останат недопрени.

Резултатите покажале јасна разлика меѓу луѓето што самите изработиле нешто и оние што само го набљудувале процесот. Учесниците што немале личен придонес најчесто ја избирале бесплатната можност, додека оние што вложиле сопствен труд биле значително поподготвени да се откажат од налепницата за да го зачуваат создаденото.

Ова откритие укажува дека луѓето не се заинтересирани само за зачувување предмети. Многу поважно е чувството на лична поврзаност со она што го направиле и сознанието дека нивниот напор оставил конкретен резултат.

Кога човек вложува време и енергија во одредена активност, создадениот производ добива дополнително значење. Дури и кога станува збор за едноставна сложувалка, можноста резултатот да биде зачуван може да влијае врз неговата мотивација.

Третиот експеримент бил насочен кон уште поважно прашање – дали чувството дека трудот има вредност може да ги натера луѓето доброволно да изберат потешка задача.

Учесниците имале две можности. Можеле да вложат напор и од деловите да создадат конкретен облик или едноставно да ги стават во кутија без да изработуваат ништо.

Кога им било кажано дека готовите изработки ќе бидат зачувани, 83 проценти од возрасните одлучиле да ја изберат активноста што бара повеќе труд. Слично однесување покажале и децата, од кои повеќе од 80 проценти биле подготвени да се ангажираат.

Но, кога учесниците знаеле дека нивната изработка ќе биде растурена, подготвеноста за вложување напор значително се намалила. Во такви услови, само 34 проценти од возрасните се определиле за потешката задача, додека кај децата тој удел изнесувал приближно половина.

Разликата е значајна бидејќи не станувало збор за две групи со различни способности или различен степен на работна дисциплина. Се менувала само информацијата за тоа дали резултатот од активноста ќе продолжи да постои.

Научниците заклучиле дека очекуваната судбина на сопствениот труд може силно да влијае врз желбата за работа. Кога учесниците верувале дека она што го создаваат ќе биде зачувано, многу почесто биле подготвени да вложат дополнителен напор.

Ова отвора интересно прашање за секојдневното однесување. Дали луѓето што избегнуваат одредени обврски навистина се мрзеливи или едноставно не гледаат вредност во резултатот што се очекува од нив?

Истражувањето не дава конечен одговор за сите животни ситуации, но покажува дека недостатокот на ангажман не мора секогаш да произлегува од неподготвеност за работа. Понекогаш може да биде поврзан со процената дека вложениот труд нема да донесе никаков траен резултат.

Во четвртиот експеримент научниците испитувале дали забавата може да го замени чувството дека работата има значење. Ова прашање е особено важно бидејќи многу современи методи за мотивирање се темелат на обидот задачите да станат поинтересни и попривлечни.

На дел од учесниците истражувачите им покажувале насмеани симболи и им објаснувале дека главната цел на активноста е да се забавуваат. На тој начин сакале да проверат дали уживањето може да ја зголеми подготвеноста за работа дури и кога готовиот производ нема да биде зачуван.

Резултатите покажале дека нагласувањето на забавниот карактер на задачата навистина ја зголемува желбата за учество. Повеќе луѓе биле подготвени да создадат нешто иако однапред знаеле дека нивната изработка подоцна ќе биде растурена.

Сепак, кога учесниците дополнително добивале информација дека готовиот производ ќе остане зачуван, нивната подготвеност за вложување труд уште повеќе се зголемувала. Тоа покажало дека забавата и чувството за значење не функционираат на ист начин.

Истражувачите очекувале дека уживањето во активноста во голема мера ќе го надомести недостатокот на траен резултат. Но, експериментите покажале дека дури и интересната задача станува попривлечна кога човек знае дека неговиот труд нема веднаш да исчезне.

Ваквото откритие може да има значење за начинот на кој се организираат работните обврски. Компаниите често се обидуваат да ја подобрат мотивацијата преку награди, натпревари, дополнителни погодности или активности што треба да ја направат работната атмосфера попријатна.

Меѓутоа, истражувањето укажува дека подеднакво важно може да биде вработените да разберат што се случува со резултатите од нивната работа. Доколку некој редовно подготвува извештаи што никој не ги чита или предлага решенија што никогаш не се разгледуваат, со текот на времето може да изгуби дел од мотивацијата.

Во таква ситуација, проблемот не мора да биде во платата или во односот кон работните обврски. Можно е вработениот едноставно да не гледа поврзаност меѓу сопствениот напор и конкретните резултати што ги постигнува организацијата.

Слични ситуации можат да се забележат и во образованието. Дете што постојано создава цртежи, состави или други изработки може да покаже поголем интерес доколку знае дека неговиот труд ќе биде зачуван, изложен или искористен на одреден начин.

Тоа не значи дека секоја детска изработка мора трајно да се чува, ниту дека секоја работна задача треба да произведе видлив предмет. Но, покажува колку може да биде важно луѓето да добијат потврда дека нивниот ангажман има одредена вредност.

Во работната средина, таквата потврда не мора секогаш да биде финансиска. Понекогаш е доволно менаџерот да објасни како одреден извештај помогнал при донесувањето одлука или на кој начин предлогот на вработениот придонел за подобрување на некој процес.

Кога постои јасна поврзаност меѓу вложениот труд и неговата примена, работата може да добие поголема лична важност. Вработениот тогаш не извршува само задача што му е доделена, туку полесно разбира како неговиот придонес се вклопува во пошироките цели на тимот.

Сепак, научниците предупредуваат дека резултатите не треба да се толкуваат како универзално решение за сите проблеми со мотивацијата. Истражувањето било спроведено преку краткотрајни лабораториски експерименти, во контролирани услови и со релативно едноставни активности.

Во нив чувството дека трудот има значење било претставено преку многу конкретна разлика – дали создадениот предмет ќе биде зачуван или растурен. Реалниот живот, особено професионалната средина, е значително посложен.

Работните задачи можат да бидат физички исцрпувачки, неправедно распределени, недоволно платени или поврзани со голем психолошки притисок. Во такви околности, самото сознание дека резултатот ќе биде зачуван не може автоматски да ги реши проблемите.

Исто така, сè уште не е утврдено дали забележаниот ефект се појавува на ист начин во различни култури и општествени средини. Потребни се дополнителни истражувања за да се утврди колку силно ова чувство влијае врз долгорочната мотивација и посложените работни активности.

Научниците посочуваат дека постојат и подлабоки форми на значење што не можат да се сведат само на зачувување на некој предмет. Човек може да ја доживува својата работа како важна затоа што им помага на други луѓе, придонесува за заедницата или е поврзана со неговите лични вредности.

Токму затоа резултатите треба да се разберат како доказ дека дури и многу едноставен показател за вредноста на трудот може да влијае врз однесувањето. Тие не значат дека сите луѓе ќе работат повеќе само ако им се каже дека нивната работа е важна.

Можеби најинтересното откритие е поврзано со возраста на учесниците. Децата од само четири години покажале јасна наклонетост кон активностите во кои нивните изработки останувале зачувани, иако на таа возраст немаат развиени претстави за кариера, професионални достигнувања или општествено признание.

Ова укажува дека потребата сопствениот труд да има значење може да биде присутна многу порано отколку што обично се претпоставува. Наместо да биде исклучиво резултат на воспитувањето или професионалното искуство, таа можеби претставува еден од основните механизми што ја обликуваат човечката мотивација.

Фан Јанг ја споредува оваа потреба со воздухот, нагласувајќи дека луѓето често не ја забележуваат додека е присутна, но нејзиниот недостаток може силно да се почувствува. Слично како што ретко размислуваме за значењето на секоја секојдневна активност, така можеме да станеме свесни за неговата важност дури кога ќе добиеме впечаток дека нашиот труд не води никаде.

Од оваа перспектива, однесувањето што го нарекуваме мрзеливост понекогаш може да биде погрешно протолкувано. Личноста што не покажува интерес за одредена задача можеби нема потреба од поголем притисок, туку од појасна претстава за тоа зошто задачата воопшто е важна.

Тоа не значи дека дисциплината, одговорноста и финансиските поттикнувања ја губат својата улога. Напротив, мотивацијата е сложен процес врз кој влијаат многу фактори, но чувството дека сопствениот труд има вредност може да биде еден од нив.

За работодавците, наставниците и родителите, ова отвора можност поинаку да пристапат кон луѓето што покажуваат помала заинтересираност. Наместо веднаш да бараат начин да го зголемат притисокот или наградата, можат најпрво да проверат дали личноста воопшто го разбира значењето на она што се бара од неа.

Понекогаш едноставното објаснување каде ќе биде употребен резултатот, кому ќе му помогне или зошто е важно да се заврши задачата може да придонесе за поголема ангажираност. Иако ваквиот пристап не е гаранција за успех, тој произлегува од основната идеја што ја потврдуваат експериментите – луѓето почесто избираат да вложат труд кога веруваат дека зад него ќе остане нешто вредно.

На крајот, истражувањето нуди важна поука за човечкото однесување. Не секој што избегнува работа е нужно мрзелив, како што не секој што работи многу е мотивиран исклучиво од пари или признание.

Понекогаш разликата меѓу минималниот и дополнителниот напор се сведува на едно едноставно сознание: дека она што го правиме нема да биде залудно. Токму чувството дека нашиот труд има значење може да биде поттикот што ги наведува и децата и возрасните доброволно да изберат потешка задача.