Војната со Иран донесе неочекуван победник: Половните електрични автомобили стануваат сè побарани

Растот на цените на горивата, предизвикан од војната меѓу САД и Иран, создаде неочекуван пресврт на американскиот автомобилски пазар. Додека продажбата на нови електрични возила бележи сериозен пад, половните модели стануваат сè попривлечни за купувачите кои бараат начин да ги намалат трошоците за превоз. Она што до неодамна за многумина претставуваше избор поврзан со заштитата на животната средина, сега сè почесто станува прашање на едноставна економска пресметка.

Американскиот пазар на електрични автомобили во 2026 година се движи во две сосема различни насоки. Новите модели се соочуваат со намалена побарувачка по укинувањето на федералните даночни олеснувања, додека продажбата на половни електрични возила расте благодарение на високите цени на бензинот и сè поголемата понуда на автомобили што се враќаат од лизинг.

Според податоците што ги пренесува „Форбс“, продажбата на нови електрични автомобили во САД од почетокот на годината е намалена за повеќе од 30 проценти во споредба со првите девет месеци од 2025 година. Вкупниот број продадени возила се движи околу 700.000, што претставува значително забавување за индустријата која во претходните години имаше големи амбиции за проширување.

Една од главните причини е промената на државната политика. Администрацијата на Доналд Трамп ги укина федералните даночни поволности што претходно ја намалуваа цената на електричните автомобили. Со тоа новите модели станаа помалку достапни за дел од потрошувачите, особено за оние кои и претходно се двоумеа дали да преминат од бензински на електричен погон.

Но, во исто време, војната со Иран предизвика поскапување на горивата и ја промени економската пресметка на возачите. Бензинот во САД се задржува на високи нивоа, а секое дополнително поскапување ја зголемува разликата меѓу трошоците за возење автомобил со мотор со внатрешно согорување и возило на електрична енергија.

Токму оваа разлика станува еден од најсилните аргументи во корист на половните електрични автомобили. За разлика од новите модели, кои и понатаму имаат релативно високи продажни цени, половните возила сè почесто се нудат по износи споредливи со традиционалните автомобили од иста класа.

Проценките на компанијата „Кокс Аутомотив“ покажуваат дека продажбата на половни електрични возила во третото тримесечје најверојатно достигнала рекордни 127.000 автомобили. На годишно ниво, побарувачката во овој сегмент е зголемена за 19 проценти, што укажува на сè поголема заинтересираност кај потрошувачите.

Економистите сметаат дека високите цени на горивата имаат директно влијание врз ваквиот тренд. Кога бензинот подолг период чини повеќе од четири долари за галон, односно приближно 1,06 долари за литар, сè повеќе возачи почнуваат сериозно да размислуваат за преминување на електричен погон.

Особено изразена е оваа појава во Калифорнија, која претставува најголем американски пазар за електрични автомобили. Таму просечната цена на бензинот достигнува 6,36 долари за галон, односно приближно 1,68 долари за литар. Во такви услови, трошоците за возење на електрична енергија можат да бидат помали од половина од трошоците за бензин, зависно од возилото и начинот на полнење.

Дополнителен поттик за купувачите во Калифорнија претставува новата државна субвенција од 1.750 долари за половни електрични автомобили, воведена во август. Оваа финансиска поддршка се одобрува при купувањето и може дополнително да ја намали разликата во цената меѓу електричните и бензинските возила.

Пазарот станува попривлечен и поради големиот број електрични автомобили што се враќаат од лизинг. Станува збор за возила стари две или три години, кои често се продаваат по значително пониски цени од нивната првична вредност. На американските платформи за продажба на автомобили може да се најдат модели што чинат и до 20.000 долари помалку од цената по која биле купени како нови.

Ваквата понуда им овозможува на потрошувачите да дојдат до релативно нов електричен автомобил без да издвојат сума каква што би била потребна за нов модел. Половните електрични возила со цени меѓу 25.000 и 30.000 долари стануваат особено интересни за купувачите што сакаат да ги намалат месечните трошоци, но не се подготвени да платат значително повеќе за нов автомобил.

Меѓу најголемите добитници од овој тренд е „Тесла“. Нејзините модели „Модел 3“ и „Модел Y“ биле најпродаваните половни електрични автомобили на платформата „Карвана“ во првата половина од годината. Висока побарувачка има и за „Тесла Модел S“, „Форд Мустанг Мах-Е“ и „Шевролет Болт“, што покажува дека интересот не е ограничен само на еден производител.

Паралелно со електричните автомобили, расте и продажбата на хибридни возила, кои комбинираат бензински и електричен погон. Оваа категорија привлекува купувачи кои сакаат помала потрошувачка на гориво, но сè уште не се подготвени целосно да се потпрат на електрично полнење.

До крајот на септември продажбата на нови хибридни автомобили во САД пораснала за 22 проценти, додека продажбата на половни хибриди во првата половина од годината се зголемила за повеќе од 30 проценти. Особено силна позиција во овој сегмент има „Тојота“, која со години инвестира во развојот на хибридни технологии.

Сепак, растот на продажбата на половни електрични автомобили не ги решава проблемите со кои се соочува американската автомобилска индустрија. Големиот пад на побарувачката за нови модели создава дополнителен притисок врз производителите што се обидуваат да останат конкурентни на светскиот пазар.

Кинеските компании како БЈД, САИЦ, „Џили“ и НИО продолжуваат да го прошируваат своето присуство на меѓународните пазари, нудејќи електрични автомобили по цени што во многу случаи се пониски од 20.000 долари. Нивната предност произлегува од пониските производствени трошоци, големиот обем на производство и широката понуда на модели.

На американскиот пазар, пак, кинеските електрични автомобили се соочуваат со царини што надминуваат 100 проценти, што практично го ограничува нивниот пристап. Но, надвор од САД кинеските производители брзо освојуваат нови пазари, зголемувајќи го притисокот врз традиционалните автомобилски компании.

Дополнителен предизвик за американските производители претставува нивната долгогодишна ориентација кон големи теренски возила и пикапи. Иако овие модели се популарни во САД, нивната висока цена и голема потрошувачка на гориво ги прават помалку привлечни во земјите каде што купувачите претпочитаат помали и поекономични автомобили.

Растот на бројот на половни електрични возила позитивно влијае и врз компаниите што развиваат инфраструктура за полнење. Меѓу нив е „Чарџ Поинт“, која поставува и управува со станици за полнење на јавни локации, во компании и во возни паркови.

Од компанијата очекуваат понудата на половни електрични автомобили дополнително да се зголеми во наредните две години, бидејќи сè поголем број возила ќе го завршуваат лизинг-периодот. Тоа би можело да создаде уште поголема конкуренција меѓу продавачите и да им овозможи на купувачите поширок избор по попристапни цени.

И покрај растечката побарувачка, електричните автомобили и понатаму се соочуваат со одредени ограничувања. Дел од потрошувачите се загрижени за автономијата на батеријата, достапноста на полначи и времето потребно за полнење. Овие прашања особено влијаат врз купувачите што живеат во области со послабо развиена инфраструктура или немаат можност да полнат автомобил дома.

Цената останува уште една важна пречка за новите електрични возила. Во септември нивната просечна продажна цена во САД се приближувала до 55.000 долари, додека просечната цена на сите нови автомобили била нешто над 50.000 долари. Поради тоа, половните електрични модели претставуваат финансиски подостапна можност за многу домаќинства.

Сепак, при купувањето половен електричен автомобил важно е да се проверат состојбата на батеријата, преостанатата гаранција, можностите за полнење и евентуалните трошоци за одржување. Пониската продажна цена и поевтиното возење не значат дека секој половен модел автоматски е исплатлива куповина.

Она што го покажуваат најновите движења е дека економските околности можат да го променат однесувањето на потрошувачите многу побрзо од државните стратегии. Додека американската администрација ја намалува финансиската поддршка за новите електрични возила, високите цени на бензинот ги насочуваат купувачите кон половни модели.

Во услови на неизвесност на енергетските пазари, електричниот автомобил за сè поголем број возачи престанува да биде симбол на технолошки напредок или еколошка определба и станува средство за намалување на секојдневните трошоци.

Иако половните електрични автомобили сè уште заземаат релативно мал дел од вкупниот автомобилски пазар, нивното учество постојано расте. Доколку цените на горивата останат високи, а понудата на половни модели продолжи да се зголемува, овој сегмент би можел да остане еден од најдинамичните делови на автомобилската индустрија и во наредните години.