Вештачка интелигенција и роботи ќе создадат дигитален музеј со 70 милиони примероци од природата

Обединетото Кралство започнува амбициозен научен проект со кој милиони примероци од природниот свет ќе станат достапни во дигитална форма. Со користење вештачка интелигенција и роботизирани системи, британските истражувачи планираат да создадат огромна дигитална збирка од приближно 70 милиони примероци на животни, растенија, фосили и карпи, кои денес се чуваат во музеи, универзитети и научни институции низ земјата.

Проектот, наречен „Дистрибуиран систем на научни збирки“ (DiSSCo UK), има цел да го промени начинот на кој научниците и граѓаните пристапуваат до природонаучното наследство. Наместо вредните експонати да бидат достапни само за посетителите на одредени институции или за ограничен број истражувачи, нивните дигитални верзии ќе можат да се разгледуваат и проучуваат преку компјутери и мобилни телефони.

Во реализацијата се вклучени околу 100 организации, меѓу кои природонаучни музеи, ботанички градини, универзитети и други научни установи. Нивната соработка треба да овозможи обединување на збирки што со децении, а во некои случаи и со векови, се чувале одделно, иако содржат информации од огромно значење за разбирањето на природата.

Еден од најголемите предизвици е обемот на материјалот што треба да се обработи. Милиони примероци мора да бидат фотографирани, евидентирани и поврзани со податоците што ја опишуваат нивната историја, потекло и научна вредност. Голем дел од овие информации се запишани на стари хартиени етикети, од кои некои потекнуваат од период пред повеќе стотици години.

Доколку целата постапка се изведува рачно, според проценките на истражувачите, за нејзиното завршување би биле потребни неколку векови. Но, со воведувањето роботизирани системи за обработка и фотографирање, како и вештачка интелигенција за препознавање и внесување информации, се очекува процесот значително да се забрза. Научниците проценуваат дека задачата би можела да се заврши за приближно десет години.

Вештачката интелигенција ќе има особено важна улога во обработката на старите записи. Препознавањето ракопис, издвојувањето податоци и нивното поврзување со соодветните примероци се активности што бараат многу време кога се извршуваат поединечно. Со автоматизирање на дел од овие постапки, научните институции ќе можат побрзо да ги претворат своите архиви во дигитални бази на податоци.

Првата фаза од проектот ќе биде насочена кон природонаучните збирки во Велс и Шкотска, со посебен акцент на растенијата и инсектите. Во Кардиф е предвидена дигитализација на околу 500.000 примероци, додека Кралската ботаничка градина во Единбург и Националните музеи на Шкотска заеднички располагаат со приближно 13 милиони примероци што се опфатени со планот.

Значењето на оваа иницијатива не се ограничува само на зачувувањето на музејските збирки. Секој примерок претставува сведоштво за одреден период од природната историја, а неговите податоци можат да откријат каде живеел некој вид, какви биле условите во неговата средина и како тие се менувале со текот на времето.

Со обединувањето на милиони такви записи, истражувачите ќе добијат можност да ги следат промените во распространетоста на растенијата и животните низ различни историски периоди. Ова е особено важно за проучувањето на влијанието што индустријализацијата, човечките активности и климатските промени го имале врз природните екосистеми.

Винсент Смит од Природонаучниот музеј во Лондон го истакнува значењето на историските збирки како извор на информации за промените во природата. Според неговото објаснување, примероците собрани во различни временски периоди им овозможуваат на научниците подобро да ги разберат настаните од минатото и врз таа основа да истражуваат како природниот свет би можел да се менува во иднина.

Особено значајна би можела да биде примената на дигиталните податоци во истражувањето на биолошката разновидност. Со споредување на историските и поновите примероци, научниците ќе можат полесно да забележуваат промени во распространетоста на видовите и да идентификуваат подрачја во кои природните живеалишта претрпеле значителни промени.

Проектот ќе ги опфати и геолошките збирки, вклучително и фосилите, минералите и различните видови карпи. Нивната дигитализација ќе овозможи полесно пребарување и споредување на материјали што се наоѓаат во различни институции, без истражувачите секогаш да мора физички да патуваат до местото каде што се чуваат.

Овој дел од иницијативата би можел да биде корисен и за истражувањата поврзани со минералните суровини што се користат во современите технологии. Со подобар пристап до геолошките податоци, научниците ќе имаат дополнителни можности да ги проучуваат материјалите што се важни за развојот на технологии поврзани со енергетската транзиција.

Дигиталниот музеј ќе има значење и за образованието. Учениците, студентите и љубителите на природните науки ќе можат да истражуваат примероци што досега биле недостапни за пошироката јавност. На тој начин, природонаучните збирки ќе добијат нова улога, не само како материјали што се чуваат во музејските депоа, туку и како достапни извори на знаење.

Иако физичките примероци ќе продолжат да имаат незаменлива вредност за научните истражувања, нивните дигитални записи ќе овозможат многу поширока употреба на информациите што ги содржат. Научници од различни институции ќе можат полесно да ги поврзуваат податоците, да прават споредби и да развиваат нови истражувања.

Британската иницијатива покажува како современите технологии можат да придонесат за зачувување и подобро искористување на научното наследство. Она што со традиционални методи би барало стотици години работа, со помош на роботите и вештачката интелигенција би можело да се реализира во една деценија.

Ако проектот се оствари според предвидениот план, Обединетото Кралство ќе добие една од најобемните дигитални природонаучни збирки, која ќе ги поврзе минатото, сегашноста и иднината на истражувањата. Милиони примероци што досега биле скриени во музејските архиви ќе станат достапен извор на информации за научниците и јавноста, отворајќи нови можности за разбирање на промените што се случуваат на нашата планета.