Зависта може да биде поттик за успех: Што открива новото истражување?

Кога колега ќе добие унапредување, пријател ќе започне успешен бизнис или познаник ќе постигне нешто кон кое и самите се стремиме, не е невообичаено да почувствуваме завист. Иако оваа емоција најчесто се поврзува со негативни особини, научните истражувања покажуваат дека таа може да има и сосема поинаква улога. Наместо да претставува пречка, во одредени околности зависта може да стане поттик за личен и професионален напредок.

Разликата не е во тоа дали човекот чувствува завист, туку во начинот на кој реагира на неа. Луѓето што успешно управуваат со своите емоции не се нужно помалку завидливи од останатите. Тие, меѓутоа, почесто успеваат непријатното чувство да го претворат во мотивација за остварување на сопствените цели.

На ова укажува истражување објавено во научното списание „Personality and Individual Differences“, кое ја испитува поврзаноста меѓу способноста за регулирање на емоциите и различните начини на доживување на зависта.

Авторот на истражувањето, Кристофер Хаг, професор по организациско однесување на француската бизнис-школа „Emlyon“, смета дека емоциите не треба однапред да се делат на добри и лоши. Според неговиот пристап, посоодветно е тие да се разгледуваат како пријатни или непријатни, бидејќи нивните вистински последици зависат од однесувањето што го предизвикуваат.

Зависта е особено интересен пример за оваа разлика. Психолозите препознаваат два нејзини облици, кои можат да предизвикаат сосема спротивни реакции.

Првиот е конструктивната завист, која се појавува кога туѓиот успех кај човекот создава желба да ги подобри сопствените способности и да постигне слични резултати. Иако чувството првично е непријатно, неговата последица може да биде поголема посветеност, дополнително учење и поставување поамбициозни цели.

Вториот облик е деструктивната завист, при која вниманието не е насочено кон сопствениот развој, туку кон личноста што го постигнала посакуваниот успех. Во такви случаи, незадоволството може да прерасне во огорченост и желба другата личност да ја изгуби својата предност.

Иако двата облика започнуваат со слично чувство, нивните последици можат значително да се разликуваат. Токму оваа разлика била во центарот на истражувањето.

За да ја испита поврзаноста меѓу емоционалните способности и зависта, Хаг спровел истражување со 442 возрасни испитаници што зборуваат француски јазик. Учесниците добиле различни ситуации што предизвикуваат емоционални реакции, при што требало да изберат најсоодветен начин за справување со нив.

Наместо единствено да се потпира на проценките што луѓето ги даваат за сопствената емоционална интелигенција, истражувачот применил тест за директно испитување на нивната способност за регулирање на емоциите.

Дополнително, учесниците одговарале на прашања за начинот на кој обично ја доживуваат зависта. При анализата биле земени предвид и други психолошки фактори, вклучувајќи ги самопочитта и несигурноста во меѓучовечките односи.

Резултатите покажале интересна поврзаност. Испитаниците што подобро ги регулирале своите емоции не пријавиле помало вкупно присуство на завист. Наместо тоа, кај нив почесто се појавувал нејзиниот конструктивен облик.

Истовремено, истражувањето не утврдило статистички значајна поврзаност меѓу способноста за емоционална регулација и деструктивната завист.

Ова укажува дека управувањето со емоциите можеби има поголемо значење за начинот на кој луѓето ја користат зависта отколку за самото нејзино појавување.

Таквата разлика лесно може да се препознае во секојдневното професионално опкружување. Кога двајца вработени се надеваат на исто унапредување, а можноста ја добива само едниот, другиот може да почувствува разочарување и завист.

Она што ќе се случи потоа во голема мера зависи од неговата реакција.

Една можност е незадоволството да се насочи кон унапредениот колега, со постојано преиспитување на неговите способности и заслуги. Другата е вработениот да се обиде да разбере кои знаења, резултати или професионални вештини му помогнале на колегата да напредува.

Во вториот случај, почетното разочарување може да стане основа за создавање конкретен план за сопствениот професионален развој.

Според Хаг, корисниот пристап не подразбира човекот по секоја цена да се обидува да престане да чувствува завист. Поважно е да размисли кон какво однесување го насочува таа емоција и што може да научи од неа.

Зависта често открива нешто за личните амбиции. Луѓето обично не им завидуваат на другите за постигнувања што воопшто не ги интересираат. Непријатното чувство најчесто се појавува кога некој друг ќе оствари цел што и самите ја сметаме за важна, дури и ако претходно не сме биле целосно свесни за тоа.

Затоа, наместо да се доживува исклучиво како непријатна реакција, зависта може да послужи како показател за сопствените желби и приоритети.

Претходните истражувања ја поврзуваат конструктивната завист со поставувањето повисоки цели и вложувањето поголем напор за нивно остварување. Сепак, тоа не значи дека секое чувство на завист автоматски води кон успех.

Важна разлика постои и меѓу регулирањето и потиснувањето на емоциите. Обидот зависта целосно да се игнорира не гарантира дека таа ќе исчезне. Напротив, непрепознаеното незадоволство може да продолжи да влијае врз однесувањето и односите со другите луѓе.

Способноста за емоционална регулација подразбира човекот да го препознае сопственото чувство и да избере како ќе постапи, наместо неговата првична реакција да ги определува следните одлуки.

Истражувањето открило уште една значајна поврзаност. Испитаниците што покажувале поголема вознемиреност поради можноста да бидат отфрлени биле посклони кон деструктивниот облик на завист.

Овој резултат укажува дека непријателските реакции на туѓиот успех можат да бидат поврзани со личната несигурност и чувството на загрозеност. Тоа отвора можност проблемот да се разгледува и преку зајакнување на личната сигурност, наместо единствено преку осудување на самата емоција.

Сепак, авторот предупредува дека резултатите треба внимателно да се толкуваат.

Истражувањето било спроведено во еден временски период, што значи дека не може да докаже директна причинско-последична врска. Не е утврдено дали подоброто регулирање на емоциите ја поттикнува конструктивната завист или луѓето што веќе се насочени кон личен напредок постепено развиваат подобри емоционални способности.

Дополнително, поголемиот дел од испитаниците биле жени, применетиот тест за емоционална регулација бил релативно краток, а утврдената поврзаност не била особено силна.

Поради овие ограничувања, резултатите не треба да се толкуваат како доказ дека успешните луѓе секогаш подобро управуваат со зависта или дека таа сама по себе претставува предуслов за успех.

Сепак, истражувањето нуди интересна перспектива за една од емоциите што луѓето најчесто се обидуваат да ги сокријат.

Туѓото унапредување, професионално признание или финансиски успех не мора нужно да предизвика чувство на личен неуспех. Истите ситуации можат да станат повод за преиспитување на сопствените цели и откривање нови можности за развој.

Наместо вниманието да остане насочено кон она што го постигнал некој друг, конструктивниот пристап го префрла фокусот врз сопствените способности и одлуки.

Зависта веројатно никогаш нема целосно да исчезне од човечките односи, особено во средини во кои успехот постојано се споредува. Но, начинот на кој луѓето реагираат на неа може да направи значителна разлика.

Понекогаш токму непријатното чувство што го предизвикува туѓото постигнување може да помогне појасно да се препознае сопствената амбиција. Дали тоа ќе прерасне во огорченост или ќе стане поттик за напредок, во голема мера зависи од следните чекори што човекот ќе ги преземе.