„Што умеете да направите?“: Вака би можело да изгледа интервјуто за работа во 2035 година

За помалку од една деценија пазарот на труд би можел да изгледа значително поинаку од денес. Вештачката интелигенција ќе презема сè поголем дел од рутинските задачи, компаниите ќе се натпреваруваат за луѓе со специфични способности, а во Македонија недостигот од соодветна работна сила би можел да стане уште поизразен проблем.

Промената веќе започна. Технологијата постепено го менува начинот на кој се организира работата, но брзиот развој на вештачката интелигенција дополнително го забрзува процесот. Работни задачи за кои до неодамна бил потребен човек сè почесто можат делумно да се автоматизираат, додека паралелно расте потребата од луѓе што знаат како новите технологии да ги користат во својата работа.

Токму затоа интервјуто за работа во 2035 година би можело да започнува со многу поедноставно и подиректно прашање: „Што умеете да направите?“

Формалното образование и претходното работно искуство нема да исчезнат како критериуми, но практичните способности би можеле да добијат уште поголемо значење. Во економија во која технологијата брзо ги менува професиите и работните процеси, за компаниите ќе биде важно не само што кандидатот завршил или каде претходно работел, туку што конкретно знае да направи и колку брзо може да се приспособи на новите услови.

Истовремено се создава навидум необичен парадокс. Додека вештачката интелигенција може да преземе дел од работата што денес ја извршуваат луѓето, компаниите во исто време сè посилно се натпреваруваат за таленти. Технологијата не ја отстранува потребата од квалитетна работна сила, туку ја менува структурата на знаењето и вештините што работодавците ги бараат.

Во таква средина човекот може да стане еден од највредните и најтешко достапни ресурси. Машините, софтверот и автоматизираните системи можат да се купат и надградуваат, но пронаоѓањето луѓе со вистинска комбинација од знаење, искуство, приспособливост и практични способности може да биде многу потешко.

За Македонија предизвикот може да биде уште поголем. Според оценката на Кожески наведена во анализата, до 2035 година недостигот од соодветна работна сила во земјата ќе станува сè поизразен проблем. Тоа значи дека компаниите нема да се соочуваат само со прашањето колку работници им се потребни, туку и дали на пазарот воопшто ќе можат да најдат луѓе со потребните квалификации.

Битката за вработени затоа може постепено да се претвори во едно од главните економски прашања. Компаниите што нема да можат да обезбедат соодветни кадри ќе имаат потешкотии да го зголемат производството, да воведуваат нови технологии и да ги реализираат плановите за раст, без оглед на тоа колку капитал имаат на располагање.

Од друга страна, промените отвораат можности за работниците што навреме ќе се приспособат. Ако практичните способности станат поважни, вредноста на човекот на пазарот на труд сè повеќе ќе зависи од тоа колку неговото знаење е применливо и колку успешно може да работи во средина во која технологијата постојано се менува.

Вештачката интелигенција во таа приказна не мора да биде само конкурент на работникот. Таа може да стане алатка со која еден човек ќе може да извршува повеќе задачи, побрзо да анализира информации и да постигнува резултати за кои порано биле потребни повеќе луѓе. Тоа, пак, дополнително ќе ја зголемува разликата меѓу оние што умеат да ја користат технологијата и оние чии знаења остануваат непроменети.

За работодавците тоа значи дека класичниот пристап кон вработувањето ќе мора да се приспособува. Во средина со ограничена понуда на соодветни работници, компаниите ќе мора повеќе да размислуваат за тоа како да ги привлечат, развиваат и задржат луѓето што веќе ги имаат.

До 2035 година затоа најголемата промена на пазарот на труд можеби нема да биде едноставно прашањето колку работни места ќе замени вештачката интелигенција. Подеднакво важно ќе биде колку луѓе ќе имаат знаење што компаниите навистина го бараат.

За Македонија ова прашање добива особена тежина доколку недостигот од соодветна работна сила продолжи да се продлабочува. Во економија во која капиталот и технологијата можат релативно брзо да се обезбедат, човекот со вистинските способности може да стане ресурс што најтешко се заменува.

Така, интервјуто за работа во 2035 година можеби навистина ќе биде пократко и подиректно. Наместо долг разговор за дипломи и формални квалификации, едно прашање би можело да ја има најголемата тежина: „Што знаете да направите?“