Дали Швајцарија ќе им ја затвори вратата на македонските работници?

Швајцарија размислува за нов механизам со кој вработувањето странски работници би можело да стане поскапо за компаниите, доколку имиграцијата почне да создава поголем притисок врз домашниот пазар на труд. Горниот дом на швајцарскиот парламент, Советот на кантоните, поддржа предлог според кој работодавачите во одредени околности би плаќале дополнителен надомест за ангажирање странски работници.

Предложениот износ се движи од 2.000 до 4.000 швајцарски франци по вработен. Сепак, тоа не значи дека секој странец што работи во Швајцарија веднаш ќе биде опфатен со нова давачка, ниту дека работниците ќе треба лично да ја плаќаат. Механизмот е замислен како дел од таканаречената заштитна клаузула и би се применувал само доколку бидат исполнети одредени економски и социјални услови.

Суштината на предлогот е финансиски да се мотивираат швајцарските компании најпрво да бараат работници на домашниот пазар. Доколку сепак ангажираат странски кадар во период кога заштитниот механизам е активиран, дополнителниот трошок би паднал на товар на работодавачот, а не директно на платата на вработениот.

Тоа е важна разлика и за Македонците кои работат или планираат да работат во Швајцарија. Предлогот не предвидува протерување на странските работници, туку воведување дополнителен трошок за компаниите во одредени ситуации. Сепак, доколку мерката некогаш биде активирана, повисоката цена за ангажирање странец би можела да влијае врз одлуките на дел од работодавачите при изборот на нови вработени.

Предвиден е и посебен третман за полнолетните членови на семејства кои пристигнуваат во земјата преку семејно обединување. За нив се споменува такса од околу 2.000 швајцарски франци, која би ја плаќале самите семејства. Според предлогот, средствата собрани преку овој механизам би се прераспределувале меѓу швајцарските граѓани.

Клучно е што дополнителната давачка не би функционирала како постојан данок што автоматски се наплаќа при секое вработување странец. Таа е поврзана со заштитната клаузула во рамките на новиот пакет договори меѓу Швајцарија и Европската Унија и би можела да се активира само доколку земјата се соочи со посериозни економски или социјални нарушувања.

При одлучувањето би се следеле показатели како нивото на имиграција, стапката на невработеност и бројот на лица кои користат социјална помош. Доколку тие ги надминат утврдените прагови, властите би можеле да го активираат механизмот и да воведат дополнителни ограничувања.

Иако првичната дискусија е тесно поврзана со слободното движење на работници од Европската Унија, предлогот предвидува пошироко дејство доколку заштитната клаузула биде активирана. Во таков случај мерката би можела да се однесува и на работници што доаѓаат од земји надвор од Унијата, што е особено значајно и за македонските државјани.

Швајцарската влада би имала обврска редовно да ја проценува состојбата и да утврдува дали постојат услови за користење на механизмот. Тоа значи дека неговата примена би зависела од конкретната економска и социјална состојба, а не само од националноста на работникот.

Паралелно со финансиската мерка, Горниот дом поддржа и дополнителни проверки за новодојдените работници од Европската Унија. Пред добивањето дозвола за престој и работа би се проверувало нивното кривично досие, што претставува уште еден елемент од поширокиот пристап кон контролирање на имиграцијата.

Поддржувачите на предложените промени сметаат дека странските работници и компаниите што ги вработуваат треба да придонесат повеќе за системот од кој имаат корист. Швајцарскиот политичар Андреа Карони, застапувајќи ја идејата, ја употреби споредбата дека имигрантите доаѓаат во „веќе подготвено гнездо“, алудирајќи на инфраструктурата, јавните услуги и економските услови што земјата веќе ги има изградено.

Предлогот, сепак, има и противници. Критичарите предупредуваат дека дополнителните трошоци и административни процедури би можеле да создадат проблеми за компаниите кои зависат од квалификувана работна сила од странство. За одредени професии, каде што домашниот пазар не може да обезбеди доволно работници, повисоките трошоци за вработување би можеле да станат дополнителна пречка.

Затоа во оваа фаза е прерано да се зборува за масовно заминување или протерување на Македонци и други странски работници од Швајцарија. Станува збор за предложен механизам кој треба да помине низ дополнителна политичка процедура, а неговата практична примена би зависела и од евентуалното активирање на заштитната клаузула.

Предлогот треба да добие поддршка и од Долниот дом на швајцарскиот парламент за да продолжи понатаму. Поширокиот пакет договори со Европската Унија, во чиј контекст се разгледуваат овие промени, според најавите треба да се најде и пред швајцарските граѓани на национален референдум во пролетта 2027 година.

За Македонците кои веќе работат во Швајцарија најважно е дека во моментов не станува збор за автоматски данок од 2.000 до 4.000 франци што тие лично треба да го платат. Но доколку предложениот систем стане дел од швајцарското законодавство и заштитната клаузула некогаш биде активирана, вработувањето странски кадар би можело да стане поскапо за компаниите, а со тоа и конкуренцијата за работните места да стане поголема.