Старите батерии стануваат ново богатство: Европа откри „рудник на злато“ во електричните автомобили

Милиони батерии од електрични автомобили во следните години ќе почнат да излегуваат од нивната првична употреба, но тоа не мора да значи дека ќе завршат како отпад. Напротив, токму тие би можеле да станат еден од важните делови на европскиот електроенергетски систем и да помогнат во складирањето на огромните количества струја произведена од сонцето и ветерот.

Причината е едноставна. Батеријата што повеќе не ги исполнува високите барања за користење во автомобил сè уште може да располага со значителен дел од својот првичен капацитет. Наместо веднаш да се испрати на рециклирање, таа може да продолжи да работи уште години како стационарен систем за складирање електрична енергија.

Ова прашање станува сè поважно за Европа бидејќи производството на електрична енергија од обновливи извори расте многу побрзо од инфраструктурата потребна за нејзино целосно искористување.

Само во текот на минатата година зголеменото користење обновливи извори ѝ помогнало на Европската унија да заштеди околу 51 милијарда евра преку намалување на потребата за увоз на нафта и природен гас. Но паралелно со тој успех се појавува друг голем проблем – како произведената електрична енергија да се зачува кога во моментот нема доволно потрошувачка.

Според извештај на консултантската компанија AFRY, проекти за чиста енергија со вкупна моќност од 375 гигавати моментално чекаат приклучување на дистрибутивните мрежи низ Европа. Во истата ситуација се и проекти за батериски системи со вкупна моќност од 455 гигавати.

Вредноста само на проектите за обновлива енергија што чекаат приклучување ја надминува границата од 100 милијарди евра.

Проблемот, сепак, не е само во брзината со која новите соларни и ветерни електрани можат да се приклучат на мрежата. Природата на нивното производство е сосема различна од онаа на класичните електрани.

Сончевата електрана произведува најмногу струја кога има сонце, а ветерната кога временските услови се поволни. Тоа не значи дека токму во тие часови потрошувачите имаат најголема потреба од електрична енергија.

Кога производството е многу поголемо од потрошувачката, на пазарот може да се појават дури и негативни цени на електричната енергија. Во одредени ситуации операторите се принудени да го ограничат производството затоа што мрежата едноставно не може да ја прифати целата произведена струја.

Размерите на проблемот веќе се мерат во милијарди евра.

Само во 2024 година во Европската унија останале неискористени околу 10 терават-часови електрична енергија произведена од обновливи извори. Според проценките наведени во изворот, тоа количество би било доволно за годишните потреби на приближно три милиони домаќинства.

Вредноста на таа неискористена електрична енергија се проценува на околу 4,3 милијарди евра.

Токму тука старите автомобилски батерии може да добијат сосема нова улога.

Кога батериите се повлекуваат од електричните автомобили, најголемиот дел од нив сè уште располагаат со околу 70 до 80 проценти од првичниот капацитет. За автомобил во кој се бара голем досег, брзо полнење и сигурни перформанси, таквото намалување може да биде значајно. Но за стационарно складирање електрична енергија критериумите се поинакви.

Таквата батерија може да се користи за складирање струја во домаќинство, деловен објект или како дел од поголем систем поврзан со електроенергетската мрежа.

Адријан Хил, директор на Electrification Alliance, токму поради тоа старите батерии од електричните возила ги опишува како вистински „рудник на злато“. Според него, батеријата што веќе не е доволно ефикасна за автомобил може уште долго време да има корисна функција како систем за складирање енергија.

Вистинскиот потенцијал на овој пазар допрва треба да стане видлив, бидејќи бројот на електрични автомобили во Европа во изминатата деценија драматично се зголеми.

Според податоците на Меѓународната агенција за енергија, во Европа во 2016 година биле продадени само 215.000 електрични возила. Минатата година продажбата достигнала 4,2 милиони автомобили.

Не се зголемил само бројот на возила. Пораснал и капацитетот на батериите што се вградуваат во нив.

Додека постарите електрични автомобили често користеле батерии со капацитет од 22 или 24 киловат-часови, денешните модели неретко располагаат со батерии меѓу 50 и 100 киловат-часови. Тоа значи дека со секоја нова генерација електрични автомобили на европските патишта практично се појавува сè поголема количина мобилен капацитет за складирање енергија.

Размерите се особено интересни кога автомобилските батерии ќе се споредат со системите што Европа намерно ги гради за складирање електрична енергија.

Минатата година во електроенергетската мрежа на Европската унија биле додадени околу 27 гигават-часови нови батериски капацитети. Во исто време, преку новите електрични автомобили на европските патишта пристигнал четири до пет пати поголем батериски капацитет.

Додека автомобилите се во употреба, тие батерии првенствено служат за транспорт. Но кога возилата еден ден ќе бидат повлечени, дел од батериите би можеле да се претворат во огромна децентрализирана мрежа за складирање електрична енергија.

Ова прашање ќе станува сè поактуелно како што старее првата голема генерација електрични автомобили.

До 2030 година повеќе од еден милион батерии од електрични возила би можеле да стигнат до крајот на својот прв животен век. Доколку сите веднаш се третираат како отпад, батериите би можеле да станат еден од најбрзо растечките текови на отпад.

Рециклирањето останува неопходен дел од целиот процес, но не мора да биде првата станица откако батеријата ќе биде извадена од автомобилот.

Постапката за рециклирање е сложена и скапа. Батериите најпрво мора безбедно да се испразнат, потоа да се расклопат, а различните компоненти да се одвојат за понатамошна обработка. Целиот процес носи и одредени безбедносни ризици.

Затоа идејата е употребливите батерии најпрво да добијат втор живот, а дури откако повеќе нема да бидат погодни ниту за складирање електрична енергија да преминат во процес на рециклирање.

Практичната примена е релативно едноставна. Во текот на сончев ден, кога соларните електрани произведуваат повеќе струја отколку што во тој момент е потребно, вишокот би можел да се складира во батериите. Неколку часа подоцна, кога сонцето ќе зајде, а домаќинствата ќе ја зголемат потрошувачката, истата енергија може повторно да се врати во мрежата.

Сличен принцип важи и за ветерните електрани. Наместо вишокот произведен во текот на ноќта да остане неискористен, тој може да се зачува и да се употреби во часовите кога побарувачката е поголема.

Ова повеќе не е само идеја за иднината.

Во Калифорнија веќе работи постројка на компанијата B2U со капацитет од 12 мегават-часови, во која се користат стотици употребувани батерии од електрични возила на Honda. Батериите се полнат со електрична енергија произведена во соларна електрана, а складираната струја потоа може да се искористи кога е потребна.

Доколку ваквиот концепт добие поширока примена во Европа, нешто што денес се гледа како иден проблем со отпадот би можело да се претвори во значаен дел од енергетската инфраструктура.

Милионите електрични автомобили што денес се продаваат во Европа еден ден ќе остават зад себе огромен број батерии. Голем дел од нив во тој момент нема да бидат бескорисни – ќе располагаат со значителен преостанат капацитет што може да се користи уште години.

Токму затоа старите батерии сè повеќе се гледаат не како отпад, туку како вреден ресурс. Во Европа која произведува сè повеќе електрична енергија од сонцето и ветерот, но истовремено губи милијарди евра затоа што не може секогаш да ја складира, нивната вредност може само да расте.

Наместо милијарди евра произведена енергија да остануваат неискористени, батериите што веќе ја завршиле својата работа на патиштата би можеле да продолжат со втор живот во електроенергетската мрежа. Од потенцијален еколошки товар, тие така би можеле да станат еден од највредните ресурси на европската енергетска транзиција.