Синдикатите бараат 850 евра минимална плата: Може ли македонската економија да го издржи ударот?

Сојузот на синдикатите на Македонија најавува значително повисоко барање за минималната плата. Наместо досегашните 600 евра, синдикалните претставници сега зборуваат за сума меѓу 800 и 850 евра, отворајќи дебата што директно ги засега и работниците и работодавачите.

Аргументот на синдикатот е дека трошоците за живот во изминатиот период пораснале толку многу што претходното барање повеќе не одговара на реалните потреби на едно домаќинство. Потпретседателот на Сојузот на синдикатите на Македонија, Иван Пешевски, посочува дека синдикалната минимална кошничка веќе се приближува до 70.000 денари месечно.

Според него, за само две години трошоците на домаќинствата се зголемиле за повеќе од 8.000 денари. Дополнителен притисок создаваат повисоките цени на горивата, бидејќи нивното поскапување не завршува само на бензинските станици, туку постепено се пренесува врз транспортот, производството и цените на производите во продавниците.

Синдикатите сметаат дека ниските плати се и една од причините поради кои земјата продолжува да губи работници. Кога разликата во заработувачката меѓу Македонија и странство останува голема, дел од работоспособното население одлучува да замине. Од Сојузот на синдикатите на Македонија не ги исклучуваат ниту протестите, блокадите и штрајковите доколку не биде постигнат напредок во разговорите за платите и трошоците за живот.

Но барањето за минимална плата од 800 до 850 евра изгледа особено големо кога ќе се спореди со сегашните примања во земјата. Минималната нето-плата што важи од март 2026 година изнесува 26.046 денари, односно околу 423 евра. Просечната нето-плата во јули годинава изнесувала 48.499 денари, или приближно 788 евра.

Тоа значи дека доколку синдикалното барање се реализира во целост, новата минимална плата би ја достигнала, па дури и би ја надминала сегашната просечна плата во земјата.

Токму тука започнува потешкиот дел од дебатата. Желбата работниците да имаат повисоки примања е едната страна, но прашањето е дали сите компании можат финансиски да го издржат толкав раст на трошоците за работна сила.

Македонската економија не е составена од компании со еднаква продуктивност, приходи и профитни маржи. Голема извозна фабрика со странски капитал и мал семеен бизнис со неколку вработени функционираат во сосема различни финансиски услови.

Дел од поголемите и извозно ориентирани компании веќе исплаќаат плати над законскиот минимум. Тие мора да се натпреваруваат за работници не само со домашните компании, туку индиректно и со пазарите во регионот и Западна Европа. За дел од нив евентуалното зголемување на минималната плата би било полесно да се апсорбира.

Сосема поинаква е ситуацијата кај микро и малите претпријатија, особено во трговијата, угостителството, услужните дејности, текстилната индустрија и дел од земјоделско-прехранбениот сектор. Во овие области законскиот минимум е многу поблиску до реалната плата што ја примаат голем број работници.

Зголемувањето од сегашните околу 423 евра на најмалку 800 евра би значело раст на минималната плата од речиси 90 проценти. За фирмите што работат со ниски маржи тоа би претставувало големо и нагло зголемување на трошокот за работна сила.

Економското прашање е што би направиле компаниите со тој дополнителен трошок. Една можност е да го покријат преку намалување на сопствената заработка, но тоа не е возможно кај секој бизнис. Другата е дел од трошокот да биде префрлен врз потрошувачите преку повисоки цени. Кај дел од најранливите компании последицата би можела да биде ограничување на новите вработувања или намалување на бројот на работници.

Тука се појавува и ризикот дел од ефектот од повисоките плати да биде намален преку инфлацијата. Ако компаниите значителен дел од дополнителните трошоци го вградат во цените на производите и услугите, работниците би добиле повеќе пари номинално, но истовремено би плаќале повеќе за секојдневните потреби.

Во пошироката слика важно е и прашањето за продуктивноста. Меѓународниот монетарен фонд укажува на потребата од структурни реформи што би ја зголемиле продуктивноста на македонската економија и би помогнале во справувањето со последиците од иселувањето и стареењето на населението.

Недостигот од работници веќе создава природен притисок врз платите. Компаниите во сектори каде што е сè потешко да се најде кадар мора да понудат подобри услови доколку сакаат да ги задржат постојните или да привлечат нови вработени.

Токму затоа дебатата за минималната плата не може да се сведе само на една бројка. Повисоките примања можат да помогнат во подобрување на животниот стандард и задржување на работната сила, но нивното одржливо финансирање зависи од продуктивноста, состојбата на компаниите и способноста на економијата да создава поголема вредност.

Барањето од 800 до 850 евра засега треба да се гледа како почетна позиција на синдикатите во претстојните разговори. И претходните преговори покажаа дека првичното синдикално барање не мора да биде идентично со сумата што на крајот ќе биде договорена.

Сепак, притисокот за раст на платите тешко дека ќе исчезне. Трошоците за живот растат, работници продолжуваат да заминуваат, а домашните компании сè потешко наоѓаат кадар под досегашните услови.

Прашањето затоа не е само дали минималната плата треба да расте, туку колкав раст може да поднесе економијата без последиците да се вратат преку повисоки цени, помалку работни места или дополнителен притисок врз најмалите компании. Барањето за 800 до 850 евра ја отвора токму таа дилема – колку повеќе може да добие работникот, а колку повеќе реално може да плати македонската економија.