Вештачката интелигенција реши мистерија од Втората светска војна: Дешифрирана порака од Енигма

Порака на германската војска од времето на Втората светска војна, која со децении останала неразјаснета, конечно е дешифрирана со помош на вештачка интелигенција. Напредниот модел GPT-6 Astra успеал да ја пробие шифрата на порака испратена преку познатата германска машина Енигма, а особено внимание привлекува начинот на кој дошол до решението.

Наместо човек да му обезбеди готови алатки и детални упатства за секој чекор, моделот самостојно го организирал целиот процес на анализа. Тој пребарувал историски архиви, собирал информации што би можеле да бидат поврзани со пораката и се обидувал да ги реконструира нејасните и оштетените знаци во оригиналниот запис.

Во текот на анализата биле пронајдени контекстуални траги што помогнале да се намали бројот на можни решенија. Потоа моделот самостојно создал функционален симулатор на Енигма и напишал код со кој можел да тестира различни комбинации потребни за дешифрирање на пораката.

За да ја забрза потрагата, системот извршувал повеќе експерименти истовремено и проверувал различни можни клучеви за дешифрирање. На тој начин постепено успеал да го реконструира оригиналниот текст, а потоа дополнително го проверил добиениот резултат.

Дешифрираната порака содржела воени информации за движењето на сојузничките бродови во Црното Море. Според нејзината содржина, германските сили известувале дека британски крстосувач пристигнал и се закотвил во Севастопол на 24-ти во месецот, додека зад него се движела ескадра сојузнички воени бродови, чие пристигнување се очекувало на 26-ти.

Дополнителна тежина на резултатот му даваат историските записи на британската морнарица. Според информациите објавени за експериментот, тие се совпаѓаат со дешифрираната содржина и потврдуваат дека информациите за движењето на бродовите биле правилно протолкувани.

Енигма има посебно место во историјата на криптографијата и компјутерската наука. Германските вооружени сили ја користеле за шифрирана комуникација, а пробивањето на нејзините шифри станало една од најпознатите разузнавачки операции во Втората светска војна.

Во британскиот Блечли Парк работеле тимови од математичари, криптоаналитичари и други експерти чија задача била да ги дешифрираат германските воени комуникации. Еден од најпознатите меѓу нив бил Алан Тјуринг, математичарот чија работа подоцна ќе има огромно влијание врз развојот на современото компјутерство.

Тјуринг и неговите соработници развивале методи и машини што овозможувале многу побрзо испитување на огромен број можни комбинации. Работата на пробивањето на германските шифри денес се смета за еден од важните моменти во развојот на идеите што подоцна ќе придонесат за создавањето на современите компјутери.

Неколку години подоцна, Тјуринг ќе го предложи и познатиот тест што го носи неговото име, замислен како начин да се испита дали една машина може да покаже однесување што во разговор тешко би се разликувало од човечкото.

Децении подоцна, токму систем заснован на вештачка интелигенција се враќа на проблем тесно поврзан со историјата на Тјуринг и успева да дешифрира порака која долго време останала неразјаснета.

Особено интересен е степенот на самостојност што го покажал моделот во овој експеримент. Резултатот не се сведувал само на препознавање одредени обрасци во текстот. Системот морал да собере историски информации, да процени кои податоци можат да бидат релевантни, да изгради сопствена алатка за симулација на Енигма, да напише код за криптоанализа и потоа да испита голем број можни решенија.

Зад експериментот стои автор познат под псевдонимот Принц, кој резултатот го опишал како мал, но многу интересен успех. По објавувањето на резултатите се појавила и идејата истиот пристап да се примени на еден од најголемите нерешени историски криптографски предизвици – Војничевиот ракопис.

Станува збор за мистериозна илустрирана книга стара околу шест века, напишана со непознато писмо и на јазик чие значење до денес не е сигурно утврдено. Авторот на експериментот навел дека веќе се обидел да ја употреби вештачката интелигенција за дешифрирање на овој ракопис, но моделот не успеал да дојде ни блиску до решение.

Тоа воедно ги покажува и ограничувањата на ваквите системи. Успехот со една шифрирана воена порака не значи дека современите модели можат да ја решат секоја историска криптографска мистерија. Различните проблеми бараат различни количини податоци, историски контекст и компјутерски ресурси, а кај некои од нив можеби сè уште недостигаат клучните информации неопходни за сигурно решение.

Сепак, случајот со Енигма покажува дека вештачката интелигенција сè повеќе може да поврзува повеќе различни задачи во еден процес. Наместо само да анализира текст, таа може да пребарува информации, да создава софтверски алатки, да пишува код, да проверува различни претпоставки и да ги тестира сопствените резултати.

Повеќе од осум децении по Втората светска војна, една стара германска воена порака конечно е дешифрирана со технологија што луѓето од времето на Енигма тешко можеле да ја замислат. Истовремено, приказната создава необична историска врска меѓу машините и методите со кои Тјуринг и неговите колеги ги пробивале германските шифри и денешните системи на вештачка интелигенција, кои можат самостојно да создаваат алатки за решавање сложени криптографски проблеми.