Што ако Германија го напушти еврото? Потресот би го почувствувала цела Европа

Идејата Германија еден ден да се откаже од еврото и повторно да воведе сопствена национална валута долго време изгледаше како политичко сценарио без поголеми шанси за реализација. Сепак, со растот на поддршката за Алтернатива за Германија (AfD), ова прашање повторно се појавува во европските политички и економски дебати.

AfD отворено се залага за напуштање на еврозоната и враќање на поголема монетарна самостојност на Германија. Во програмските определби на партијата се споменуваат и реформа на монетарниот систем, враќање на германските златни резерви, намалување на ризиците поврзани со системот Target 2, противење на воведувањето дигитално евро и попозитивен пристап кон биткоинот.

Лидерката на AfD, Алис Вајдел, во повеќе наврати го критикуваше еврото и тврдеше дека Германија имала подобра економска позиција пред воведувањето на заедничката европска валута. Всушност, критиките кон начинот на функционирање на еврозоната се дел од политичкиот идентитет на партијата уште од нејзиното формирање во 2013 година.

Корените на таквата политика се поврзани со европската должничка криза, особено со финансиските проблеми на Грција. Во тој период дел од германските економисти остро се спротивставуваа на механизмите преку кои европските земји учествуваа во финансиската помош за Атина. Токму незадоволството од начинот на кој се управуваше со кризата беше еден од факторите што придонесоа за создавањето на AfD.

Но, политичката желба за враќање на германската марка е едно, а нејзиното спроведување е сосема друго прашање.

Постојната правна рамка на Европската унија не предвидува едноставна процедура преку која земја што веќе го прифатила еврото може да ја напушти еврозоната, а истовремено да остане полноправна членка на Унијата. Прифаќањето на заедничката валута е замислено како траен процес, а не како привремен аранжман од кој земјите можат еднострано да се повлечат.

Една од теоретските можности би била Германија да ја напушти Европската унија преку постапката предвидена со членот 50, а со тоа да излезе и од монетарната унија. Другата опција би подразбирала промена на европските договори и создавање нов правен механизам што би овозможил напуштање само на еврозоната.

Таква промена, сепак, би барала широка согласност меѓу земјите членки и би отворила исклучително сложен политички и правен процес. Токму затоа евентуалното германско откажување од еврото не би било споредливо со обична промена на националната валута.

Уште поголемо прашање се економските последици.

Германија е најголемата економија во Европската унија и еден од главните столбови врз кои се потпира довербата во еврозоната. Нејзиното евентуално повлекување од заедничката валута би можело да предизвика силна реакција на финансиските пазари и да отвори прашања за иднината на самиот проект на еврото.

Во такво сценарио инвеститорите би морале повторно да го проценуваат ризикот во различните европски економии. Тоа би можело да донесе раст на трошоците за задолжување, повисоки премии за ризик и поголема нестабилност на пазарите на државни обврзници.

Дополнителен проблем би се појавил кај банките, компаниите и граѓаните кои имаат договори, кредити, депозити и други финансиски обврски изразени во евра. Би се отворило сложено прашање кои обврски би останале во евра, а кои би биле претворени во новата германска валута.

Неизвесност би се појавила и кај прекуграничните договори. Германија е длабоко интегрирана во европскиот единствен пазар, а нејзините компании имаат огромна трговска и финансиска поврзаност со остатокот од Европа. Поради тоа, промената на валутата не би останала германски проблем, туку брзо би се пренела низ европската економија.

Особено чувствителни би биле помалите членки на еврозоната. За нив заедничката валута значи отстранување на дел од валутниот ризик, полесен пристап до европскиот финансиски систем и заштита што произлегува од членството во монетарната унија и улогата на Европската централна банка.

Хрватска е еден од поновите примери. Со преминувањето на еврото земјата го елиминираше валутниот ризик во однос на своите најважни европски партнери и доби подлабока интеграција во финансискиот систем на еврозоната. Евентуално слабеење или распаѓање на монетарната унија затоа би имало многу пошироки последици од оние што би се почувствувале само во Германија.

Но, ниту германската економија нужно би била победник од враќањето на националната валута.

Германија е една од најголемите извозни сили во светот, а огромен дел од нејзината економска моќ е поврзан со европскиот пазар. Новата германска валута би можела да биде значително посилна од еврото, што на прв поглед би ја зголемило куповната моќ на германските граѓани, но истовремено би можело да ги направи германските производи поскапи за странските купувачи.

Тоа би било особено чувствително за автомобилската, машинската, хемиската и другите извозно ориентирани индустрии. Компаниите кои со децении работеа во услови на заедничка европска валута повторно би се соочиле со девизен ризик во трговијата со најголем дел од своите европски партнери.

Затоа прашањето дали Германија би добила со враќањето на марката нема едноставен одговор. Поголемата контрола врз монетарната политика би дошла заедно со значителни економски, финансиски и политички ризици.

Во моментов ваквото сценарио останува далеку од реализација. Но, неговото значење не треба да се гледа само низ прашањето дали Германија навистина ќе го напушти еврото.

Растот на политичките сили кои ја доведуваат во прашање сегашната архитектура на Европската унија може сам по себе да создава неизвесност. Финансиските пазари реагираат не само на донесени одлуки, туку и на можноста тие еден ден да станат реалност.

Ако најголемата европска економија сериозно го отвори прашањето за иднината на еврото, дебатата повеќе нема да биде само германска. Таа би станала прашање за иднината на целата еврозона, за стабилноста на европските финансиски пазари и, на крајот, за тоа колку цврсто може да опстане економската и политичката интеграција на Европската унија.