Кој ја контролира цената на нафтата? Моќниот сојуз ОПЕК+ повторно во центарот на вниманието

Кога цената на горивото на бензинските пумпи нагло расте или паѓа, зад тие промени често стојат одлуки донесени илјадници километри подалеку. Една од највлијателните сили на светскиот нафтен пазар е ОПЕК+, сојуз кој обединува дел од најголемите производители на сурова нафта и има значително влијание врз количината на нафта што стигнува на глобалниот пазар.

Иако кратенката е добро позната, механизмот по кој функционира оваа група за пошироката јавност често останува нејасен. Суштината е едноставна: кога производството се намалува, понудата на светскиот пазар може да се стесни и цените да добијат нагорен притисок. Кога производството се зголемува, дополнителните количини можат да придонесат за пониски цени, особено ако побарувачката не расте со исто темпо.

ОПЕК+ во суштина е проширена верзија на Организацијата на земјите извознички на нафта, позната како ОПЕК. Во пошироката група се вклучени и производители кои не се дел од оригиналниот картел, но соработуваат со него при одредувањето на производствените политики. Најзначајна меѓу нив е Русија, чие производство има голема тежина на светскиот енергетски пазар.

Заедно, земјите што учествуваат во ОПЕК+ контролираат околу 45 отсто од светското производство на нафта. Тоа е доволно голем удел за секоја промена во нивната политика да предизвика реакција на берзите и кај трговците со енергенси.

Клучниот инструмент со кој групата влијае врз пазарот се производствените квоти. Членките и партнерите се договараат за количината на нафта што треба да ја произведуваат во одреден период. Кога проценуваат дека пазарот е презаситен и дека цените се под притисок, можат да се определат за намалување на производството. Ако сметаат дека понудата е премала или дека пазарот може да поднесе повеќе нафта, производството може да биде зголемено.

Но, одлуките не се секогаш едноставни. Секоја земја има свои економски интереси и потреби. За државите чиј буџет во голема мера зависи од приходите од продажба на нафта, повисоката цена може да биде исклучително важна. Од друга страна, премногу високата цена може да ја намали побарувачката и да го поттикне развојот на алтернативни извори на енергија.

Токму поради тоа секоја средба на ОПЕК+ се следи со големо внимание. Пазарите реагираат и на самите очекувања пред состанокот, а не само на конечната одлука. Нафтените трговци внимателно ги анализираат изјавите на претставниците на земјите членки, бидејќи и најмал сигнал за промена на политиката може да влијае врз цените.

Во моментот, дополнителна тежина на овие одлуки им даваат конфликтите на Блискиот Исток. Регионот е од суштинско значење за глобалното снабдување со енергенси, а секое нарушување на производството или транспортот може да создаде страв од недостиг на нафта.

Иако ОПЕК+ може да влијае врз понудата, неговата моќ има граници. Производителите не можат целосно да ги контролираат цените, бидејќи врз нив влијаат и фактори надвор од нивната директна контрола. Побарувачката во светската економија, американското производство, движењето на резервите, геополитичките тензии, состојбата на транспортните рути и курсот на доларот се само дел од елементите што ја одредуваат крајната цена.

Воените конфликти дополнително ја усложнуваат ситуацијата. Дури и кога производството на нафта не е директно погодено, самата опасност од прекин на испораките може да предизвика раст на цените. Трговците во такви услови вклучуваат дополнителен ризик во своите проценки, што може да ја зголеми вредноста на суровината.

Истовремено, во рамките на ОПЕК+ постојат и различни интереси. Не сите производители имаат исти трошоци, исти резерви или исти буџетски потреби. Тоа значи дека договорот за заедничка политика бара постојано усогласување и компромиси.

Новите производствени квоти би можеле дополнително да ги нагласат овие разлики. Доколку одредени земји сметаат дека треба да произведуваат повеќе за да ги зголемат приходите, а други се залагаат за ограничување на понудата со цел да се одржат повисоки цени, постигнувањето заеднички став станува многу потешко.

Сепак, токму способноста да се координираат производителите е она што му дава тежина на ОПЕК+. Кога земјите успеваат да настапат усогласено, пазарот добива силен сигнал за идната понуда на нафта. Тој сигнал може да влијае врз цените не само денес, туку и врз очекувањата за следните месеци.

За обичниот потрошувач, политиката на ОПЕК+ најчесто станува видлива преку цената на горивото. Сепак, патот од одлуката на производителите до бензинската пумпа е многу подолг. Цената на суровата нафта е само еден дел од конечната цена што ја плаќаат возачите, а влијаат и рафинериските трошоци, транспортот, даноците, девизниот курс и состојбата на домашниот пазар.

Затоа ОПЕК+ не може едноставно да се опише како организација што ја одредува цената на нафтата. Нејзината вистинска моќ е во можноста да влијае врз рамнотежата меѓу понудата и побарувачката на еден од најважните пазари во светската економија.

Додека геополитичките тензии на Блискиот Исток продолжуваат да создаваат неизвесност, вниманието повторно е насочено кон производителите на нафта. Следните одлуки за производството ќе покажат дали ОПЕК+ ќе успее да го задржи единството или различните економски интереси ќе почнат сè посилно да ги разединуваат неговите членки.

Во секој случај, секоја промена во стратегијата на овој сојуз ќе биде внимателно следена од пазарите. Одлуките што се носат зад затворени врати во земјите производители можат, преку глобалниот пазар на нафта, за кратко време да стигнат до компаниите, индустријата и на крајот до потрошувачите ширум светот.