Европа троши милијарди на облека, но производството го препушта на кинезите

Европската текстилна индустрија се соочува со сè посериозен притисок од евтината конкуренција од странство. Иако Европејците и понатаму трошат стотици милијарди евра на облека, домашното производство постепено го губи уделот на сопствениот пазар. Денес помалку од 13 проценти од облеката што се продава во Европската Унија е произведена во земјите членки.

Податоците на Европската конфедерација за текстил и облека покажуваат дека секторот и понатаму е значаен дел од европската економија, но неговата позиција слабее. Во 2025 година текстилната и конфекциската индустрија остварила околу 166 милијарди евра промет и обезбедувала работа за приближно 1,2 милиони луѓе во речиси 200.000 компании.

Овој сектор во голема мера се потпира на малите бизниси. Дури 99,7 проценти од компаниите се микро, мали или средни претпријатија, што покажува дека европската текстилна индустрија не е составена само од големи брендови, туку и од огромен број помали производители и специјализирани компании. Жените, пак, сочинуваат речиси 70 проценти од вработените.

Но, бројките за последната година откриваат неповолна тенденција. Извозот на текстил и облека од Европската Унија се намалил за 2,9 проценти, додека вработеноста во секторот опаднала за 2,8 проценти.

Уште поголем проблем е трговскиот јаз со остатокот од светот. Во 2025 година Европската Унија извезла текстил и облека во вредност од околу 61 милијарда евра, но увозот бил двојно поголем и достигнал приближно 122 милијарди евра.

Кина има особено силна позиција во оваа трговија. Приближно една третина од текстилот и облеката што се продаваат на европскиот пазар се произведени во Кина, што доволно говори за размерите на конкуренцијата со која се соочуваат европските производители.

На европскиот пазар, пак, производството е концентрирано во неколку земји. Италија и Германија заедно учествуваат со 46 проценти во вкупниот извоз на европскиот текстилен сектор. Трите најголеми членки на Европската Унија создаваат околу 60 проценти од вкупниот промет во индустријата, речиси половина од вработеноста и 45 проценти од вкупниот број компании.

Дополнителен притисок врз домашните производители создава и интернет-продажбата. Евтината облека повеќе не пристигнува само преку големите трговски синџири и увозници, туку директно до потрошувачите преку прекуграничната електронска трговија.

Бројот на евтини пратки што пристигнуваат во Европската Унија преку интернет од 2022 година се зголемил четирикратно. Просечната вредност на увезените производи е помала од девет евра по парче, што ја покажува силната ценовна конкуренција со која европските производители тешко можат да се носат.

Особено впечатлив е податокот дека дури 98 проценти од увезените артикли спаѓаат во категоријата стока со ниска вредност. Иако нивното учество во бројот на пратки е огромно, тие претставуваат само околу два проценти од вкупната вредност на увозот.

Сепак, европските потрошувачи не престануваат да купуваат облека. Напротив, потрошувачката останува висока. Само во 2024 година домаќинствата во Европската Унија потрошиле околу 306 милијарди евра на облека, што претставува просечно околу 680 евра по жител.

Проблемот, значи, не е исчезнувањето на побарувачката, туку прашањето кој ја задоволува таа побарувачка.

Европските производители истовремено се соочуваат и со нови барања поврзани со одржливоста. Текстилниот отпад станува голем европски проблем, а преминот кон циркуларна економија ќе бара значителни инвестиции.

Во 2025 година во Европа биле создадени околу 13,3 милиони тони текстилен отпад. Од него биле собрани и сортирани само околу 1,5 милиони тони. Разликата покажува колкав дел од материјалот сè уште не се враќа во производниот циклус.

Според проценките на Европската конфедерација за текстил и облека, за да се изгради систем способен до 2035 година да произведува 2,7 милиони тони рециклиран текстилен материјал ќе бидат потребни инвестиции од осум до 11 милијарди евра.

За компаниите тоа претставува дополнителен финансиски товар, особено во период кога веќе се борат со евтиниот увоз, високите производни трошоци и слабеењето на конкурентноста.

Од друга страна, зелената транзиција веќе носи и одредени резултати. Емисиите на јаглерод диоксид по евро додадена вредност во секторот значително се намалиле. Од повеќе од 160 грама во 2008 година, тие паднале на 66 грама во 2024 година.

Инвестициите исто така не изостануваат. Во 2024 година европската текстилна индустрија привлекла околу 5,3 милијарди евра инвестиции, а најголемиот дел, односно 63 проценти, биле вложени во машини и опрема.

Сепак, технологијата и дигитализацијата се уште една област во која европскиот сектор има простор за напредок. Само околу една петтина од компаниите во текстилниот екосистем достигнале високо ниво на дигитален интензитет.

Тоа значи дека европската индустрија истовремено мора да решава неколку проблеми: да ја намали зависноста од увоз, да остане конкурентна во однос на евтините производители, да инвестира во зелена технологија и рециклирање, но и да го забрза процесот на дигитализација.

Европската конфедерација за текстил и облека затоа бара европската индустриска политика да не се фокусира само на зелената транзиција, туку паралелно да ја зајакнува и конкурентноста на домашните производители.

Меѓу клучните барања се пониски трошоци за енергија, пофер услови во меѓународната трговија и поедноставни регулативи. Според претставниците на индустријата, одржливото производство треба да биде наградено со подобри услови за работа и инвестиции, наместо компаниите да се соочуваат само со нови административни обврски и дополнителни трошоци.

Идејата за поголем акцент на концептот „Произведено во Европа“ станува сè поважна. Целта е европското производство повторно да добие поголема улога на домашниот пазар преку квалитет, транспарентност, одржливост и подобра конкурентност.

За европската текстилна индустрија, предизвикот е огромен. Потрошувачите и понатаму трошат големи суми на облека, но сè поголем дел од нивните пари завршуваат кај производители надвор од Европа.

Доколку овој тренд продолжи, Европа ризикува постепено да ја изгуби не само индустриската база, туку и знаењето, работните места и производствените капацитети што со децении ја граделе текстилната индустрија.

Борбата против евтината облека затоа не е само битка за европските фабрики. Таа станува прашање на тоа дали Европа во иднина ќе биде само голем потрошувачки пазар или повторно ќе успее да биде значаен производител на облека и текстил.