Сè поскапо говедското месо, сè помалку говеда: Нова шанса за балканските сточари

Одгледувањето говеда во последните години повторно станува интересна економска можност за земјоделците на Балканот. Растот на побарувачката за говедско месо, намалувањето на бројот на говеда и значителното зголемување на откупните цени ја менуваат сметката за производителите, кои сè почесто можат да остварат поголем приход од сточарството.

Трендот не е ограничен само на една земја. Во повеќе европски пазари се забележува намалување на стадата, додека интересот за говедско месо останува релативно висок. Кога понудата се намалува, а потрошувачката не го следи истиот надолен тренд, притисокот врз цените е очекуван. Тоа во изминатиот период им донесе повисоки приходи на дел од сточарите.

На Балканот, каде што сточарството традиционално има значајно место во руралната економија, промените на европскиот пазар можат да имаат дополнително влијание. Домашното производство во многу средини не е доволно да ја задоволи побарувачката, па цените на живиот добиток и говедското месо се под влијание и на регионалните и европските движења.

Еден од главните фактори е намалувањето на бројот на говеда. Високите трошоци за добиточна храна, енергија, ветеринарни услуги и одржување на фармите во претходните години натераа дел од производителите да го намалат производството или целосно да се откажат од сточарството. Дополнителен проблем е и стареењето на руралното население и недостигот на млади луѓе кои сакаат да го продолжат семејниот бизнис.

Последиците од намалувањето на стадата се чувствуваат со одредено задоцнување. Кога една фарма ќе го намали бројот на крави, не е можно брзо да се врати производството на претходното ниво. За создавање ново стадо се потребни години, што значи дека ограничената понуда може подолго време да влијае врз пазарот.

Истовремено, говедското месо останува производ со стабилна побарувачка, особено на пазарите каде што потрошувачите имаат поголема куповна моќ. Растот на цените во последните години покажува дека дел од потрошувачите сè уште се подготвени да платат повеќе за овој вид месо, и покрај повисоките животни трошоци.

Сепак, токму високите цени отвораат ново прашање за иднината на секторот. Колку долго потрошувачите ќе можат и ќе сакаат да плаќаат скапо говедско месо? Овогодишното намалување на цените на европскиот пазар може да биде сигнал дека пазарот се приближува до границата на цената што потрошувачите се подготвени да ја прифатат.

За сточарите ова значи дека периодот на исклучително високи цени не треба автоматски да се сфати како гаранција за долгорочна висока заработка. Иако намалената понуда создава услови за подобри откупни цени, производството останува изложено на големи трошоци и на промените во побарувачката.

На Балканот дополнителен фактор е можноста за поголемо искористување на пасиштата и природните ресурси. Во руралните подрачја постојат значителни површини кои можат да се користат за сточарство, особено во системи со пасење. Тоа може да помогне во намалување на дел од трошоците за храна, иако успешното производство бара добро управување со стадото, квалитетна генетика и соодветна ветеринарна грижа.

Исто така, поголемите цени можат да создадат поттик за инвестиции во модерни фарми, подобра исхрана и поквалитетно производство. Доколку земјоделците успеат да ги контролираат трошоците и да произведуваат поквалитетно месо, растот на продажната цена може директно да се претвори во подобра профитабилност.

Сепак, иднината на говедарството нема да зависи само од цената на месото. На секторот ќе влијаат и земјоделските политики, субвенциите, увозот и извозот, цените на добиточната храна, климатските услови и промените во навиките на потрошувачите.

За Балканот, каде што сточарството со години се соочува со намалување на производството и иселување од руралните средини, сегашниот тренд на повисоки цени може да биде можност за заживување на секторот. Но, за таа можност да се претвори во долгорочен развој, потребни се стабилни услови за производство, инвестиции и сигурен пласман.

Одгледувањето говеда затоа станува поисплатливо не поради една причина, туку поради комбинацијата од помала понуда, релативно стабилна побарувачка и повисоки цени. Прашањето што останува е дали овој тренд ќе продолжи или пазарот постепено ќе се стабилизира. За балканските сточари, одговорот на тоа прашање ќе биде клучен при одлуката дали да ги зголемат стадата и да инвестираат во производство или да продолжат со претпазлив пристап.