Плаќала само во готовина една недела: Она што го забележала ѝ го променило односот кон парите

Една недела решила да направи нешто што денес за многумина звучи речиси необично – целосно да се откаже од плаќањето со картичка и секојдневните трошоци да ги покрива исклучиво со готовина. Тоа значело дека секое кафе, оброк, набавка од продавница или дури и најмалата непланирана ситница морала да ја плати со банкноти и монети.

Не станувало збор за класичен финансиски експеримент во кој си поставила строг дневен буџет или решила да троши што е можно помалку. Не сакала да се откаже од одредени производи, ниту да си постави дополнителни ограничувања. Единствено сакала да провери дали нешто ќе се промени во нејзиниот однос кон парите кога повторно ќе почне физички да ги држи во раце.

Плаќањето со картичка во последните години стана толку едноставно што често го правиме без воопшто да размислиме за самата трансакција. Картичката се доближува до терминалот, се слуша краток звук, а потоа продолжуваме со она што сме го правеле.

Истото важи и кога плаќаме со телефон или паметен часовник. Нема потреба да го отвораме паричникот, да броиме пари или да размислуваме што ќе ни остане по купувањето. Токму таа едноставност, како што забележала по експериментот, може да го направи трошењето многу помалку забележливо.

Кога повторно почнала да користи готовина, целото плаќање добило поинаков тек. Наместо само да ја прислони картичката, морала да го извади паричникот, да погледне колку пари има, да избере со која банкнота ќе плати, а потоа да почека да го добие кусурот.

На прв поглед, станува збор за само неколку дополнителни секунди. Но токму тие секунди направиле да биде многу посвесна за секоја куповина.

Ако нешто чинело 13,70 евра, а таа дала банкнота од 20 евра, веднаш можела да види дека дел од парите од нејзиниот паричник веќе не се нејзини. Во истиот момент можела да види колку точно ѝ останува за останатите трошоци во текот на денот.

Тоа е чувство што кај картичките многу полесно се губи. При бесконтактното плаќање, парите не ги гледаме, не ги допираме и не гледаме како физички исчезнуваат од нашиот паричник. Трансакцијата е завршена за неколку секунди, а вниманието веќе може да биде насочено кон нешто сосема друго.

Готовината, напротив, внесува еден мал ритуал во секое купување. Го отвораме паричникот, гледаме што имаме, вадиме банкнота, го земаме кусурот и повторно ги ставаме парите назад.

Токму поради тоа, секоја куповина станува повидлива. Кафето кое го купивме наутро, нешто што сме зеле од пекара, пијалак од продавница или мала работа што не сме планирале да ја купиме повеќе не се само неколку незабележливи трансакции во банкарската апликација.

Кога банкнотите почнуваат да исчезнуваат од паричникот, трошоците стануваат многу поконкретни. Една куповина можеби не изгледа значајно, но кога во текот на денот ќе направите неколку такви плаќања, физички можете да видите дека количината на пари во паричникот се намалува.

Особено интересен дел од искуството бил кусурот. Неколку монети и банкноти кои продавачот ги враќа повторно стануваат дел од вашиот паричник, но во исто време ве потсетуваат колку сте потрошиле.

Почнала автоматски да проверува што ѝ останало и да размислува дали парите ќе ѝ бидат доволни за останатиот дел од денот. Тоа е навика која при плаќање со картичка често ја нема, бидејќи состојбата на сметката не ја гледаме при секоја трансакција.

Дури и обичното плаќање кафе станало поинакво искуство. Кога ќе ја прислоните картичката, трансакцијата завршува речиси веднаш и многу лесно можете да продолжите понатаму без да се задржите на фактот дека штотуку сте потрошиле пари.

Со готовина, процесот има физички крај. Ја вадите банкнотата, ја оставате на масата или му ја давате на продавачот, а потоа го земате кусурот. Парите буквално преминуваат од една рака во друга и многу потешко е да се игнорира фактот дека токму сте потрошиле одредена сума.

Токму тука ја забележала и најголемата психолошка разлика меѓу двата начина на плаќање. Кога парите физички ги гледате како исчезнуваат од вашиот паричник, трошењето станува пореално и потешко е да го направите целосно автоматски.

Картичката несомнено го олесни секојдневието. Со неа можеме брзо да платиме, не мора да носиме поголема количина готовина, а сите трансакции остануваат забележани и подоцна можеме да ги провериме.

Но истата таа практичност може да го олесни и трошењето. Кога плаќањето се сведува на едно допирање, многу е полесно да направиме уште една мала куповина, па уште една, без во моментот да почувствуваме колку вкупно сме потрошиле.

Психолошки, постои разлика меѓу тоа десет пати да потрошите по десет евра и еднаш да извадите сто евра од паричникот. Математички сумата е идентична, но чувството при трошењето не е исто.

Готовината создава и една многу едноставна физичка граница. Ако во паричникот имате 20 евра, знаете дека со себе имате само 20 евра за трошење. Ако останат 12 евра, тогаш секоја следна куповина бара малку повеќе размислување.

Тоа може да биде особено корисно за луѓето кои сакаат да го намалат импулсивното купување. Наместо само да се потпреме на банкарската сметка и да претпоставиме дека имаме доволно пари, можеме директно да видиме колку ни останува.

Сепак, ова не значи дека готовината автоматски ќе направи некого поштедлив. Ако некој сака да троши многу, може да потроши многу и во готовина. Разликата е што парите се видливи и секоја одлука за трошење е малку потешко да се направи без размислување.

По завршувањето на еднонеделниот експеримент, повторно почнала да ја користи картичката. Но искуството оставило трага врз начинот на кој гледа на секојдневните трошоци.

Наместо бесконтактното плаќање да биде целосно автоматска навика, почнала повеќе да внимава на моментот во кој ја прислонува картичката. Пред да купи нешто, се обидува да размисли дали навистина ѝ треба и колку веќе потрошила тој ден.

Дополнително, почнала однапред да си одредува сума што може да ја потроши и да се придржува до таа граница. На тој начин, дури и кога повторно плаќа со картичка, се обидува да ја задржи свесноста што ја стекнала додека користела готовина.

На крајот, експериментот не ѝ покажал дека готовината е подобра од картичката во секоја ситуација. Наместо тоа, ѝ открил нешто многу поедноставно, но можеби поважно – дека начинот на кој плаќаме може да влијае и врз начинот на кој размислуваме за трошењето.

Готовината не ја научила нужно да троши помалку. Ја научила повторно да забележува дека троши, а токму таа свесност може да биде еден од најважните чекори кога сакаме подобро да го контролираме сопствениот буџет.