Кинескиот мотор забавува: Дали светската економија ќе почувствува силен удар?

Кога кинеската економија забавува, последиците не остануваат во границите на Кина. Во денешната глобална економија, движењата во Пекинг можат да се почувствуваат во европските фабрики, на берзите, во транспортот, кај цените на суровините, па дури и во секојдневното пазарување.

Кина одамна не е само огромен производствен центар и важен извозник. Таа е еден од клучните столбови на светската економија, поради што секое посериозно забавување внимателно се следи во Вашингтон, Брисел и во финансиските центри ширум светот.

Кинеската економија на почетокот на годинава продолжи да расте, но очекувањата се дека темпото постепено ќе ослабне. Потрошувачката во земјата не е доволно силна, секторот на недвижности и понатаму се соочува со проблеми, а трговските тензии создаваат дополнителна неизвесност за компаниите.

За Кина, која со децении се потпираше на исклучително брз економски раст, дури и стапка која од перспектива на други земји изгледа висока може да биде знак дека моторот повеќе не работи со истата брзина.

Проблемот е во тоа што кинескиот економски модел сè уште во голема мера се потпира на индустриското производство и извозот. Домашната потрошувачка не успева целосно да ја преземе улогата на главен двигател, а тоа станува особено важно во период кога глобалната трговија е сè понеизвесна.

Ако кинеските граѓани и компании трошат помалку, тоа значи и помала побарувачка за голем број производи и суровини. Тоа може да се одрази врз компании од Европа до Азија кои зависат од кинескиот пазар.

Но постои и уште еден ефект кој може да биде особено важен за Европа.

Кога домашната побарувачка во Кина е послаба, производителите можат да се обидат да надоместат дел од изгубениот пазар преку поголем извоз. Тоа значи дека европските потрошувачи би можеле да добијат уште поголем избор на поевтини кинески производи.

На прв поглед, тоа звучи како добра вест. Поевтина електроника, машини, опрема, автомобили и други производи значат помал притисок врз буџетите на граѓаните.

Но за европските производители ситуацијата е сосема поинаква.

Фабриките во Европа веќе се соочуваат со силна конкуренција од кинеските компании, особено во секторите како автомобилската индустрија, електрониката и зелените технологии. Дополнителен прилив на евтини производи би можел уште повеќе да го зголеми притисокот врз европските компании.

Токму затоа забавувањето на Кина може да произведе парадоксален ефект. Од една страна, дел од производите би можеле да поевтинат, а од друга страна, европските производители би можеле да се соочат со пад на продажбата, намалување на инвестициите и поголем притисок врз работните места.

Кина има огромно значење и за глобалните синџири на снабдување. Европските компании зависат од кинески производители за различни компоненти, суровини и готови производи. Доколку производството или транспортот во Кина се нарушат, последиците можат да стигнат до фабриките во Европа.

Автомобилската индустрија е еден од најдобрите примери. Еден производ може да изгледа како европски, но во неговото производство често учествуваат десетици компании од различни земји. Кога еден дел од тој синџир ќе забави, проблемот може да се пренесе низ целата мрежа.

Забавувањето на Кина може да влијае и врз цените на суровините. Земјата е еден од најголемите светски потрошувачи на енергенси, метали и индустриски материјали. Ако фабриките произведуваат помалку и градежниот сектор продолжи да слабее, побарувачката за одредени суровини може да се намали.

Тоа може да донесе пониски цени на дел од суровините, што би било олеснување за компаниите и потрошувачите. Но земјите и компаниите кои најмногу зависат од извозот на суровини би можеле да се соочат со пад на приходите.

Особено чувствителен е секторот на недвижности во Кина. Долгогодишниот бум создаде огромна градежна активност, но проблемите во овој сектор веќе подолг период претставуваат товар за економијата. Ако слабоста продолжи, тоа може да се одрази врз градежните компании, банките, потрошувачката и побарувачката за суровини.

Во исто време, кинеските власти се соочуваат со задача да го пренасочат економскиот модел кон поголема домашна потрошувачка и услуги. Тоа не е лесен процес, особено кога граѓаните се повнимателни со трошењето и кога довербата во економијата е под притисок.

За европската економија, а особено за земјите кои се силно поврзани со германската индустрија, кинеското забавување може да биде дополнителен предизвик. Германија со години имаше силни трговски врски со Кина, а европските производители зависат и од кинеската побарувачка за автомобили, машини и индустриска опрема.

Сепак, забавувањето на Кина не значи автоматски светска рецесија. Големината на кинеската економија значи дека промените таму имаат глобално влијание, но конечниот ефект ќе зависи од тоа колку брзо ќе се одвива забавувањето, како ќе реагираат кинеските власти и дали другите големи економии ќе успеат да го надоместат падот на побарувачката.

За обичниот граѓанин, последиците веројатно нема да дојдат во форма на една голема промена преку ноќ. Поверојатно е да се појават постепено, преку цените на производите, автомобилите, електрониката, горивата и другите стоки, но и преку состојбата на европската индустрија и пазарот на труд.

Кина затоа не е само далечна економска приказна. Нејзиниот раст или пад е дел од глобален синџир во кој Европа, Балканот и секој потрошувач се поврзани многу повеќе отколку што изгледа.

Ако кинескиот мотор продолжи да забавува, светот нема нужно веднаш да застане. Но ќе мора да се навикне на економија во која еден од нејзините најголеми двигатели повеќе не работи со истата брзина.