Парадокс на македонскиот пазар на труд: 90 илјади невработени, а фирмите немаат кого да вработат

Македонскиот пазар на трудот и понатаму се соочува со сериозен парадокс. Иако бројот на невработени се намалува, во земјава сè уште има 90.020 лица без работа, додека повеќе од 101 илјада луѓе работат во неформалната економија, без формален работен однос.

Најновите податоци на Државниот завод за статистика за второто тримесечје од 2026 година покажуваат дека стапката на невработеност се намалила на 11,3 проценти. Во исто време, бројот на вработени продолжува да расте, но значителен дел од работната активност се одвива надвор од формалниот систем.

Во второто тримесечје активното население достигнало 798.718 лица. Од нив, 708.698 биле вработени, додека 90.020 лица се водат како невработени. Во споредба со истиот период минатата година, активното население е зголемено за 0,8 проценти, а бројот на невработени е намален за 1,5 проценти.

Истовремено, бројот на вработени лица пораснал за еден процент. Меѓу вработените, 57,7 проценти се мажи, а 42,3 проценти се жени. Кај невработените, соодносот е уште поизразен, па 63,6 проценти се мажи, а 36,4 проценти се жени.

Сепак, намалувањето на официјалната невработеност не значи дека сите проблеми на пазарот на трудот се решени. Особено внимание привлекува бројот на неформално вработени, кој во второто тримесечје достигнал 101.022 лица. Тоа е зголемување од 7,2 проценти во однос на претходниот квартал.

Најголем дел од неформалната работа е концентриран во земјоделството, шумарството и рибарството. Во овие дејности се евидентирани 51.487 неформално вработени лица, што претставува околу половина од вкупниот број работници во неформалната економија.

Значаен удел има и градежништвото, каде се наоѓаат 17,2 проценти од неформално вработените. Податоците укажуваат дека сезонскиот карактер на дел од овие дејности има силно влијание врз кварталните промени и врз бројот на луѓето кои работат без формализиран работен однос.

Ова отвора и пошироко прашање за состојбата на македонскиот пазар на трудот. Од една страна, компаниите сè почесто се соочуваат со недостиг на работници и имаат потреба од дополнителен кадар. Од друга страна, десетици илјади луѓе остануваат надвор од формалното вработување, а дел од нив заработуваат преку работа која не е целосно регистрирана.

Посебно загрижувачка е состојбата кај младите. Стапката на невработеност кај лицата до 29 години изнесува 24 проценти. Тоа значи дека приближно секој четврти млад човек кој е дел од активната работна сила не успева да најде работа.

Високата невработеност кај младите претставува еден од најголемите предизвици за економијата, особено во услови кога работодавачите истовремено предупредуваат дека тешко наоѓаат квалификувани работници. Несовпаѓањето меѓу понудата и побарувачката на трудот покажува дека проблемот не е само во бројот на работни места, туку и во нивната структура, квалификациите и условите што ги нуди пазарот.

Стапката на активност во второто тримесечје изнесувала 52,5 проценти, додека стапката на вработеност достигнала 46,6 проценти. Иако овие показатели покажуваат одредено подобрување, бројките за невработеноста и неформалната работа укажуваат дека значителен дел од потенцијалот на работната сила сè уште не се користи целосно.

Проблемот со неформалното вработување има и пошироки последици. Работниците кои работат без формален договор често имаат послаба социјална и правна заштита, додека државата губи приходи од придонеси и даноци. Дополнително, ваквиот начин на работа создава нееднакви услови за компаниите кои ги исполнуваат сите законски обврски.

Затоа, актуелните бројки не треба да се гледаат само како статистика за намалување на невработеноста. Тие покажуваат дека македонскиот пазар на трудот и понатаму се наоѓа меѓу две спротивставени реалности – од една страна има десетици илјади луѓе кои бараат работа, а од друга страна економијата има сериозна потреба од работници.

Прашањето што останува е како овие две страни да се поврзат. Доколку се создадат услови невработените полесно да влезат во формалниот пазар на труд, а неформалната работа постепено да се намалува, потенцијалот на домашната работна сила би можел значително подобро да се искористи.

Бројката од 90.020 невработени, во комбинација со повеќе од 101 илјада неформално вработени, покажува дека зад намалувањето на стапката на невработеност сè уште стои сложена слика. Македонија има луѓе кои бараат работа, компании кои бараат работници и значителен број граѓани кои работат надвор од формалниот систем. Предизвикот е овие три реалности да се претворат во функционален и постабилен пазар на трудот.