Вработени само на хартија: Младите добиваат понуда, а потоа остануваат без работа

За младите кои штотуку го завршиле факултетот, влезот на пазарот на труд станува сè понеизвесен. Дипломата повеќе не значи автоматски и сигурен почеток на кариерата, а дури и кога кандидатот ќе успее да го помине интервјуто и да добие конкретна понуда, нема гаранција дека приказната ќе заврши со првиот работен ден. Сè почесто се случува компаниите да престанат да одговараат по интервјуата, а во дел од случаите и да ги повлечат понудите откако кандидатите веќе ги прифатиле, оставајќи ги младите повторно на почетокот од потрагата по работа.

Проблемот добива дополнителна димензија поради брзото навлегување на вештачката интелигенција во процесот на вработување. Кандидатите користат алатки со ВИ за подготовка на резимеа и мотивациски писма, а компаниите истите технологии ги користат за автоматско прегледување и филтрирање на апликациите. Наместо процесот да стане поедноставен, се создава нова трка во која и едната и другата страна се обидуваат да ги надмудрат алгоритмите, додека човекот кој стои зад апликацијата сè почесто станува само уште еден запис во системот.

Според истражување на Resume Builder спроведено во јуни 2026 година, во кое биле опфатени 1.000 лица на возраст од 20 до 28 години кои дипломирале во текот на претходната година, 34 проценти од испитаниците изјавиле дека добиле понуда за работа која подоцна била повлечена, иако веќе ја прифатиле. За дел од младите тоа не било само еднократно непријатно искуство. Околу 13 проценти од оние кои се соочиле со повлечена понуда рекле дека истото им се случило повеќе пати, што покажува колку неизвесен може да биде патот до првото стабилно вработување.

Уште почеста е ситуацијата во која кандидатите едноставно престануваат да добиваат каква било информација. Дури 68 проценти од младите опфатени со истражувањето рекле дека биле оставени без одговор по интервју за работа, без да добијат објаснување дали се одбиени, дали процесот е прекинат или дали компанијата сè уште размислува за нив. За човек кој штотуку дипломирал и можеби за првпат се обидува да изгради професионална кариера, ваквиот молк може да биде особено фрустрирачки, бидејќи не остава простор ниту за планирање ниту за јасна проценка на сопствените шанси.

Стејси Халер, главна советничка за кариера во Resume Builder, за SFGate оцени дека проблемот со исчезнувањето на работодавачите во текот на процесот на вработување денес е многу поизразен. Според неа, регрутерите се соочуваат со огромен број апликации, при што кандидатите често применуваат таканаречена стратегија „spray and pray“, односно испраќаат голем број резимеа на различни огласи и се надеваат дека дел од нив ќе дадат резултат. Кога стотици или илјадници апликации се натрупуваат во системите за регрутација, комуникацијата со секој кандидат станува потешка, а оние кои не се избрани често едноставно остануваат без одговор.

Сепак, проблемот не е само во огромниот број кандидати. Вештачката интелигенција постепено станува дел и од самото селектирање, па компаниите користат автоматизирани системи за да проценат кои резимеа ќе продолжат во следната фаза. Кандидатите се свесни за тоа и почнуваат да ги приспособуваат своите документи така што подобро ќе одговараат на критериумите што ги препознаваат алгоритмите. Така се создава парадоксална ситуација во која кандидатите пишуваат за алгоритмите, компаниите селектираат со алгоритми, а во одредени случаи и самите огласи за работа се подготвуваат со помош на вештачка интелигенција.

Колку ова може да биде проблематично покажуваат и информации за користењето на ВИ системи во процесите на регрутација. Документи поврзани со интерните системи на големи технолошки компании, меѓу кои и Google, укажале дека автоматизираните алатки можат погрешно да проценат одредени кандидати и да отфрлат луѓе кои всушност ги исполнуваат условите за работното место. Тоа значи дека кандидатот може да има соодветно образование, знаење и искуство, но неговата апликација никогаш да не стигне до човек кој би можел реално да ги процени неговите способности.

Дополнителна причина за загриженост кај младите е стравот дека вештачката интелигенција ќе ги намали токму почетничките работни места. Во истражувањето на Resume Builder, 65 проценти од испитаниците изјавиле дека сметаат оти ВИ веќе придонела за намалување на бројот на почетнички позиции во нивната област. За младите без долгогодишно работно искуство тоа е особено сериозен проблем, бидејќи првата работа е токму местото каде што треба да ги стекнат практичните знаења и да започнат да градат професионално искуство.

Компаниите, од друга страна, се обидуваат да се приспособат на новата економска реалност. Дел од нив во периодот на пандемијата значително ги зголемија тимовите, а денес, со развојот на автоматизацијата и ВИ, повторно ја преиспитуваат организацијата на работата и бројот на луѓе што навистина им се потребни. Тоа создава дополнителна неизвесност за оние кои допрва треба да влезат во професионалниот свет, особено во ситуации кога компаниите самите сè уште не знаат какви позиции ќе им бидат потребни во следните неколку години.

Халер предупредува дека ваквата ситуација може сериозно да влијае врз психолошкиот притисок со кој се соочуваат младите кандидати. Кога човек со месеци испраќа резимеа, оди на интервјуа и не добива никаков одговор, лесно е да почне да мисли дека проблемот е во неговите способности. Но, реалноста е дека одбивањето често нема директна врска со квалитетот на кандидатот, туку со огромната конкуренција, променливите потреби на компаниите и сè поголемата улога на автоматизираните системи.

Особено разочарувачко може да биде кога кандидатот конечно ќе добие понуда и ќе помисли дека долгото барање завршило, а потоа компанијата ќе се предомисли. Во таква ситуација млад човек можеби веќе одбил друга можност, направил финансиски планови или престанал да аплицира на други позиции затоа што сметал дека има обезбедено работа. Кога понудата ненадејно ќе биде повлечена, тој повторно се враќа на пазарот на труд, но овојпат со дополнителен страв и разочарување.

На тој начин процесот на вработување постепено станува своевидна игра меѓу луѓето и технологијата. Кандидатите користат ВИ за да создадат подобри резимеа, компаниите користат ВИ за да ги филтрираат кандидатите, а алгоритмите понекогаш одлучуваат кој воопшто ќе добие шанса да разговара со човек. Иако технологијата може значително да го забрза процесот, таа не може секогаш да ја разбере целата приказна што стои зад едно резиме или да процени потенцијал што не може да се изрази со неколку клучни зборови.

Затоа, можеби најголемиот проблем не е самата вештачка интелигенција, туку начинот на кој компаниите и кандидатите ја користат. Автоматизацијата може да биде корисна алатка за олеснување на работата, но не би требало целосно да ја замени професионалната комуникација и човечката проценка. За кандидатот кој вложил време во апликацијата и интервјуто, дури и негативниот одговор е подобар од целосниот молк, бидејќи му овозможува да продолжи понатаму без да се прашува што се случило.

За младите дипломци, првата работа очигледно станува многу повеќе од прашање на диплома и добро резиме. Пазарот бара приспособливост, трпение и способност да се снајдат во средина во која правилата брзо се менуваат, а конкуренцијата е сè поголема. Сепак, фактот што некој бил игнориран или што компанијата ја повлекла понудата не значи дека кандидатот нема квалитети за успешна кариера.

Пазарот на труд се менува, но зад секоја апликација и секое резиме сè уште стои човек кој очекува коректен однос. Во време кога алгоритмите стануваат дел од речиси секој чекор во процесот на вработување, едноставното „не“ можеби е повредно од тишината, а почитувањето на дадената понуда и професионалната комуникација остануваат нешта што ниту една технологија не би требало да ги направи непотребни.