Измислени крави и милиони евра: Како грчките земјоделци го злоупотребувале европскиот систем на субвенции

Голем скандал со земјоделските субвенции во Грција откри сериозни несогласувања меѓу бројот на добитокот што се води во официјалните статистики и бројот на животни врз основа на кој биле исплаќани средства од фондовите на Европската Унија.Анализата на податоците покажува дека грчките земјоделци во 2024 година пријавиле десетици илјади грла повеќе отколку што реално може да се потврди преку државните евиденции. Случајот е дел од поширока истрага за можни злоупотреби на европските земјоделски фондови, која веќе привлече внимание и на европските институции.

Особено големи несогласувања се забележани кај говедата. Според податоците на грчкото Министерство за земјоделство, во 2024 година биле исплатени субвенции за околу 260.000 крави во лактација.Самата оваа бројка отвора сериозно прашање. Вообичаено, една крава годишно раѓа едно теле, што значи дека, доколку податоците се точни, бројот на говеда во земјата требало значително да се зголеми.

Но, официјалната статистика покажува сосема спротивна слика.

Во текот на истата година биле заклани околу 70.000 говеда, додека дополнителен дел од стадото секоја година се намалува поради старост, болести и намалена продуктивност. Проценките покажуваат дека на овој начин од стадото годишно исчезнуваат околу 20 проценти од животните.Кога ќе се земат предвид раѓањата, колењето и природното намалување на стадото, бројот на говеда во Грција во 2024 година логично би требало да се зголеми за околу 70.000. Наместо тоа, државните статистики покажуваат пад.

Според податоците на грчкиот статистички завод ELSTAT, во 2023 година во земјата имало околу 640.000 говеда. Една година подоцна бројот паднал на околу 600.000, а во 2025 година се намалил на само 520.000.

Токму оваа разлика меѓу официјалниот број на животни и бројот за кој биле исплаќани субвенции го отвори сомнежот дека дел од пријавените животни можеби постоеле само на хартија.

„Нема надзор и не можеме да имаме точни бројки затоа што немаме сигурни податоци“, предупреди Никос Димопулос, претседател на Здружението на сточари од Кавала.

Проблемот не се однесува само на кравите. Уште поголема разлика е забележана кај овците и козите.

Според ELSTAT, во 2025 година во Грција биле евидентирани околу 8,8 милиони овци и кози. Во исто време, во државниот ветеринарен информациски систем биле регистрирани дури 15,7 милиони животни.

Таквата разлика од речиси седум милиони животни покажува колку сериозни можат да бидат недостатоците во системот за евиденција и контрола на земјоделските субвенции.

Случајот веќе стигна и до Европското јавно обвинителство, познато како EPPO, кое истражува повеќе случаи поврзани со сомнителното извлекување средства од европските земјоделски фондови.

Во јули EPPO соопшти дека во една од истрагите биле обвинети 22 лица, меѓу кои и четворица пратеници од владејачката Нова демократија. Обвинетите ги отфрлаат наводите против нив.

Според документите од истрагата, во наводните злоупотреби учествувале и ветеринари и службеници на поранешната агенција OPEKEPE, институција која била задолжена за распределба на европските средства наменети за земјоделството.

Сомнежите се однесуваат на наводно намерно зголемување на бројот на животни во официјалните бази на податоци. Во еден од случаите, според истрагата, земјоделец добивал субвенции за поголем број крави од оние што навистина ги поседувал, откако бројот на животните бил изменет во официјалната ветеринарна база.

Токму ваквите случаи покажуваат како слабостите во системот можеле да бидат искористени за добивање средства врз основа на неточни податоци.

Скандалот изврши притисок врз грчката влада да ги заостри контролите. Една од мерките е воведувањето електронска идентификација на овците и козите, со која властите би требало многу полесно да утврдат колку животни навистина постојат и кој е нивниот сопственик.

Системот годинава треба да биде тестирано на околу 700.000 животни, по што се очекува негово пошироко воведување.

Грчките власти во меѓувреме до Европската Унија доставија и акциски план со мерки за спречување на неправилните исплати и подобрување на контролата врз земјоделските субвенции.

Европската комисија признава дека Грција постигнала одреден напредок, но истовремено предупредува дека проблемите сè уште не се целосно надминати.

„Постигнат е добар напредок, но сè уште има многу работа“, порача европскиот комесар за земјоделство Кристоф Хансен.

Случајот со грчките субвенции повторно го отвори прашањето за тоа колку ефикасно се контролираат милијардите евра што Европската Унија ги издвојува за земјоделството. Системот се потпира на точни податоци за земјиштето, земјоделците и бројот на животни, па секоја манипулација може да значи неоправдано пренасочување на европските пари.

Во грчкиот случај, разликите меѓу официјалните статистики и бројките користени за исплата на субвенциите се доволно големи за да предизвикаат сериозни сомнежи. Додека истрагите треба да утврдат кој точно бил вклучен и колкава била евентуалната финансиска штета, властите сега се обидуваат да воспостават систем во кој секое животно што носи право на европска субвенција ќе може прецизно да се идентификува и провери.

За Грција, скандалот не е само финансиски проблем. Тој е и тест за способноста на државата да воспостави доверлив систем на земјоделски субвенции, додека Европската Унија од своја страна се соочува со предизвикот да обезбеди европските средства навистина да стигнат до оние за кои се наменети.