Фудбалот добива нова економска игра: Како стадионите станаа машини за пари

Фудбалските стадиони повеќе не се само места каде што се играат натпревари. Во последната деценија тие постепено се претворија во еден од најважните делови од бизнис-моделот на современите клубови, а празните денови меѓу два натпревари стануваат речиси исто толку важни како и самите мечеви.

До неодамна, голем дел од европските стадиони беа објекти што се користеа само неколку пати месечно. Навивачите доаѓаа на натпревар, купуваа билет, можеби ќе ја посетeа клупската продавница или музејот, а потоа стадионот повторно остануваше празен.

Денес логиката е сосема поинаква. Новите стадиони се проектираат така што можат да заработуваат во текот на целата година, без оглед на тоа дали на теренот има фудбалски натпревар. Ресторани, продавници, конференциски простори, ВИП-зони, концерти и туристички тури стануваат составен дел од современата фудбалска инфраструктура.

Промената е особено видлива во Европа, каде што клубовите се соочуваат со огромен раст на трошоците за плати, трансфери и инфраструктура. Во такви услови, стадионот повеќе не се гледа само како трошок, туку како имот што може да создава дополнителни приходи.

Некои од најголемите европски клубови уште пред една деценија покажаа што може да се постигне со модерен стадион. Арсенал, по преселбата од „Хајбери“ на „Емирати“ во 2006 година, успеа значително да ги зголеми приходите поврзани со натпреварите. Неколку години подоцна, Јувентус со отворањето на „Алијанц стадион“ направи сличен чекор, зголемувајќи ги приходите од стадионот од околу 20 милиони евра на повеќе од 50 милиони евра годишно.

Овие примери покажаа дека модерниот стадион може да биде многу повеќе од место за гледање фудбал. Правилно управуван, тој може да стане финансиски мотор на клубот.

Токму затоа денес изградбата на стадион сè почесто започнува со прашањето како објектот ќе заработува, а дури потоа со неговиот архитектонски изглед. Клубовите и инвеститорите сакаат да знаат кој ќе го користи просторот, колку денови во годината и колку приходи може да создаде.

Еден од најинтересните примери е Атлетико Мадрид. Со изградбата на „Метрополитано“, клубот не доби само нов дом за своите фудбалери и навивачи, туку и инфраструктура што може да се користи во текот на целата година.

Инвестицијата од околу 310 милиони евра овозможи создавање нови комерцијални содржини и партнерства, вклучително и ВИП-простории и кетеринг. Стадионот постепено стана место за различни настани, а концертите се претворија во значаен извор на приходи.

Ваквите настани покажуваат зошто клубовите повеќе не сакаат стадионот да биде активен само во деновите кога има фудбал. Кога на големиот терен ќе настапи светска музичка ѕвезда, стадионот повторно се полни, а приходите не доаѓаат само од билетите. Заработуваат и рестораните, продавниците, угостителите, транспортните компании и хотелите во градот.

Резултатот е поширок бизнис-модел. Атлетико во последната деценија значително го зголеми својот годишен промет, а стадионот стана еден од столбовите на таа стратегија.

Следниот чекор е уште поголем. Клубот планира развој на поширок „Град на спортот“, со продавници, ресторани и содржини за забава. Проектот се проценува на околу 800 милиони евра и треба да стане дополнителен извор на приходи во годините што доаѓаат.

Една од најголемите промени се случи и во начинот на кој клубовите ги продаваат билетите. ВИП-седиштата, приватните ложи и премиум-просториите се меѓу најпрофитабилните делови од стадионот. Иако заземаат релативно мал дел од вкупниот број седишта, тие можат да создаваат несразмерно голем дел од приходите од билети.

Затоа новите стадиони имаат сè повеќе премиум-простори. Клубовите не се обидуваат само да наполнат што повеќе седишта, туку да го зголемат приходот што го создава секој посетител.

Технологијата дополнително го менува овој модел. Навивачите можат да нарачуваат храна и пијалаци директно од своето место, а клубовите користат податоци за подобро да ги разберат навиките на посетителите и да ги прилагодат понудата и цените.

Некои стадиони експериментираат и со различни ценовни нивоа во рамките на иста трибина, зависно од квалитетот на погледот, побарувачката и атрактивноста на конкретниот натпревар.

На тој начин еден билет повеќе не е само билет. Тој станува дел од многу поширок комерцијален производ.

Дополнителен извор на пари се договорите за именување на стадионите. Компаниите се подготвени да плаќаат милиони за нивното име да биде поврзано со еден од најпознатите спортски објекти во светот. Таквите договори можат да помогнат дури и во финансирањето на изградбата или реконструкцијата.

Барселона е еден од најпознатите примери. Партнерството со Spotify донесе приходи во периодот на реконструкцијата на „Камп Ноу“, а компанијата остана еден од главните комерцијални партнери на клубот и по обновувањето на стадионот.

Реал Мадрид, пак, избра поинаков модел. Клубот дел од идните комерцијални приходи поврзани со „Сантијаго Бернабеу“ ги претвори во капитал уште пред тие целосно да се реализираат. На тој начин обезбеди стотици милиони евра средства за поддршка на своите финансии.

Тоа покажува колку стадионот денес се гледа како финансиски инструмент, а не само како спортски објект.

Еден од најголемите потенцијали за новите стадиони се концертите. Фудбалските клубови имаат нешто што на повеќето концертни организатори им е потребно: огромен простор, инфраструктура и публика.

Покрај концертите, сè попопуларни стануваат и туристичките тури. Посетителите можат да ги разгледуваат соблекувалните, тунелите, трибините и музеите дури и кога нема натпревар. Така стадионот станува туристичка атракција, а клубот добива нов извор на приходи од луѓе кои можеби воопшто не присуствуваат на фудбалски натпревар.

Сепак, не секој клуб може да го следи овој модел. Еден од најголемите проблеми е сопственоста. Клубот што не го поседува стадионот нема целосна контрола врз неговото користење и комерцијализација. Дури и кога има голема публика и силен бренд, значаен дел од потенцијалниот приход може да остане кај сопственикот на објектот.

Токму затоа сопственоста над стадионот станува сè поважна за европските клубови. Во Велика Британија и САД моделот на клубови или франшизи со контрола врз сопствениот стадион е многу пораспространет. Во Шпанија и Италија ситуацијата е посложена, бидејќи голем број стадиони се поврзани со јавниот сектор и локалните власти.

Италија веќе подготвува големи инвестиции во стадионската инфраструктура, особено во пресрет на Европското првенство во 2032 година, кое земјата ќе го организира заедно со Турција.

Фудбалската индустрија постепено го напушта моделот во кој приходите зависат главно од билети, телевизиски права, спонзори и трансфери. Современиот стадион треба да заработува секој ден. Еден ден преку натпревар, друг преку концерт, трет преку конференција, а во текот на целата година преку туристички посети, ВИП-услуги и комерцијални партнерства.

Токму затоа во Европа се вложуваат милијарди во нови и реконструирани стадиони. Целта повеќе не е само да се направи подобро место за навивачите, туку да се создаде цел економски екосистем околу фудбалскиот клуб.

Стадионот на иднината затоа нема да биде празен поголем дел од неделата. Тој ќе биде деловен центар, туристичка атракција, концертна арена и простор за забава, додека фудбалот ќе остане неговото срце.

За клубовите што ќе успеат правилно да го искористат тој потенцијал, стадионот може да стане еден од најмоќните извори на приходи и највредниот имот што го поседуваат.