Од дома до странски клиенти: колку навистина заработуваат македонските фриленсери?

Работа од дома, без шеф кој стои над глава, без секојдневно патување до канцеларија и со можност клиентите да бидат од Германија, САД или Австралија. За многумина фриленсингот звучи како идеална работа, но зад слободата стои и голема неизвесност. Еден месец може да донесе повеќе проекти отколку што може да се постигне, додека следниот може да помине речиси без работа. Токму нестабилните приходи, барањето клиенти и отсуството на класичните работнички бенефиции се дел од реалноста со која секојдневно се соочуваат голем број македонски фриленсери.

Фриленсингот во Македонија во последните години се прошири во голем број професии. Програмери, графички дизајнери, преведувачи, копирајтери, дигитални маркетери, видео монтажери, виртуелни асистенти и предавачи на странски јазици се само дел од луѓето кои своите услуги ги нудат на странскиот пазар.

Интернетот овозможи работата повеќе да не зависи од тоа каде живее клиентот. Така, човек од Скопје, Битола, Куманово или Штип може да работи за компанија или клиент од друг крај на светот, без воопшто да ја напушти земјата.

Но колку може да се заработи?

Нема една фиксна сума, бидејќи приходите зависат од професијата, искуството, бројот на клиенти, видот на проектите и пазарот на кој фриленсерот работи. Искуствата од домашната фриленс заедница покажуваат дека поискусните работници можат да остваруваат месечни приходи од околу 700 до 1.200 евра, додека кај програмерите и луѓето со високо специјализирани знаења заработката може да надмине и 2.000 евра месечно.

Сепак, овие износи не се правило, а почетниците најчесто се соочуваат со значително помали приходи.

За оние кои штотуку започнуваат, најголемиот проблем обично не е самата работа, туку наоѓањето на првите клиенти. Без искуство и препораки, многумина мораат да прифаќаат помали проекти и пониски цени за да изградат портфолио и да добијат позитивни оценки.

„Првите години се борев за секој клиент. Прифаќав и многу пониски цени само за да создадам портфолио и да добијам препораки“, раскажува графички дизајнер со повеќегодишно искуство во работа преку интернет.

Со текот на времето ситуацијата може значително да се промени. Подоброто портфолио, специјализацијата и стекнатите препораки овозможуваат фриленсерот да бара поскапи проекти и да избира со кого ќе работи.

Токму тука се наоѓа една од најголемите предности на фриленсингот. Наместо да биде ограничен на платите што ги нуди домашниот пазар, работникот може да ги продава своите услуги таму каде што побарувачката и цените се повисоки.

Но слободата има и своја цена.

Кај класичното вработување, работникот знае кога му е следната плата и вообичаено има одреден број денови годишен одмор, боледување и други права. Кај фриленсерот, секој месец е нова пресметка. Ако нема проект, нема ни приход.

„Ако не работиш, нема приходи. Сè зависи од дисциплината и од способноста постојано да наоѓаш клиенти“, вели фриленсерка која работата во канцеларија ја заменила со работа од дома.

Поради тоа, поискусните фриленсери обично избегнуваат да зависат само од еден клиент. Идејата е да имаат повеќе извори на приходи, па евентуалното завршување на еден проект да не значи дека следниот месец ќе останат без заработка.

Покрај нестабилноста на приходите, постои и уште една важна страна на приказната – даночните обврски.

За даночните резиденти на Македонија, приходите остварени преку работа за странски клиенти не значат дека се автоматски ослободени од данок само затоа што парите пристигнуваат од странство. Доходот треба соодветно да се пријави, а стапката на данокот на личен доход вообичаено изнесува 10 проценти, зависно од видот и околностите на приходот.

Тоа значи дека сумата што ќе пристигне на сметката не треба автоматски да се сфати како целосно расположлив приход. Фриленсерот треба да води сметка за своите даночни обврски и да ја чува документацијата поврзана со приходите и услугите што ги извршил.

Особено внимание привлекува и контролата на приходите од странство. Даночните институции располагаат со податоци за одредени приливи преку банкарскиот систем и можат да побараат дополнителни информации или документација од лицата кај кои се забележани приходи што не се соодветно пријавени.

Работењето како фриленсер има и друга слабост која не се гледа во месечната заработка – социјалната сигурност.

Фриленсерот сам треба да се грижи за својата долгорочна финансиска сигурност. Нема автоматски платен годишен одмор, класично боледување или гарантиран приход доколку проектите престанат. Пензиското и здравственото осигурување, како и начинот на кој се регулираат овие прашања, се меѓу темите што често се посочуваат како предизвик за луѓето кои работат независно.

Дополнителен проблем може да биде и кредитоспособноста. Лицето кое нема класичен работен договор и има приходи кои се разликуваат од месец до месец понекогаш може потешко да ги исполнува условите за одредени финансиски производи, иако во просек заработува повеќе од лице со фиксна плата.

Сепак, интересот за фриленсингот не се намалува.

Причината е едноставна. За човек кој има барана вештина, добро познавање англиски јазик и квалитетно портфолио, целиот свет станува потенцијален пазар. Наместо да бара работа само во својот град, може да конкурира за проекти со клиенти од земји во кои цената на неговата услуга е значително повисока.

Тоа е особено привлечно за професиите во технологијата, дизајнот, дигиталниот маркетинг и други области во кои работата може целосно да се извршува преку интернет.

Но, високата заработка не доаѓа автоматски со статусот „фриленсер“. Зад подобрите приходи најчесто стојат години учење, градење контакти, портфолио, препораки и постојано усовршување. Конкуренцијата е глобална, што значи дека македонскиот фриленсер не се натпреварува само со луѓето од домашниот пазар, туку со професионалци од целиот свет.

На крајот, фриленсингот носи нешто што класичната работа потешко го овозможува – голема слобода во изборот на работното време, клиентите и местото од кое се работи.

Но таа слобода не значи и финансиска сигурност.

Фриленсерот сам си го организира денот, сам си ги бара клиентите, сам преговара за цената, сам се грижи за даноците и сам треба да мисли што ќе прави кога проектот ќе заврши.

Може да заработува повеќе од класично вработен работник, но нема гаранција дека таа сума ќе ја заработи и следниот месец.

Токму затоа најреалната слика за фриленсингот не е само „работа од дома и добра заработка“. Тоа е комбинација од слобода, можност за повисоки приходи, но и голема лична одговорност.

Сам си газда, но сам треба да се погрижиш и следниот месец да има работа.