Пченицата поевтини двојно, но лебот поскапе – кој ја зема разликата по патот до потрошувачот?

Во македонската лебна индустрија се отвора сè поголем парадокс: пченицата се откупува по двојно пониска цена од пред неколку години, но лебот во продавниците денес се продава поскапо. Производителите на жито реагираат дека тешко ги покриваат трошоците со актуелната откупна цена, додека потрошувачите се прашуваат како е можно поевтината суровина да не значи и поевтин финален производ.

Пелагонските земјоделци годинава пченицата ја предаваат за околу 9,5 до 10 денари за килограм. Според нив, ваквата цена не е доволна за да се покријат вложувањата во производството, особено ако се земат предвид високите трошоци за семенски материјал, ѓубрива, заштитни средства, гориво, обработка на земјиштето и жетва.

Земјоделците посочуваат дека пред неколку години килограм пченица се откупувал и за околу 20 денари. Во истиот период, велат тие, лебот чинел приближно 25 денари. Денес сликата е речиси спротивна: пченицата е двојно поевтина, додека лебот достигнува цена од околу 35 денари.

Токму оваа разлика го отвора прашањето каде исчезнува ефектот од поевтината суровина и кој ја задржува најголемата разлика во цената по целиот производствен синџир.

Производителите сметаат дека сегашната состојба е неодржлива. Тие бараат државата преку Интервентниот фонд да обезбеди дополнителни пет денари за килограм пченица, како и итно да ги исплати заостанатите субвенции. Дополнително, бараат промени во системот на поддршка и поголема контрола врз увозот на пченица и брашно.

Според земјоделците, проблемот станува уште посериозен бидејќи ниската откупна цена не остава доволно средства за вложување во следната реколта. Ако производството не биде економски исплатливо, предупредуваат, дел од производителите би можеле да се откажат од житните култури.

Од друга страна, цената што ја плаќаат граѓаните за основниот прехранбен производ не го следи падот на цената на пченицата. Токму затоа, разликата меѓу евтината суровина и скапиот леб станува една од најчувствителните теми во земјоделството и прехранбениот сектор.

Производителите посочуваат дека цената на еден леб не зависи само од пченицата. Во неа влегуваат трошоците за мелење, транспорт, енергија, работна сила, амбалажа, производство и продажба. Сепак, според нив, разликата меѓу денешната цена на житото и крајната цена на лебот бара многу посериозна анализа.

Дополнителен проблем за земјоделците е доцнењето на субвенциите. Тие велат дека државната поддршка за произведеното жито им е неопходна за да ја одржат ликвидноста и повторно да вложат во производството. Без навремена исплата, ниската откупна цена дополнително го зголемува притисокот врз нивните семејни стопанства.

Земјоделските организации воедно бараат построги контроли на увозот, потеклото и квалитетот на пченицата што се пласира на домашниот пазар. Тие сметаат дека домашните производители не смеат да бидат доведени во ситуација да произведуваат по високи трошоци, а потоа да се натпреваруваат со поевтино увозно жито.

Од институциите, пак, посочуваат дека цената на пченицата е под влијание на регионалниот и светскиот пазар. Најавени се анализи на приносите и количините, како и разговори со производителите и откупувачите за подобро навремено утврдување на условите за откуп.

Во меѓувреме, за граѓаните останува најважното прашање: ако килограмот пченица поевтинува, зошто лебот не поевтинува со него?

Одговорот не може да се бара само кај земјоделецот, ниту само кај пекарите. Цената на лебот се формира низ цел синџир, од нивата и откупот, преку мелниците и пекарниците, до трговските маржи и продавниците. Но токму затоа, разликата меѓу евтината пченица и скапиот леб е сигнал дека целиот синџир заслужува детална проверка.

За земјоделците, сегашната цена значи ризик од загуби. За потрошувачите, таа значи дека поевтината суровина не носи поевтин леб. А за македонската прехранбена индустрија, ова останува една од најголемите економски нелогичности: пченицата паѓа, а лебот продолжува да поскапува.