Австрија пресече: Дали и Македонија треба да им забрани социјални мрежи на децата?

Австрија се приклучува на сè поголемата група европски држави што воведуваат построги правила за користење на социјалните мрежи од страна на децата. Федералната влада постигна договор за закон со кој на лицата помлади од 14 години ќе им биде забранет пристапот до платформите што користат алгоритми за задржување на корисниците, со цел да се намалат ризиците од зависност, онлајн насилство, радикализација и изложеност на несоодветна содржина.

Австрискиот канцелар Кристијан Штокер оцени дека мерката претставува важен чекор кон подобра заштита на децата и младите во дигиталниот простор. Според него, државата има обврска да реагира кога технологијата почнува сериозно да влијае врз психичкото здравје и развојот на најмладите.

Сличен став има и вицеканцеларот и министер за медиуми Андреас Баблер, кој нагласи дека училиштата и родителите не треба сами да ја носат целата одговорност. Тој посочи дека платформите одамна се свесни за штетните ефекти што ги создаваат нивните алгоритми, но досега не понудиле доволно ефикасни механизми за заштита на децата.

Новиот закон нема да ги наведува поединечно платформите, туку ќе ги опфати сите дигитални услуги што користат алгоритми за да го задржат вниманието на корисниците што е можно подолго. Тоа значи дека ограничувањето ќе важи за најголемите социјални мрежи, како TikTok, Instagram, Facebook, YouTube и Snapchat. Исклучок ќе бидат апликациите чија основна намена е размена на пораки, како WhatsApp.

Предвидени се и високи казни за технолошките компании што нема да ги почитуваат новите правила и нема да обезбедат ефикасна проверка на возраста на корисниците.

Австрија не е единствената земја што се движи во оваа насока. Франција веќе усвои закон со кој пристапот до социјалните мрежи ќе биде забранет за деца под 15 години. Новите профили нема да можат да се отвораат од септември 2026 година, а постојните ќе бидат блокирани од почетокот на 2027 година. Француските власти истовремено воведуваат и дополнителни ограничувања за користење мобилни телефони во училиштата.

И Грција донесе одлука за забрана на социјалните платформи за деца под 15 години, а мерката ќе почне да се применува од 1 јануари 2027 година. Данска, пак, постигна политички договор за сличен модел, при што во одредени случаи ќе биде дозволено користење на некои платформи од 13-годишна возраст, но само со согласност од родителите.

Овие потези покажуваат дека европските влади сè повеќе го гледаат прекумерното користење на социјалните мрежи како прашање на јавно здравје, а не само како технолошко или образовно прашање. Истражувањата во последните години предупредуваат на зголемен број случаи на анксиозност, депресија, нарушувања на сонот, сајбер-насилство и зависност од дигитални содржини кај децата и тинејџерите.

Сепак, мерката не поминува без критики. Дел од експертите предупредуваат дека целосната забрана може да биде тешко спроведлива, бидејќи многу деца лесно можат да ги заобиколат ограничувањата со лажни податоци или преку профили регистрирани од возрасни. Според нив, покрај законите, неопходни се и поголема дигитална писменост, едукација на родителите и подобар надзор врз онлајн активностите на децата.

Се поставува и прашањето дали ваква мерка би била корисна и во Македонија. Иако кај нас засега нема најава за законска забрана, сè почесто се отвора дебата за влијанието на социјалните мрежи врз децата. Македонските ученици сè порано добиваат паметни телефони и профили на различни платформи, додека родителите и училиштата сè потешко го контролираат времето поминато пред екраните.

Можното воведување слични ограничувања би можело да придонесе за поголема заштита на децата од штетни содржини, дигитално насилство и зависност од алгоритмите, но само доколку биде придружено со ефикасна контрола, јасни правила и едукација. Во спротивно, постои ризик забраната да остане само формална мерка што лесно ќе се заобиколува.

Европскиот тренд покажува дека сè повеќе држави сметаат дека слободниот пристап до социјалните мрежи не треба да биде безусловен кога станува збор за најмладите. Прашањето повеќе не е дали дигиталните платформи влијаат врз децата, туку колку далеку државите се подготвени да одат за да ги заштитат.