Имаме најмногу сопственици на станови во Европа, но младите најдоцна се осамостојуваат во свој стан

Македонија со години се вбројува меѓу европските земји со највисок процент на луѓе што живеат во сопствен дом. Според мапа објавена од „The World in Maps“, дури 97,8 проценти од населението живее во недвижност што е во сопственост на нивното домаќинство. Иако бројката остава впечаток дека станбеното прашање кај нас е речиси целосно решено, реалноста е значително посложена.

Податоците покажуваат дека Македонија е далеку пред голем број европски држави кога станува збор за сопственоста на домовите. На мапата Србија е со 88,9 проценти, Бугарија со 86 проценти, Хрватска со 91 процент, додека во Западна Европа процентите се многу пониски. Во Германија, на пример, помалку од половина од населението живее во сопствен дом, а во Франција и Обединетото Кралство стапката е околу 60 проценти.

Сепак, поновите статистички податоци што се повикуваат на Евростат покажуваат дека во 2024 година стапката на сопственост во Македонија изнесувала околу 87 проценти. Разликата во однос на бројката од 97,8 проценти најверојатно се должи на различна методологија, временски период или извор на податоци. Но, без оглед дали процентот е 87 или речиси 98, Македонија останува една од земјите каде сопствениот дом е доминантен начин на живеење.

Она што често се занемарува е што овие статистики не покажуваат колку луѓе лично поседуваат недвижност на свое име. Тие покажуваат колку лица живеат во домаќинство кое е сопственик на домот. Тоа значи дека ако родителите се сопственици на куќата или станот, сите членови на семејството статистички се водат како лица што живеат во сопствен дом, иако возрасните деца можеби немаат никаква недвижност на свое име.

Токму тука се гледа специфичноста на македонскиот модел на домување. Голем дел од недвижностите се наследени, многу семејства живеат во повеќегенерациски куќи, а не е редок случај родителите и децата да живеат под ист покрив и по формирањето на ново семејство. Поради тоа, високата стапка на сопственост повеќе зборува за семејната традиција отколку за реалната можност младите самостојно да купат сопствен стан.

Ова го потврдува и фактот дека младите во Македонија го напуштаат родителскиот дом значително подоцна отколку нивните врсници во Европската Унија. Просечната возраст за осамостојување е околу 32 години, додека европскиот просек е приближно 26 години. Причините се повеќе – високите цени на становите, ограничените приходи, тешкиот пристап до станбени кредити и недоволно развиениот пазар за долгорочно изнајмување.

Во западноевропските земји, каде процентот на сопственост е значително понизок, изнајмувањето стан претставува нормален и долгорочен избор. Закупците имаат подобра правна заштита, постабилни договори и поголема сигурност, што им овозможува порано да се осамостојат без веднаш да купуваат недвижност.

Во Македонија, пак, киријата најчесто се доживува како непотребен трошок, па многумина сметаат дека е подобро да се вложува во сопствен дом, дури и ако тоа значи долгогодишно кредитно задолжување или продолжено живеење со родителите.

Поседувањето сопствен стан или куќа несомнено носи чувство на сигурност и претставува значаен имот. Но тоа не е секогаш показател за финансиска благосостојба. Многу семејства располагаат со вредна недвижност, но истовремено имаат ограничени приходи, мали заштеди и тешкотии со секојдневните трошоци. Недвижноста може да претставува богатство на хартија, но не секогаш обезбедува финансиска стабилност.

Поради тоа, високата стапка на сопственост не значи дека станбениот проблем е решен. Вистинскиот показател е дали едно младо семејство со просечни примања може без голем финансиски товар да купи или да изнајми пристоен дом и притоа да задржи доволно средства за нормален живот.

Македонија несомнено останува земја во која сопствениот дом е правило, а не исклучок. Но зад оваа статистика се кријат наследени имоти, заеднички семејни домаќинства и илјадници млади луѓе кои формално живеат во сопствен дом, а сè уште немаат сопствена недвижност и можност целосно самостојно да го решат своето станбено прашање.