Македонскиот фрижидер го „јаде“ семејниот буџет: 505 денари од секои 1.000 одат за храна

Иако просечната плата во Македонија се приближува до границата од 50.000 денари, многу граѓани сè уште не чувствуваат значително подобрување на животниот стандард. Причината не се гледа само во висината на приходите, туку во тоа колку брзо тие се трошат за најосновните потреби.

Најновите податоци покажуваат дека македонските домаќинства најголемиот дел од својот буџет го насочуваат кон храната. Според анализите на Државниот завод за статистика, во 2025 година дури 50,5 проценти од вкупните расходи на домаќинствата биле наменети за храна и безалкохолни пијалаци.

Тоа значи дека од секои потрошени 1.000 денари, околу 505 денари завршуваат за леб, месо, млечни производи, овошје, зеленчук, масло и останати прехранбени производи. За сите други потреби – сметки, превоз, облека, лекови, образование, одмор и заштеда – останува помалку од половина од семејниот буџет.

Оваа структура на потрошувачка покажува дека голем дел од граѓаните сè уште се во борба со основните трошоци, наместо со планирање на поголеми инвестиции, патувања или финансиска сигурност за иднината.

Според статистичките податоци, просечното македонско домаќинство околу две третини од своите расходи ги троши на основни категории, каде покрај храната се вклучени домувањето, енергијата, облеката и одржувањето на домот.

Кога семејниот буџет ќе се претстави како 1.000 денари, сликата станува уште појасна. Покрај 505 денари за храна, околу 77 денари одат за домување, вода, електрична енергија и горива, а околу 68 денари за транспорт.

За алкохол и тутун се издвојуваат околу 54 денари, за ресторани и хотели 52 денари, за опремување и одржување на домот 45 денари, додека за облека и обувки околу 41 денар.

Најмалку простор останува за активности што го подобруваат квалитетот на животот. За рекреација и култура домаќинствата издвојуваат околу 13 денари од секои 1.000 потрошени денари, додека образованието има уште помал удел во вкупната структура на расходите.

Иако овие бројки се просек и не значат дека секое семејство троши на ист начин, тие јасно покажуваат колкав притисок создаваат основните трошоци врз граѓаните.

Просечната нето-плата во Македонија во мај 2026 година достигна 49.544 денари, што претставува раст од 8,2 проценти во однос на истиот период претходната година. Но, растот на платите не секогаш се чувствува во секојдневниот живот, особено кога најголем дел од приходите веднаш се насочуваат кон неопходните производи и услуги.

Ако структурата на расходите се примени само како илустрација врз просечна плата од околу 50.000 денари, повеќе од 25.000 денари би биле потребни само за храна. Тоа не е официјална пресметка на месечните трошоци на едно семејство, туку само покажува колкав дел од приходите во просек се насочува кон основната потрошувачка.

Во споредба со Европската Унија, разликата е значителна. Европските домаќинства просечно трошат околу 13 проценти од својот буџет за храна, додека во Македонија тој удел е повеќекратно поголем. Разликата не е само во цените, туку пред сè во висината на приходите и можноста по покривање на основните потреби да останат средства за други животни трошоци.

Економските анализи покажуваат дека во побогатите земји храната може да биде поскапа во апсолутен износ, но граѓаните трошат помал дел од своите приходи за неа. Кога платите се повисоки, повеќе средства остануваат за патувања, образование, култура, заштеда и инвестиции.

Во Македонија, пак, инфлацијата дополнително го засили притисокот врз семејните буџети. Во 2025 година храната поскапела за повеќе од пет проценти, а цените во рестораните и хотелите забележале уште поголем раст.

Иако во последниот период инфлацијата забавува, тоа не значи дека цените се враќаат на старите нивоа. За граѓаните најважни се токму производите што секојдневно ги купуваат – храната, сметките и превозот, а не само просечните економски показатели.

Затоа многумина и понатаму имаат чувство дека платата исчезнува пред крајот на месецот. Проблемот не е само колку пари се заработуваат, туку колку остануваат откако ќе се наполнат кошниците и ќе се платат основните обврски.

Во ситуација кога повеќе од половина од семејната потрошувачка оди за храна, вистинското прашање не е само колкава е платата, туку колкава е нејзината реална моќ. А засега, најголемиот дел од македонскиот буџет сè уште завршува таму каде што започнува секојдневната борба – во продавницата и во фрижидерот.