Дунав пресушува, Европа во аларм: Сушата ја загрозува индустријата и снабдувањето со електрична енергија

Европа повторно се соочува со сериозен потсетник дека климатските промени веќе не се закана од иднината, туку реалност што директно влијае врз функционирањето на енергетските системи. Унгарија деновиве влезе во критичен период откако рекордно нискиот водостој на Дунав сериозно ја ограничи работата на нуклеарната централа „Пакш“, најголемиот производител на електрична енергија во земјата.

Иако првично се појавија информации дека централата целосно престанала со работа, најновите податоци покажуваат дека последниот реактор сè уште функционира, но со минимален капацитет. Од вкупно околу 2.000 мегавати инсталирана моќност, во моментов се произведуваат само околу 240 мегавати, односно нешто повеќе од десет проценти од нормалното производство.

Според унгарските власти, последниот активен блок би можел да остане во функција уште краток период, но доколку нивото на Дунав продолжи да опаѓа, целосното исклучување на централата е реално сценарио во текот на оваа недела. Нивото на реката веќе се приближи до минималната граница под која не може безбедно да се обезбеди потребното ладење за работа на реакторите.

Нуклеарната централа „Пакш“ вообичаено обезбедува околу половина од електричната енергија што ја произведува Унгарија. Намаленото производство претставува сериозен предизвик за електроенергетскиот систем, иако земјата засега успева да го надомести недостигот преку увоз на струја, производство од други електрани и мерки за намалување на потрошувачката.

Владата веќе ги повика граѓаните, компаниите и јавните институции да штедат електрична енергија, особено во вечерните часови кога потрошувачката е најголема. Домаќинствата се советуваат да ги одложат активностите што трошат многу електрична енергија, како перење алишта или полнење електрични возила, за периодите кога мрежата е помалку оптоварена.

Според официјалните податоци, доброволното намалување на потрошувачката веќе дало резултати, а повеќе големи компании најавиле дополнителни мерки за рационално користење на електричната енергија. Во меѓувреме, обновен блок во една термоелектрана обезбедува дополнителен капацитет, а подготвени се и планови за ограничување на потрошувачката кај најголемите индустриски потрошувачи доколку состојбата дополнително се влоши. Засега нема најави за рестрикции за домаќинствата.

Иако надлежните уверуваат дека евентуалното исклучување на реакторите би било целосно контролирана и безбедна техничка постапка, случајот отвора многу пошироко прашање – колку европската енергетска инфраструктура е подготвена за екстремните климатски услови кои стануваат сè почести.

Поголемиот дел од европските нуклеарни електрани се изградени покрај големи реки бидејќи им се потребни огромни количини вода за ладење. Кога нивото на реките значително опаѓа или температурата на водата е превисока, производството мора да се намали или целосно да запре за да се зачуваат безбедносните стандарди и животната средина. Последниве години вакви проблеми беа забележани не само во Унгарија, туку и во Франција, Германија, Швајцарија и други европски земји кои во летните месеци беа принудени да го ограничат производството во дел од своите нуклеарни капацитети.

Сушите не влијаат само врз нуклеарната енергија. Намалениот водостој ги ограничува и хидроелектраните, го отежнува транспортот на јаглен и гориво по реките и создава дополнителен притисок врз електроенергетските системи токму во периодите кога потрошувачката достигнува рекордни нивоа поради екстремните горештини и масовното користење клима-уреди.

Енергетските аналитичари предупредуваат дека Европа ќе мора забрзано да инвестира во помодерна и поотпорна енергетска инфраструктура. Тоа подразбира развој на нови извори на енергија, изградба на системи за складирање електрична енергија, зајакнување на прекуграничните електроенергетски врски и модернизација на мрежите за да можат подобро да одговорат на климатските екстреми.

Доколку сушите и топлотните бранови продолжат да се интензивираат во наредните години, ризикот од слични ситуации ќе стане значително поголем. Намалено производство од нуклеарните и хидроелектраните, зголемена зависност од увоз на електрична енергија и повисоки цени би можеле да станат сè почеста појава во европските земји.

Случајот со Унгарија покажува дека климатските промени веќе имаат директно влијание врз безбедноста на снабдувањето со електрична енергија. Прашањето повеќе не е дали Европа ќе се соочува со вакви предизвици, туку колку брзо ќе успее да го приспособи својот енергетски систем на новите климатски услови, кои од година во година стануваат сè поекстремни.