Дали Кина го напушта Балканот? Пекинг тивко ја пренасочува стратегијата кон Латинска Америка

Кина во последните години постепено го менува начинот на кој го шири своето глобално влијание. Наместо спектакуларни инфраструктурни проекти вредни милијарди долари, Пекинг сè почесто се насочува кон помали, но стратешки инвестиции кои му овозможуваат долгорочно присуство во клучни сектори. Најновите анализи покажуваат дека ваквиот пристап особено се интензивира во Латинска Америка, што отвора прашање дали Балканот повеќе не е меѓу главните приоритети на кинеската надворешна економска политика.

Во текот на изминатата деценија Кина вложуваше огромни средства во рамките на иницијативата „Појас и пат“, финансирајќи пристаништа, железници, автопати, електрани и друга инфраструктура во различни делови од светот. Но, забавувањето на кинеската економија, растечките финансиски ризици и сè посилниот геополитички притисок од САД и нивните сојузници доведоа до промена на стратегијата.

Наместо големи и политички чувствителни проекти, Пекинг денес се ориентира кон инвестиции кои на прв поглед изгледаат многу помали, но создаваат долгорочна технолошка и економска зависност. Латинска Америка станува еден од најважните региони за таквиот модел.

Кинеските компании сè повеќе инвестираат во рудници за литиум, управување со електроенергетски системи, јавен транспорт, дигитална инфраструктура и системи за јавна безбедност. Истовремено испорачуваат камери за видеонадзор, полициска опрема, електрични автобуси, железничка технологија и софтверски решенија, а потоа остануваат задолжени за нивното одржување, надградба и техничка поддршка.

Токму оваа зависност од резервни делови, софтвер и кинески експерти е суштината на новата стратегија. Наместо еднократна изградба на инфраструктурен објект, Кина создава долгорочни партнерства кои ја врзуваат локалната администрација за кинеските компании.

Особено чувствителен сектор е јавната безбедност. Во повеќе држави од Латинска Америка кинески компании испорачуваат системи за видеонадзор, камери за препознавање лица, полициски возила и друга опрема што станува составен дел од функционирањето на институциите.

Еден од најпознатите примери е Еквадор, каде националниот систем за итни случаи ЕКУ-911 беше изграден со кинеска технологија и финансиран преку кинески кредит. Со текот на времето, системот прерасна во клучен дел од безбедносната инфраструктура на државата, а неговото одржување остана зависно од кинеските компании. Иако криминалот во земјата не се намали, замената на целата технологија би била исклучително скапа и сложена.

Слични модели се применуваат и во други земји од регионот. Во Бразил кинеската технологија има значајна улога во телекомуникациската инфраструктура, додека во Хондурас, по воспоставувањето дипломатски односи со Пекинг, беа потпишани бројни договори за развој на паметни градови и системи за видеонадзор.

Паралелно со тоа, Кина значително ги намали државните кредити за големи инфраструктурни проекти. Ако во 2010 година заемите за Латинска Америка достигнуваа речиси 25 милијарди долари, денес тие се сведени на значително пониски нивоа. Наместо тоа, инвестициите се реализираат преку купување компании, комерцијални договори, продажба на технологија и обезбедување услуги.

Овој пристап е многу потежок за политичко оспорување, бидејќи не се работи за изградба на огромни пристаништа или железници што веднаш привлекуваат внимание, туку за десетици помали договори кои постепено стануваат дел од секојдневното функционирање на институциите.

Дали тоа значи дека Кина се повлекува од Балканот? Засега не. Кинеските компании и понатаму имаат присуство во инфраструктурни, енергетски и индустриски проекти во неколку балкански држави. Сепак, интензитетот на новите инвестиции е значително помал отколку пред неколку години, а дел од проектите беа забавени поради финансиски причини, построгите европски правила и зголемениот геополитички притисок.

Во исто време, Латинска Америка станува многу попривлечна од економски аспект. Регионот располага со огромни резерви на литиум, бакар и други критични минерали неопходни за батерии, електрични возила и современи технологии. Дополнително, многу држави имаат големи потреби од инвестиции во транспорт, енергетика и јавна безбедност, што отвора простор за кинеските компании да понудат брзи и релативно евтини решенија.

Според аналитичарите, крајната цел на Пекинг не е само економски профит. Со создавање зависност од кинеска технологија, опрема и експертиза, Кина постепено гради политичко влијание и обезбедува стабилен пристап до стратешки суровини, нови пазари и дипломатска поддршка.

Од друга страна, САД и понатаму најголемо внимание посветуваат на големите инфраструктурни проекти и телекомуникациските мрежи, додека новиот модел на кинеско присуство често останува помалку забележан. Токму затоа бројни аналитичари предупредуваат дека вистинското влијание на Пекинг денес не се гради преку мегапроекти, туку преку стотици помали договори кои постепено ја интегрираат кинеската технологија во функционирањето на државните институции.

Иако Балканот останува дел од кинеските економски интереси, актуелните трендови покажуваат дека Латинска Америка станува еден од главните простори каде Пекинг ја применува својата нова стратегија. Наместо спектакуларни инвестиции што привлекуваат внимание, Кина сè повеќе избира тивко, но долгорочно присуство, со цел да обезбеди економско, технолошко и политичко влијание кое може да трае со децении.