Кога летото ќе заврши, исчезнуваат и гостите: Зошто Струга не успева да изгради туризам што ќе трае 12 месеци?

Во срцето на летната сезона, Струга изгледа како град кој никогаш не спие. Во јули и август бреговите на Охридското Езеро се преполни, мостовите над Црн Дрим се полни со посетители, плажите се бараат место повеќе, а рестораните покрај реката тешко наоѓаат слободна маса. Во чаршијата се слушаат различни јазици, улиците се преполни со автомобили со странски регистарски таблички, а хотелите, апартманите, продавниците и угостителските објекти го доживуваат најсилниот период од годината.

Во тие неколку недели се создава впечаток дека Струга нема туристички проблем. Градот ги има сите предуслови за привлечна дестинација – езеро, река, плажи, стара чаршија, ресторани покрај вода, природни убавини, културно наследство и манифестации со меѓународно значење. Струшките вечери на поезијата, традиционалниот ракометен турнир и филмскиот фестивал „Drim Short“ се дел од содржините што му даваат посебен идентитет.

Но, зад летната слика на полни улици и преполни тераси се крие еден стар проблем. Струшкиот туризам сè уште живее главно од кратка сезона, додека потенцијалот на градот останува недоволно искористен во поголемиот дел од годината.

Кога ќе завршат летните месеци, промената е драстична. Гужвата исчезнува, рестораните работат со намалено темпо, дел од сезонските работници си заминуваат, а бизнисите кои зависат од туристичкиот промет мораат да ги намалат трошоците. Црн Дрим, кој во лето е центар на градската енергија, во зимските месеци станува многу помирен и речиси празен.

Токму во оваа разлика меѓу летната еуфорија и долгата вонсезонска пауза се гледа најголемиот економски предизвик на Струга.

Податоците покажуваат дека најголемиот дел од туристичкиот промет се создава во само неколку недели. Во 2025 година во Струга биле регистрирани 126.666 туристи со вкупно 408.070 ноќевања. Од нив, дури 308.369 ноќевања биле реализирани само во јули и август.

Тоа значи дека во двата најтопли месеци се остварени повеќе од три четвртини од целокупниот годишен туристички промет. Ако се додадат јуни и септември, тогаш најголемиот дел од приходите повторно останува концентриран во краток летен период.

Разликата меѓу сезоната и остатокот од годината е огромна. Во јули 2025 година биле евидентирани 154.400 ноќевања, додека во ноември бројката паднала на само 5.861. Летниот месец бил повеќе од 26 пати посилен од доцната есен.

За локалните бизниси ова значи постојана борба да се надополни приходот што се губи во останатите месеци. Сопствениците на ресторани и угостителски објекти велат дека во лето работат со полн капацитет, но веќе на есен мораат да го приспособат работењето на многу помала побарувачка.

Еден од најголемите предизвици е како да се создаде туристичка понуда што ќе ги задржи гостите и надвор од главната сезона.

Струга и понатаму се смета за подостапна алтернатива во однос на некои други туристички центри во регионот, но летниот раст на побарувачката постепено ги менува и цените. Сместување може да се најде за различни буџети, но разликите зависат од локацијата, периодот и квалитетот на понудата.

Во приватните објекти најевтините опции започнуваат од околу 1.000 денари за ноќ, додека апартманите поблиску до езерото и центарот достигнуваат значително повисоки цени. За двокреветни апартмани во подобри локации цените се движат околу неколку илјади денари за ноќ, а поголемите објекти за семејства и групи достигнуваат и над 100 евра дневно.

Хотелското сместување, пак, најчесто вклучува дополнителни услуги, но и повисока цена, особено во периодот на најголема побарувачка.

И покрај силниот летен прилив, структурата на гостите открива уште еден интересен податок. Во 2025 година повеќе од половина од туристите во Струга биле странци. Регистрирани се 75.969 странски и 50.697 домашни гости.

Но, кога се гледа бројот на ноќевања, сликата е поинаква. Домашните туристи оствариле 285.339 ноќевања, додека странските 122.731. Просечниот престој на домашниот турист бил повеќе од пет ноќи, додека странските гости во просек останувале помалку од два дена.

За локалната економија тоа е важна разлика. Туристот кој останува подолго има повеќе можности да троши во ресторани, продавници, на плажи, за транспорт и различни услуги. Предизвикот за Струга е странските посетители да не ја гледаат како кратка станица во патувањето низ регионот, туку како место каде вреди да останат подолго.

Посебна улога во летниот живот на градот има и дијаспората. Голем број иселеници од европските земји во летниот период се враќаат во родниот крај, престојуваат кај своите семејства или во сопствени домови и затоа не се целосно опфатени во официјалните туристички статистики.

Сепак, нивното економско влијание е видливо. Тие трошат во ресторани, маркети, продавници, користат различни услуги и често инвестираат во недвижности. За многу локални бизниси, летното враќање на дијаспората е еден од најважните периоди во годината.

Но, дел од нив сметаат дека Струга мора да понуди повеќе содржини за да стане вистински модерен туристички центар. Освен плажи и угостителски објекти, потребни се повеќе културни, спортски и забавни активности кои ќе привлечат гости од различни возрасти и интереси.

Струга има природни и културни ресурси кои овозможуваат развој на туризам во текот на целата година. Калишта, Радожда, манастирите, пештерските цркви, можностите за пешачење, велосипедизам, кајак, риболов и други активности можат да бидат основа за поразновидна понуда.

Проблемот не е во недостатокот на потенцијал, туку во тоа што тој сè уште не е доволно поврзан во целосна туристичка приказна.

Струга денес живее две различни реалности. Во лето градот е полн со живот, гости и приходи, но по сезоната останува со долг период на забавено темпо. Додека три четвртини од ноќевањата се создаваат во само два месеца, најголемиот предизвик останува ист – како летната енергија да се претвори во целогодишна економска сила.