Европа влегува во битка со САД и Кина: Седум гигафабрики за вештачка интелигенција

Европската Унија го интензивира развојот на сопствената инфраструктура за вештачка интелигенција со план за изградба на до седум гигафабрики, чија цел е да ја намалат технолошката зависност од странски компании и да ја зајакнат конкурентноста во однос на САД и Кина.

Европската комисија веќе објави повик за доставување предлози за финансирање на проектот, кој предвидува изградба на современи центри за податоци опремени со најнова генерација специјализирани чипови. Овие капацитети ќе бидат наменети за обука на сложени модели на вештачка интелигенција, кои обработуваат огромни количини податоци и претставуваат основа за развојот на идните дигитални технологии.

Проектот е дел од долгорочната стратегија на Европската Унија за постигнување технолошки суверенитет. Брисел настојува да изгради сопствени капацитети кои ќе ја намалат зависноста од странски производители на чипови и од глобалните провајдери на услуги во облак, со што Европа би станала поконкурентна во една од најважните технолошки области.

Развојот на вештачката интелигенција во последните години стана предмет на интензивна глобална конкуренција. Соединетите Американски Држави и Кина веќе инвестираат милијарди долари во изградба на големи центри за обработка на податоци, додека Европската Унија се обидува да го намали заостанувањето преку сопствена инфраструктура.

Планот за изградба на европските гигафабрики првпат беше претставен од претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен во 2025 година. Првично беше предвидена изградба на четири до пет вакви центри, но поради големиот интерес од индустријата, бројот беше зголемен на седум. Според Европската комисија, интерес за учество во проектот досега покажале 76 компании и организации.

Финансирањето ќе се реализира во две фази во период од околу шест и пол години. Иако првичните проценки предвидуваа јавна инвестиција од околу 20 милијарди евра, актуелниот модел подразбира јавниот сектор да обезбеди приближно една третина од вкупната вредност на проектот, додека останатите средства ќе треба да ги инвестираат приватни партнери.

Според планот, Европската Унија и земјите членки ќе обезбедат по околу пет милијарди евра, а приватниот сектор би требало да вложи околу 20 милијарди евра. Сепак, Брисел во моментов располага со само една милијарда евра во рамките на постојниот буџет, додека преостанатите средства ќе зависат од усвојувањето на следната повеќегодишна финансиска рамка на Унијата.

Во замена за јавните инвестиции, земјите членки и европските институции ќе добијат пристап до дел од компјутерските ресурси, кои ќе можат да ги користат за научни истражувања, јавни проекти и развој на нови системи за вештачка интелигенција. Оперативните трошоци за функционирањето на центрите ќе бидат обврска на приватните инвеститори.

Од Европската комисија потенцираат дека идните гигафабрики мора да бидат економски одржливи и способни да функционираат на долг рок, бидејќи побарувачката за компјутерска моќ потребна за развој на вештачката интелигенција постојано расте.

Досега интерес за изградба на вакви капацитети покажаа Германија, Франција, Италија, Шпанија, Полска, Чешка, Данска, Финска, Грција и Португалија. Дел од проектите би можеле да бидат заеднички, додека Франција веќе најави дека планира самостојно да реализира ваков центар.

И покрај амбициозните планови, Европската Унија и натаму ќе биде зависна од странски производители на специјализирани чипови. Поради тоа, Европската комисија веќе воспостави соработка со водечките компании во оваа област, меѓу кои Nvidia, AMD и Qualcomm. Воедно, во критериумите за избор ќе бидат вклучени механизми за да се избегне прекумерна зависност од само еден добавувач.

Според актуелниот распоред, изградбата на избраните гигафабрики би требало да започне во текот на 2027 година, а првите центри да станат оперативни до средината на 2028 година. Со нивното пуштање во употреба, Европската Унија очекува значително да ги зајакне сопствените капацитети за развој на вештачка интелигенција и да ја подобри својата позиција во глобалната технолошка трка.