Помалку гас, повисоки цени и неизвесна зима: Кој ја доведе Европа во оваа ситуација?

Европа ова лето не успева да ги наполни складиштата со природен гас со темпото што беше очекувано, поради што континентот се соочува со поголем ризик пред почетокот на зимата. Наместо период на стабилно создавање резерви, европските земји влегуваат во трка со времето, глобалната конкуренција за течен природен гас и новите геополитички тензии.

Подземните складишта во Европа во моментов се пополнети околу 55 проценти, што претставува едно од најниските нивоа за овој период од годината во последните неколку години. Иако резервите сè уште не укажуваат на непосредна енергетска криза, пониското ниво значи дека Европа има помала заштита доколку се појават дополнителни проблеми со снабдувањето.

Главниот предизвик не е моменталниот недостиг на гас, туку намалениот простор за непредвидени ситуации. Студена зима, ненадејно зголемување на потрошувачката или прекин на дел од испораките би можеле значително да го забрзаат трошењето на резервите и повторно да создадат притисок врз цените.

Енергетската слика во Европа значително се промени по руската инвазија врз Украина во 2022 година. Наместо традиционалното потпирање на рускиот гас што пристигнуваше преку цевководи, европските држави се насочија кон течен природен гас, кој се транспортира со танкери од различни делови на светот. Со тоа ја намалија зависноста од Москва, но истовремено станаа поизложени на движењата на глобалниот пазар.

На пазарот за течен природен гас Европа денес се натпреварува со големи азиски економии како Кина, Јапонија и Јужна Кореја. Испораките најчесто одат таму каде што купувачите се подготвени да платат повеќе, што значи дека европските земји немаат целосна гаранција дека ќе ги добијат потребните количини во периоди на зголемена побарувачка.

Последните месеци покажуваат дека конкуренцијата веќе се засилува. Европскиот увоз на течен природен гас во јули се очекува да биде на најниско ниво од есента 2024 година, додека азиската побарувачка повторно расте. Во исто време, големи количества американски LNG се насочуваат кон азиските пазари, каде што купувачите се обидуваат да обезбедат дополнителни резерви.

Дополнителен ризик претставува ситуацијата на Блискиот Исток, особено нарушувањата поврзани со транспортните рути низ Ормутскиот Теснец. Ограничувањата на пловидбата влијаат врз извозот од Катар, еден од најважните светски производители на течен природен гас.

Иако Европа директно не зависи во голема мера од катарските испораки, секое нарушување на глобалниот пазар може да има последици. Намалените количества од Катар создаваат дополнителна конкуренција, бидејќи азиските земји се обидуваат да обезбедат повеќе гас од други извори, особено од САД, кои веќе се еден од најважните снабдувачи на Европа.

Американскиот течен природен гас денес сочинува значителен дел од европскиот увоз. Тоа ја прави Европа зависна од стабилноста на американските испораки, но и од глобалните цени кои се менуваат според побарувачката на различни континенти.

Според проценките на Европската агенција за соработка на енергетските регулатори, Европа ќе мора да го зголеми увозот на LNG за да достигне повисоко ниво на наполнетост на складиштата пред зимата. За резервите да достигнат околу 90 проценти, потребни би биле значително поголеми количини од минатата година. Доколку увозот остане на слично ниво како во претходниот период, складиштата би можеле да достигнат пониска, но сè уште прифатлива исполнетост.

Европската комисија оценува дека резерви од околу 80 проценти би биле доволни за стабилно снабдување во зимските месеци и засега не очекува непосреден недостиг. Сепак, енергетските компании предупредуваат дека достигнувањето на тоа ниво не е загарантирано доколку продолжат неповолните услови на пазарот.

Последиците од неизвесноста веќе се гледаат преку растот на цените. Европскиот гасен пазар неодамна забележа највисоки нивоа од почетокот на 2023 година, што создава дополнителен притисок врз домаќинствата, компаниите и индустриските потрошувачи. Повисоките цени можат да привлечат дополнителни испораки кон Европа, но истовремено значат и поскапа енергија за крајните корисници.

Во следните месеци голем дел од одговорот ќе зависи од временските услови. Поблага зима би можела да помогне со помала потрошувачка и постепено обновување на резервите. Но, подолг период на ниски температури би можел да ја тестира отпорноста на европскиот енергетски систем.

Европа засега не се соочува со непосредна опасност од недостиг на природен гас, но ситуацијата покажува дека енергетската сигурност останува едно од најголемите стратешки прашања за континентот. Намалените резерви, зависноста од глобалниот пазар и неизвесните геополитички услови значат дека оваа зима Европа ќе влезе со многу помала сигурносна резерва отколку во претходните години.