Пенкало или тастатура? Научниците открија што е подобро за мозокот

Во време кога дигиталните уреди стануваат составен дел од образованието, сè повеќе научници предупредуваат дека замената на пенкалото со тастатура може да има последици врз развојот на мозокот, особено кај децата. Иако компјутерите и таблетите го олеснуваат учењето и секојдневната работа, истражувањата покажуваат дека пишувањето со рака активира значително повеќе мозочни региони отколку пишувањето на тастатура.

Невропсихологот Одри ван дер Меер од Норвешкиот универзитет за наука и технологија, која со години го истражува влијанието на ракописот врз мозочната активност, смета дека рачното пишување претставува сложен процес што ги поврзува моториката, сетилата, меморијата и учењето. Според нејзините истражувања, токму овие истовремени активности создаваат посилни невронски врски и придонесуваат за поефикасно обработување на информациите.

При пишувањето со рака, мозокот мора да координира голем број движења за формирање на секоја буква. Во процесот се активираат фините моторни вештини, визуелната перцепција и тактилните сетила, што резултира со значително поголема мозочна активност отколку при притискање копчиња на тастатура, каде движењата се едноставни и речиси идентични без разлика која буква се внесува.

Според Ван дер Меер, токму оваа разлика може да објасни зошто децата кои претежно учат да пишуваат на дигитални уреди понекогаш потешко ги разликуваат буквите со слична форма. Бидејќи не ја формираат буквата со движење на раката, тие не создаваат исто моторно искуство што му помага на мозокот подобро да ги препознае и запамети нивните разлики.

Истражувањата покажуваат и дека ракописот има важна улога во развојот на меморијата. Кога учениците или студентите водат белешки со пенкало, тие не можат механички да го запишат секој збор што ќе го слушнат. Наместо тоа, мора да ги издвојат најважните информации, да ги сумираат и да ги поврзат со претходното знаење. Токму оваа ментална обработка придонесува за подобро разбирање и подолго паметење на материјалот.

Од друга страна, пишувањето на тастатура овозможува многу побрзо внесување текст, па честопати корисниците едноставно го препишуваат кажаното без подлабоко да размислуваат за неговата содржина. Научниците предупредуваат дека таквиот пристап може да создаде чувство дека материјалот е совладан, иако информациите не се обработени доволно темелно.

Покрај влијанието врз учењето, експертите предупредуваат дека прекумерната употреба на екрани кај најмалите може да влијае и врз развојот на фината моторика. Наставници во повеќе европски земји забележуваат дека сè повеќе деца при поаѓањето во училиште имаат потешкотии правилно да држат молив или да ги изведуваат основните движења потребни за пишување.

Според Ван дер Меер, тоа не значи дека дигиталната технологија треба да се исклучи од образованието. Напротив, компјутерите и таблетите се исклучително корисни за подготовка на подолги текстови, истражување и секојдневна комуникација. Сепак, таа смета дека ракописот не смее да биде потиснат, бидејќи претставува важен дел од когнитивниот развој.

Експертите препорачуваат децата уште од најрана возраст да бидат поттикнувани на активности што ја развиваат фината моторика, како што се цртање, боење, составување сложувалки и други задачи што бараат прецизни движења на рацете. Таквите активности создаваат добра основа за подоцнежното совладување на ракописот.

Воедно, тие советуваат времето поминато пред екран да биде умерено, особено кај најмалите деца. Иако постојат бројни квалитетни едукативни апликации, научниците нагласуваат дека во првите години од животот е незаменливо непосредното истражување на светот преку игра, движење и користење на сите сетила.

Заклучокот на истражувачите е дека иднината на образованието не треба да биде избор помеѓу пенкалото и тастатурата, туку нивна рамнотежа. Дигиталните вештини се неопходни во современиот свет, но ракописот останува важна алатка за развој на мозокот, подобро учење и поефикасно паметење, особено во најраните години од образованието.