Скапиот гас и празните складишта го палат алармот во Европа пред зимата

Европа повторно се соочува со неизвесност на енергетскиот пазар, откако новата ескалација на конфликтот меѓу САД и Иран предизвика сериозни нарушувања во глобалното снабдување со природен гас. Поради намалениот транспорт низ Ормускиот Теснец, цените на природниот гас на европските берзи повторно се искачија над 60 евра за мегават-час, што ги зголеми стравувањата од можна гасна криза во пресрет на зимската сезона.

Во споредба со средината на јуни, кога беше постигнат меморандум за разбирање меѓу Вашингтон и Техеран и накратко се појавија надежи за стабилизирање на испораките од Блискиот Исток, цената на гасот сега е повисока за повеќе од 50 проценти. Новите геополитички тензии повторно ја вратија неизвесноста на енергетските пазари и ја засилија загриженоста за снабдувањето во наредните месеци.

Дополнителен проблем за Европската Унија претставува фактот што складиштата за природен гас се исполнети со нешто повеќе од половина од нивниот капацитет. За овој период од годината тоа се смета за релативно ниско ниво, особено ако се има предвид дека земјите-членки вообичаено настојуваат да ги наполнат резервите пред почетокот на грејната сезона.

Состојбата ја усложнува и зголемената побарувачка за течен природен гас во Азија. Европските и азиските купувачи повторно се натпреваруваат за ограничените количини на светскиот пазар, додека нови големи производствени капацитети што би ја зголемиле понудата не се очекуваат во следните девет до дванаесет месеци.

Според актуелните проценки, дури и доколку Катар целосно го обнови производството до крајот на септември, европските складишта до почетокот на ноември би можеле да достигнат исполнетост од околу 75 проценти. Тоа е значително под повеќегодишниот просек, кој пред почетокот на зимата изнесува околу 90 проценти.

Експертите предупредуваат дека доколку прекините во транспортот низ Ормускиот Теснец продолжат уште неколку месеци, резервите би можеле да останат и под 70 проценти. Такво сценарио би ја зголемило конкуренцијата за течен природен гас, а високите цени би можеле да се задржат не само во текот на претстојната зима, туку и во значителен дел од 2027 година.

Иако сегашната ситуација не е на нивото на енергетската криза од 2022 година, аналитичарите сметаат дека ризиците повторно растат. Во меѓувреме, Европа инвестираше во нови терминали за увоз на течен природен гас и во развој на обновливи извори на енергија, со што ја намали зависноста од поединечни добавувачи. Сепак, природниот гас и понатаму останува клучен енергенс за индустријата и домаќинствата, а неговата брза замена засега не е реална.

Во случај кризата дополнително да се продлабочи, Европската Унија би можела да се соочи со потреба од ревидирање на дел од своите енергетски политики. Меѓу можните мерки се споменуваат преиспитување на правилата поврзани со емисиите на метан, како и одложување или измена на плановите за целосна забрана на увозот на руски течен природен гас, која е предвидена да стапи во сила од почетокот на 2027 година.

На подолг рок се очекува стабилизирање на пазарот благодарение на новите глобални проекти за производство на течен природен гас, кои треба да обезбедат повеќе од 250 милиони тони дополнителни количини годишно. Сепак, до нивното пуштање во работа, Европа ќе остане изложена на геополитичките случувања и на состојбата во еден од најважните светски транспортни коридори за енергенси – Ормускиот Теснец.