Крах на лешниците во Турција: „Нутела“ останува без клучна состојка

Турскиот пазар на лешници се најде под силен притисок откако италијанскиот гигант „Фереро“, производителот на познатата Нутела, привремено ги прекина своите набавки од земјата. Одлуката доаѓа како резултат на сериозното намалување на залихите и драматичниот раст на цените, предизвикани од лоши временски услови и ширење на штетници кои ја погодиле жетвата оваа година.

Турција, која вообичаено обезбедува меѓу 600.000 и 700.000 тони лешници годишно, претставува речиси две третини од светското производство. Меѓутоа, поради мразевите и наездата на инсекти во раните месеци од годината, производството нагло се намали. Првичните проценки покажуваат дека приносот би можел да се сведе на 500.000 тони, а според податоците на турското Министерство за земјоделство, можниот вкупен обем е дури и понизок — околу 450.000 тони. Некои локални здруженија, како Улубеј ФИСКОБИРЛИК, предупредуваат дека реалната бројка може да не надмине ни 300.000 тони.

Паралелно со намаленото производство, на глобалниот пазар се забележа експлозивен раст на цените. Џајлс Хакинг, основач на британскиот добавувач CH Hacking & Sons, објаснува дека цената на излупените лешници речиси се дуплирала – од 9.000 на 18.000 долари по тон во само неколку месеци. Овој раст се одразува не само на трговците, туку и на големите компании како „Фереро“, кои зависат од турските лешници за своите производствени линии.

Ситуацијата дополнително се влошува бидејќи многу мали турски производители одбиваат да продаваат по понудените пониски цени. Наместо тоа, тие ги задржуваат своите залихи, очекувајќи повисока добивка кога пазарот повторно ќе се стабилизира. Од своја страна, „Фереро“ ја одложува куповката на лешници, чекајќи поповолни услови и попредвидливи цени.

Марко Бота, раководител на одделот за набавка на лешници во „Фереро“, изјави дека компанијата во моментов ги пренасочува дел од своите потреби кон Чиле и САД, каде што во последните две години бил проширен производствениот капацитет. Според него, оваа стратегија е привремена мерка за да се избегнат застои во производството на производи како Нутела и „Фереро Роше“. Сепак, Бота потенцира дека компанијата останува посветена на долгорочните инвестиции во Турција и на соработката со локалните фармери, дури и во услови без формален договор со Турскиот одбор за житни култури.

На терен, состојбата е драматична. Земјоделците во регионот на Орду сведочат за рекордно ниски приноси. Еден од нив, Саадетин Ирмакчи, изјави дека неговото производство годинава паднало од 1,5 тони на само 30 килограми. Тој го нарече растот на цената „неопходен и фер“, нагласувајќи дека приходите на земјоделците во областа на Црното Море се далеку под оние на други сектори. „Рибарите заработуваат за еден ден колку што ние заработуваме за цела година“, рече Ирмакчи.

Бакиџи, директор за извоз во „Појраз Финдик“, една од најголемите турски извозни компании за лешници, предупреди дека постои реална закана од губење на пазарниот удел. „Чиле агресивно се шири и има цел да достигне производство од 200.000 тони во наредните пет до десет години“, изјави тој, додавајќи дека Турција ризикува да ја изгуби својата доминантна позиција доколку не се стабилизира производството и не се воспостави појасна стратегија за поддршка на земјоделците.

Аналитичарите предупредуваат дека тековниот застој во односите меѓу „Фереро“ и турските добавувачи може да има пошироки последици врз глобалниот пазар. Во пракса, тоа би можело да доведе до дополнителен раст на цените на производите кои содржат лешници – меѓу кои најпозната е Нутела. Иако „Фереро“ официјално не сака да коментира за можни промени во цените на своите производи, компанијата признава дека прекините во снабдувањето веќе влијаат на плановите за идното производство.

Пазарот на лешници, кој долго време беше стабилен благодарение на турското доминантно производство, сега се соочува со сериозен предизвик. Доколку временските услови и штетниците продолжат да ги загрозуваат жетвите, а односите меѓу производителите и купувачите не се подобрат, кризата би можела да ја пренасочи рамнотежата на глобалниот пазар – оставајќи простор за нови играчи да ја искористат шансата што се отвора.