Европа ја засилува технолошката трка: Чиповите, вештачката интелигенција и лековите стануваат стратешки приоритети на ЕУ

Европската Унија се обидува да ја намали зависноста од САД и Кина во најважните технолошки сектори и да изгради сопствена индустриска база во области како производство на чипови, вештачка интелигенција, фармацевтска индустрија и дигитални технологии. Во период кога глобалната конкуренција за контрола врз клучните технологии станува сè поостра, високотехнолошкото производство станува еден од главните приоритети за Брисел.

Според податоците на Евростат, продажбата на високотехнолошки производи произведени во Европската Унија во 2024 година достигнала вредност од 414 милијарди евра. Тоа претставува значителен раст во споредба со 2014 година, кога овој пазар изнесувал 273 милијарди евра. Во текот на една деценија, европскиот сектор на високата технологија растел со просечна годишна стапка од околу 4,3 проценти.

Најголем удел во европското високотехнолошко производство има фармацевтската индустрија. Лековите и медицинските производи сочинуваат околу 29 проценти од вкупната вредност на производството, што ја прави оваа област најсилен сегмент на европската висока технологија.

Веднаш зад фармацевтскиот сектор се наоѓа производството на електронска и телекомуникациска опрема со удел од 23 проценти, додека научните инструменти учествуваат со околу 21 процент. Значително помал удел имаат авијациската индустрија, компјутерската опрема и хемиските производи, додека производството на оружје претставува само околу 1,1 процент од европската високотехнолошка продажба.

И покрај растот на домашното производство, Европа сè уште е силно поврзана со глобалните технолошки центри. Кина и Соединетите Американски Држави остануваат главни партнери во трговијата со високотехнолошки производи, а повеќе од половина од увозот на овие производи од земји надвор од ЕУ доаѓа токму од овие две економии.

САД се најважниот пазар за европскиот извоз на висока технологија. Околу 31 процент од извозот на вакви производи од Европската Унија завршува на американскиот пазар. Следуваат Кина и Обединетото Кралство со по околу 10 проценти удел.

Сепак, трговската слика не е иста со сите партнери. Европската Унија во 2024 година забележала голем дефицит во трговијата со високотехнолошки производи со Кина, кој достигнал околу 92 милијарди евра. Значителни негативни салда биле забележани и со Виетнам и Тајван.

Од друга страна, ЕУ остварила трговски вишок со САД, каде што разликата во корист на Европа изнесувала околу 46 милијарди евра. Позитивен биланс е забележан и во трговијата со Обединетото Кралство и Турција.

Токму овие зависности се една од причините поради кои Брисел започна иницијативи за зајакнување на европската технолошка автономија. Европската комисија сака поголеми инвестиции во производство на полупроводници, развој на инфраструктура за вештачка интелигенција, услуги во облак и напредни дигитални технологии.

Целта е Европа да има поголема контрола врз целиот технолошки синџир – од производство на хардвер и чипови до развој на софтверски решенија и дигитални услуги. Посебен акцент е ставен на стратешките области како здравството и одбраната, каде што ЕУ сака да ја намали зависноста од компании и технологии надвор од континентот.

Во високотехнолошкото производство во Европската Унија веќе работат десетици илјади компании. Во 2023 година биле регистрирани повеќе од 42.000 компании од овој сектор. Иако тие претставуваат само околу 0,1 процент од вкупниот број компании во ЕУ, нивното значење е многу поголемо поради високата додадена вредност, иновациите и стратешката важност.

Според уделот на високотехнолошките компании во вкупниот број компании, најдобри резултати имаат Чешка, Словачка и Германија. Кога се анализира бројот на вработени во овој сектор во однос на целокупната деловна активност, меѓу водечките се Словенија, Данска, Ирска и Унгарија.

Европската технолошка стратегија сè уште е во почетна фаза, но конкуренцијата веќе се интензивира. Прашањето кој ќе ги произведува најнапредните чипови, кој ќе ја контролира вештачката интелигенција и кој ќе ги поставува правилата во дигиталната економија ќе биде едно од најважните економски прашања во следните години.

За Европската Унија предизвикот не е само економски, туку и стратешки. Колку успешно ќе успее да развие сопствена технолошка база ќе одреди колкава улога ќе има Европа во идната глобална економија.