Од суши до поскапувања: како климата ги менува цените на храната

Климатските промени сè поочигледно влијаат не само врз животната средина, туку и врз економијата, а особено врз цените на храната. Она што до неодамна се сметаше за еколошки предизвик, денес станува важен фактор во формирањето на инфлацијата и во обезбедувањето на прехранбената сигурност на државите.

Европа веќе ги чувствува последиците од ваквите промени. Летото 2022 година беше едно од најекстремните во поновата историја на континентот. Високите температури и продолжените сушни периоди предизвикаа сериозни штети врз земјоделското производство во повеќе земји. Во Шпанија беа погодени маслиновите насади, во северна Италија беше регистрирана најтешката суша во последните неколку децении, додека британските фармери се соочија со намалено производство на живина поради топлотниот стрес кај животните.

Последиците од овие временски екстреми не останаа ограничени само на земјоделските површини. Намаленото производство и послабите приноси се одразија и врз пазарите, што доведе до дополнителен раст на цените на храната. Според анализите на истражувачите, климатските промени значително придонеле за зголемување на температурите во Европа, а тоа директно влијаело врз поскапувањето на прехранбените производи и врз вкупната инфлација.

Во период кога економиите сè уште закрепнуваа од последиците на пандемијата, а војната во Украина дополнително создаваше притисоци врз синџирите на снабдување, климатските услови се наметнаа како уште еден фактор што ја туркаше инфлацијата нагоре. Така, цената на храната повеќе не зависи исклучиво од производствените трошоци, побарувачката или глобалната трговија, туку и од временските прилики.

Експертите предупредуваат дека ваквите трендови ќе стануваат сè поизразени во иднина. Топлотните бранови, сушите и поплавите не се повеќе изолирани појави, туку сè почест дел од новата климатска реалност. Тоа значи дека земјоделското производство ќе биде изложено на поголеми ризици, а предвидувањето на приносите ќе станува сè потешко.

Според деканот на Факултетот за земјоделски науки и храна во Скопје, Миле Маркоски, храната постепено прераснува во прашање од национална безбедност. Во услови кога климатските екстреми можат значително да го намалат домашното производство, секоја држава ќе мора посериозно да размислува за сопствената прехранбена стабилност и отпорност на кризи.

Промените ги чувствуваат и финансиските институции. Централните банки сè потешко можат да ја одвојат климатската криза од инфлациските движења, бидејќи временските непогоди директно влијаат врз производството, понудата и цените на храната. Тоа создава нов предизвик за креаторите на економските политики, кои мора да ги земат предвид климатските ризици при планирањето на мерките за стабилност на цените.

Сѐ поочигледно е дека климатските промени повеќе не се само еколошка тема. Тие стануваат економско, социјално и безбедносно прашање кое влијае врз секојдневниот живот на граѓаните. А кога временските услови почнуваат да ја диктираат цената на храната, последиците ги чувствуваат и производителите и потрошувачите.