Во време кога социјалните мрежи секојдневно прикажуваат приказни за млади милионери, успешни претприемачи и луѓе кои наводно изградиле богатство за само неколку години, се менува и начинот на кој новите генерации го доживуваат успехот. Сè почесто се зборува за финансиска независност, сопствен бизнис и слобода од традиционалното работно време, додека трпението, постепеното напредување и долгогодишното стекнување искуство како да ја губат својата привлечност.

Но дали младите навистина сакаат успех без труд или едноставно повеќе не веруваат дека традиционалниот пат преку образование, работа и професионално усовршување може да им обезбеди пристоен живот? Дали желбата за брзо богатење е резултат на променети вредности или на економската неизвесност во која растат новите генерации?

За психологијата на современиот успех, влијанието на социјалните мрежи, односот кон работата и предизвиците со кои се соочуваат младите разговараме со Елена Марковска, психолог и советник за професионален развој. Таа објаснува зошто младите сè почесто ја поврзуваат личната вредност со финансиските достигнувања, како нереалните очекувања влијаат врз нивната мотивација и зошто успехот што изгледа лесен на интернет во реалноста најчесто има многу посложена приказна.

Денес сè почесто гледаме млади луѓе кои сакаат финансиска независност, сопствен бизнис и голем успех уште пред триесеттата година. Дали станува збор за амбициозна генерација или за генерација која има нереални очекувања од животот?

Мислам дека би било погрешно цела генерација да ја опишеме како нетрпелива или неподготвена за работа. Денешните млади имаат пристап до информации, технологии и можности кои претходните генерации не можеле ниту да ги замислат. Тие гледаат дека некој може да изгради успешна компанија на дваесет и пет години, да работи од различни држави или да заработува преку интернет. Сосема природно е таквите примери да ја зголемуваат нивната амбиција.

Проблемот се појавува кога исклучителните приказни почнуваат да се доживуваат како правило. Ако секојдневно гледате луѓе кои на дваесет и три години возат луксузни автомобили, патуваат низ светот и зборуваат за милионски приходи, постепено може да создадете впечаток дека до триесеттата година веќе мора да имате постигнато нешто големо.

Тука настанува психолошки притисок. Наместо млад човек да го споредува својот напредок со сопствените можности и околности, тој почнува да се споредува со внимателно избрани моменти од туѓите животи. Не е проблемот во тоа што младите сакаат многу. Проблемот е кога веруваат дека мора да постигнат многу за многу кратко време, инаку не успеале.

Колкава улога имаат социјалните мрежи во создавањето на претставата дека богатството и успехот треба да дојдат брзо и релативно лесно?

Социјалните мрежи имаат огромно влијание, особено затоа што не ни прикажуваат целосни животни приказни, туку нивни најатрактивни делови. Го гледаме автомобилот, но не и кредитот. Го гледаме успешниот бизнис, но не и годините на неуспешни обиди. Го гледаме човекот кој заработил голема сума пари, но не и сите оние кои се обиделе да го направат истото и изгубиле време, средства или самодоверба.

Од психолошка перспектива, ова е особено важно бидејќи луѓето природно се споредуваат со другите. Кога споредувањето постојано се случува со идеализирани претстави, може да се појави чувство дека сопствениот живот заостанува.

Дополнителен проблем е што успехот сè почесто се претставува како производ кој може да се купи. Некој продава курс за брзо богатење, друг ветува финансиска слобода за неколку месеци, трет тврди дека класичната работа е губење време. Таквите пораки се привлечни затоа што нудат едноставно решение за сложени животни проблеми.

Младите треба да научат да разликуваат инспиративна приказна од маркетиншка стратегија. Не секој што зборува за богатство навистина го поседува, а не секој што изгледа успешен живее исполнет живот.

Дали забележувате промена во односот на младите кон традиционалната работа? Зошто за дел од нив редовното работно време и постепеното напредување повеќе не изгледаат привлечни?

Промената е разбирлива ако ги земеме предвид економските услови. На претходните генерации често им се претставувал еден релативно јасен модел: заврши образование, најди стабилна работа, напредувај и постепено создавај финансиска сигурност. Денес многу млади се сомневаат дека тој модел ќе им ги донесе истите резултати.

Кога млад човек гледа дека и со редовна работа тешко може да купи стан, да заштеди или да обезбеди поголема независност, логично е да почне да бара алтернативи. Затоа не би рекла дека младите нужно ја одбиваат работата. Многумина го одбиваат чувството дека вложуваат голем труд без соодветна перспектива.

Сепак, постои и друга страна. Дел од младите ја потценуваат вредноста на искуството, дисциплината и постепеното стекнување знаење. Сакаат веднаш да бидат на позиција која подразбира одговорност и високи примања, но не секогаш се подготвени за процесот што води до неа.

Работодавците, од друга страна, мора да разберат дека младите повеќе не се мотивираат исклучиво со ветувањето дека еден ден ќе напредуваат. Тие сакаат јасни услови, почитување, можност за учење и видлива перспектива. Токму тука треба да се бара рамнотежата.

Зошто некои млади луѓе повеќе се восхитуваат на богатството отколку на знаењето, образованието и професионалната стручност?

Затоа што богатството е видливо, а знаењето многу потешко се прикажува. Луксузен автомобил, скап часовник или егзотично патување веднаш привлекуваат внимание. Од друга страна, десет години посветени на изучување медицина, инженерство или некоја друга професија не можат да се претстават преку една атрактивна фотографија.

Во современата култура често се наградува она што може брзо да се забележи. Тоа создава ризик младите да почнат да ја мерат вредноста на човекот според неговата финансиска состојба, наместо според неговите способности, карактер и придонес во општеството.

Но би сакала да нагласам дека желбата за пари сама по себе не е нешто негативно. Финансиската сигурност е важна, особено во општество каде што многу семејства се соочуваат со економски ограничувања. Проблемот настанува кога парите стануваат единствениот критериум за лична вредност.

Може да бидете извонреден професионалец, посветен наставник, лекар или инженер и да немате луксузен начин на живот. Тоа не ве прави помалку успешни. Општеството кое ги учи младите дека само богатите заслужуваат восхитување ризикува да ја потцени вистинската вредност на знаењето.

Дали постојаната желба за брз успех може да предизвика анксиозност, незадоволство и чувство на неуспех кај младите, дури и кога објективно добро напредуваат?

Апсолутно. Еден од најголемите проблеми со нереалните очекувања е тоа што човек може да постигнува добри резултати, а сепак да се чувствува неуспешно.

Замислете млад човек на дваесет и шест години кој завршил факултет, има работа, стекнува искуство и постепено станува финансиски независен. Во реални услови, тоа е значаен напредок. Но ако секојдневно гледа врсници кои наводно заработуваат десетици илјади евра месечно, може да почне да верува дека неговите достигнувања не вредат доволно.

Тогаш се создава опасен психолошки механизам. Наместо успехот да носи задоволство, секое достигнување веднаш се споредува со нешто поголемо. Човекот престанува да ужива во напредокот бидејќи постојано чувствува дека доцни.

Кај некои луѓе тоа може да доведе до хроничен стрес, незадоволство и исцрпеност. Други почнуваат импулсивно да менуваат работни места, бизнис-идеи или професионални насоки, убедени дека некаде постои побрз пат.

Важно е младите да разберат дека животот не е натпревар со однапред утврден рок. Не постои правило дека до триесеттата година мора да имате сопствен стан, компанија или одредена сума на банкарската сметка.

Сè повеќе млади сакаат да започнат сопствен бизнис, да тргуваат со криптовалути или да заработуваат преку интернет. Како да се препознае разликата меѓу здравата претприемачка амбиција и опасната потрага по лесни пари?

Разликата најчесто се гледа во односот кон ризикот, знаењето и времето. Човек со здрава претприемачка амбиција сака да разбере како функционира одреден бизнис, кој проблем го решава, какви трошоци има и како ќе создаде вредност за клиентите. Тој е свесен дека постои можност за неуспех и се обидува да го контролира ризикот.

Кај потрагата по лесни пари фокусот е поинаков. Таму главното прашање не е што можам да создадам, туку колку брзо можам да заработам. Таквиот начин на размислување го прави човекот поподложен на сомнителни инвестиции, нереални ветувања и финансиски одлуки донесени под влијание на емоции.

Особено е опасно кога младите вложуваат пари што не можат да си дозволат да ги изгубат, само затоа што виделе дека некој друг наводно остварил голема добивка.

Претприемништвото е одлична можност за личен и професионален развој, но не треба да се романтизира. Сопствениот бизнис често подразбира повеќе работа, поголема неизвесност и многу повеќе одговорност отколку класичното вработување.

Би ги охрабрила младите да бидат амбициозни, но истовремено да инвестираат во финансиска писменост, практично искуство и реално разбирање на пазарот. Најдобрата инвестиција на почетокот на кариерата често е онаа во сопствените способности.

Каква улога имаат родителите и образовниот систем во создавањето на очекувањата за успех? Дали и самото општество ги турка младите кон постојано докажување?

Секако. Не можеме целата одговорност да ја префрлиме на младите или на социјалните мрежи. Очекувањата за успех се создаваат многу порано, во семејството, училиштето и средината во која растеме.

Во некои семејства децата уште од мали се споредуваат со други деца. Кој има подобри оценки, кој запишал подобар факултет, кој нашол подобра работа, кој купил автомобил или стан. Таквото споредување понекогаш продолжува и во зрелоста, само што критериумите стануваат финансиски.

Проблемот е што младите постепено учат дека нивната вредност зависи од надворешното признание. Наместо да развиваат сопствени интереси и способности, тие почнуваат да се прашуваат што треба да постигнат за другите да ги сметаат за успешни.

Образовниот систем, пак, треба повеќе да ги подготвува младите за реалниот живот. Не е доволно да се стекне теоретско знаење. Потребни се финансиска писменост, критичко размислување, комуникациски вештини и разбирање на професионалниот развој.

Родителите можат многу да помогнат ако престанат да го претставуваат успехот како трка со другите. Млад човек кој знае дека неговата вредност не зависи од висината на платата има поголема слобода да носи разумни одлуки и да гради кариера што навистина му одговара.

Што би им порачале на младите кои денес чувствуваат дека заостануваат затоа што сè уште немаат сопствен бизнис, висока плата или финансиска независност? Како да изградат реална претстава за успехот?

Најпрво би им порачала да престанат да го мерат сопствениот живот според туѓите најуспешни моменти. Она што го гледаме на интернет не е целосна слика за ничиј живот. Зад секој успех постојат околности што не ги знаеме, а зад секој човек постои различна почетна позиција.

Потоа би ги охрабрила да поставуваат цели кои се амбициозни, но остварливи. Ако денес заработувате одредена сума, размислете кои вештини можат да ви помогнат да ја зголемите во следните две или три години. Ако сакате сопствен бизнис, почнете со истражување, учење и мали практични чекори, наместо веднаш да очекувате голема заработка.

Многу е важно да се научи и трпението. Во време кога речиси сè е достапно веднаш, способноста да работите на нешто со години станува исклучително вредна. Не затоа што секој труд автоматски ќе биде награден, туку затоа што вистинските компетенции и стабилните резултати најчесто бараат време.

И конечно, младите треба да си дозволат да имаат сопствена дефиниција за успехот. За некого тоа е успешна компанија, за друг стабилна професија, за трет семејство, слободно време или можност да живее без постојан финансиски страв.

Не мора секој да биде милионер, претприемач или јавна личност. Општеството има потреба и од добри лекари, наставници, инженери, занаетчии, уметници и одговорни работници. Нивниот успех можеби не изгледа спектакуларно на социјалните мрежи, но неговата вредност е огромна.

Најголемата грешка што може да ја направи еден млад човек е да помисли дека задоцнил со животот само затоа што некој друг стигнал побрзо до одредена цел. Успехот не е само прашање на брзина. Тој е прашање на насока, вредности, знаење и способност да изградиме живот со кој навистина ќе бидеме задоволни.

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *